Του Μανόλη Καψή

Με μια έννοια, είναι η απόλυτη δικαίωση των ελληνικών θέσεων. Χρόνια τώρα η Ελλάδα δεν προσπαθεί να πείσει το ΝΑΤΟ ότι το άρθρο 5 της Σύμβασης πρέπει να διαβάζεται και να ερμηνεύεται πιο διασταλτικά; Χρόνια τώρα δεν λέμε σε εχθρούς και φίλους, ότι το άρθρο αυτό, ακρογωνιαίος λίθος της Ατλαντικής Συμμαχίας, που προβλέπει ότι η επίθεση σε ένα κράτος-μέλος θεωρείται επίθεση σε όλα τα κράτη-μέλη, αφορά τους πάντες; Δεν επιμένουμε εδώ και χρόνια ότι το άρθρο 5, που δεσμεύει τους εταίρους να συνδράμουν με κάθε τρόπο που κρίνεται απαραίτητος, συμπεριλαμβανομένης και της χρήσης βίας -για την υπεράσπιση του κράτους που έχει δεχθεί επίθεση- πρέπει να αφορά και την επίθεση από άλλο μέλος της Συμμαχίας;

Ε ήρθε η ώρα της δικαίωσης. "Αν οι Ηνωμένες Πολιτείες αποφασίσουν να επιτεθούν στρατιωτικά σε άλλη χώρα του ΝΑΤΟ, τότε όλα θα σταματήσουν", υποστήριξε η Μέττε Φρέντερικσεν, πρωθυπουργός της Δανίας, στις 5 Ιανουαρίου. "Αυτό περιλαμβάνει το ΝΑΤΟ και, ως εκ τούτου, την ασφάλεια μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο". Ε αυτό υποστηρίζαμε κι εμείς χρόνια τώρα. Δεν νοείται να υπάρχει ΝΑΤΟ, δεν έχει νόημα η ύπαρξη του ΝΑΤΟ,  η Συμμαχία ακυρώνεται λέγαμε, αν δεν αντιδράσει δυναμικά στο ενδεχόμενο μια χώρα μέλος να επιτεθεί σε μια άλλη χώρα-μέλος.

Άλλο μέγεθος βέβαια τα ελληνοτουρκικά -άλλωστε κουτσά στραβά οι κρίσεις ανάμεσα στις δυο χώρες, κατάφεραν να εκτονωθούν μέσα από τα κανάλια επικοινωνίας της Συμμαχίας και τις καλές υπηρεσίες της Ουάσιγκτον- και άλλο η πρόθεση των ΗΠΑ του Τραμπ, της χώρας που συνιστά την κινητήριο δύναμη της Συμμαχίας, τόσο πολιτικά όσο και στρατιωτικά, να διαμελίσουν τη Δανία. Όπως το έθεσαν οι Σκανδιναβοί, αν οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι έτοιμες να προσβάλουν μια χώρα μέλος της Συμμαχίας, πώς θα τις εμπιστευθούμε να έρθουν αρωγοί σε μια χώρα που θα έχει δεχθεί την επίθεση της Ρωσίας;

Εχει ενδιαφέρον και η ανάλυση του Economist  για τις θεωρίες που κυκλοφορούν και προσπαθούν να εκλογικεύσουν την εμμονή του Ντόναλντ Τραμπ με τη Γροιλανδία. Υπάρχει πρόβλημα ασφάλειας; Μα σύμφωνα με τη συνθήκη που υπέγραψε η Δανία (η πιο φιλο-αμερικανική δύναμη της Ευρώπης) με τις ΗΠΑ το 1951, η Αμερική μπορεί αν θέλει να σταθμεύσει στο νησί, όσες στρατιωτικές δυνάμεις επιθυμεί. Όμως τα τελευταία χρόνια (μετά τον Ψυχρό Πόλεμο), οι Ηνωμένες Πολιτείες μείωσαν δραματικά τον αριθμό των στρατιωτών στο έδαφος -που ήταν σημαντικός- σε λιγότερους από 200 στρατιώτες, σε μια μόνο βάση στο βορειοδυτικό τμήμα του νησιού. Δεν ξέρω ο Τραμπ, αλλά το Πεντάγωνο δεν φαίνεται να ανησυχεί πολύ.

Οσο για τον ισχυρισμό του προέδρου ότι οι θάλασσες της Γροιλανδίας είναι "καλυμμένες με ρωσικά και κινεζικά πλοία", μάλλον δεν υπάρχουν στοιχεία -και κυρίως δεν υπάρχουν πλοία- που να το υποστηρίζουν, ενώ οι Δανοί έχουν σε μεγάλο βαθμό αποτρέψει το ενδιαφέρον της Κίνας να επενδύσει στη Γροιλανδία. Μένουν τα σπάνια μέταλλα και τέτοιου τύπου ορυκτά, που θέλει υποτίθεται ο Τραμπ. Ωραία η θεωρία, αλλά η εξόρυξή τους φαίνεται απαγορευτικά δαπανηρή. Δεν χρειάζεται να περάσει στον έλεγχο των ΗΠΑ η Γροιλανδία, για να αποκτήσουν οι αμερικανικές εταιρείες δικαιώματα εξόρυξης. Ουδείς τους εμποδίζει. Αλλά λίγες έχουν δείξει ενδιαφέρον.

Τι μένει; Τι κρύβεται πίσω από την εμμονή του Τραμπ με την  Γροιλανδία; Ο εκνευρισμός του με τους Σκανδιναβούς, γιατί οι Νορβηγοί δεν του έδωσαν το Νόμπελ και η υστερία του με την κληρονομιά που θα αφήσει.

Αντε να συνεννοηθείς κάτω από αυτές τις προϋποθέσεις. Γι΄αυτό και ο Μακρόν λέει ότι "δεν καταλαβαίνει τι κάνει ο Τραμπ στη Γροιλανδία". Δεν θες γεωπολιτικό αναλυτή, ψυχίατρο θες για να καταλάβεις.

Διαβάζω και τις αναλύσεις των Ελλήνων διεθνολόγων -και όχι μόνο- για τα όπλα που διαθέτει η Ένωση για να απαντήσει στον Τραμπ, από τους δασμούς μέχρι τα αντίποινα για τις εταιρείες τεχνολογίας που ανήκουν στους φίλους του Προέδρου ή την πώληση των αμερικανικών κρατικών ομολόγων ή το κλείσιμο των βάσεων στην Ευρώπη.  Ωραίες ιδέες και γενναίες, υποθέτω ανταποκρίνονται και στο αντιαμερικανικό mood που αρχίζει να αναπτύσσεται στις ευρωπαϊκές κοινωνίες, όμως αμφιβάλω αν θα βρεθούν οι ψήφοι που απαιτούνται για μια συντεταγμένη, δυναμική πολιτική της ΕΕ απέναντι στις ΗΠΑ.

Το γιατί είναι προφανές. Η ασφάλειά μας απέναντι στη Ρωσία, το μέλλον της Ουκρανίας και συνεπώς τα σύνορα της Ευρώπης απαιτούν τη συμμετοχή και τη στήριξη των ΗΠΑ. Αν φυσικά υποθέσουμε ότι μπορούμε ως Ευρωπαίοι να έχουμε ακόμα εμπιστοσύνη στις Ηνωμένες Πολιτείες του Τραμπ ότι θα τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους. Τα διλήμματα είναι οξύτερα για την Ελλάδα. Από τη μία η στρατηγική σχέση με τις ΗΠΑ και η "ασφάλεια" της παρέμβασης, σε περίπτωση που τα πράγματα εκτραχυνθούν με την Τουρκία, από την άλλη η συμμετοχή στην Ενωμένη Ευρώπη -που είναι μια υπαρξιακή επιλογή- και η αναφορά μας στο Διεθνές Δίκαιο.

Από τις πρώτες αντιδράσεις διαφαίνεται ότι η Ενωμένη Ευρώπη θα θελήσει να βάλει όρια στον Αμερικανό πρόεδρο, αποφεύγοντας τη ρήξη μαζί του. Θα τα καταφέρει; Αγνωστο. Ολοι οι Ευρωπαίοι ηγέτες, μαζί και ο Έλληνας πρωθυπουργός, θα χρειαστεί να επιδείξουν ικανότητες ισορροπιστή για να αποφύγουν μια σύγκρουση, που θα τινάξει στον αέρα όλες τις διεθνείς συμβάσεις και όλες τις μεταπολεμικές παραδοχές. Θα τα καταφέρουν; Δεν εξαρτάται μόνο από τους Ευρωπαίους, πρέπει να θέλει να αποφευχθεί η σύγκρουση και ο κ. Τραμπ. Μέχρι στιγμής μάλλον το αντίθετο επιδιώκει.

Πολιτικοί αναλυτές, επιχειρηματίες, πολιτικοί, διανοούμενοι, όλοι συμφωνούν ότι ο κόσμος άλλαξε και η Ευρώπη οφείλει να πάρει τις αποφάσεις της. Η Ευρώπη οφείλει να επιδιώξει την περαιτέρω ενοποίησή της, τη θεσμική της ανασυγκρότηση και την ενίσχυση της αμυντικής ισχύος της -φωνάζουν- ώστε να μπορέσει να ανταγωνιστεί τους δυο αυταρχισμούς που αντιμετωπίζει. Εύκολα το λες, δύσκολα το κάνεις. Πόσο μάλλον όταν πολλές ευρωπαϊκές κοινωνίες έχουν πέσει θύματα της γοητείας του ακροδεξιού λαϊκισμού, σαν εκείνον που φαίνεται να συγκινεί εσχάτως και αρκετούς Ελληνες.