Συνεχης ενημερωση

    Σάββατο, 14-Ιαν-2023 08:40

    Το καθεστώς του Ιράν σε δοκιμασία

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Νικήτα Σίμου 

    Όπως πρόσφατα ειπώθηκε, η Τεχεράνη βρίσκεται στο κέντρο της θύελλας: η εσωτερική κατάσταση, η πώληση όπλων στη Ρωσία και το πάγωμα της συμφωνίας για το πυρηνικό πρόγραμμα, δημιουργούν ένα μείγμα δύσκολα διαχειρίσιμων καταστάσεων. Το ισλαμικό κληρικό καθεστώς του Ιράν εμφανίζεται διαιρεμένο στις αντιδράσεις του προς τις μαζικές διαμαρτυρίες των πολιτών του, κινούμενο μεταξύ απόλυτης καταστολής και κάποιων ενεργειών τις οποίες το ίδιο χαρακτηρίζει συμβιβαστικές. 

    Η εσωτερική κατάσταση

    Τα αλληλοσυγκρουόμενα μηνύματα τα οποία στέλνει η ιρανική κυβέρνηση δείχνουν κάποια εσωτερική διαίρεση ως προς τον χειρισμό της κρίσης. Η επανάληψη της δίκης σε αρκετές περιπτώσεις κατηγορουμένων διαδηλωτών και η αποφυλάκιση διακεκριμένων προσωπικοτήτων είναι σημεία ότι κάποιοι επιθυμούν μια περισσότερο ήπια προσέγγιση. Ήλθε όμως ο απαγχονισμός δυο κρατουμένων την προηγούμενη εβδομάδα για να υπενθυμίσει την αδυσώπητη γραμμή του καθεστώτος. Οι διαδηλώσεις ξεκίνησαν στα μέσα Σεπτεμβρίου 2022 για τον θάνατο της Κούρδο– Ιρανής Amini, 22, ενώ κρατείτο, η οποία είχε συλληφθεί για ατελή κάλυψη του προσώπου της. Ακολούθησαν μαζικές διαδηλώσεις τις οποίες η κυβέρνηση προσπάθησε να καταστείλει βίαια με αποτέλεσμα περισσότερους από 500 νεκρούς και χιλιάδες τραυματίες και συλλήψεις. Το Ανώτατο Δικαστήριο έχει αναστείλει την εκτέλεση της ποινής του θανάτου για 10 από τις 14 καταδίκες και έχει αποφασίσει την επανάληψη της δίκης για 6. Σύμφωνα με αναλυτές, το καθεστώς φαίνεται να αναγνωρίζει ότι μαζικές εκτελέσεις θα οδηγούσαν σε ένταση των διαδηλώσεων, ενώ είναι πιθανοφανές να έχει δεχθεί και εξωτερικές πιέσεις. Ακόμη εκτιμάται ότι οι "επιεικείς" σε ορισμένες περιπτώσεις ενέργειες της κυβέρνησης έχουν σκοπό να αποφευχθεί η δημιουργία πυρήνων αντίδρασης μέσα και στο σύστημα ασφάλειας.

    Οι πρόσφατες εκτελέσεις, όπως και η βία την οποία μετέρχεται το καθεστώς, καταδικάστηκαν από διεθνείς φορείς και ξένες κυβερνήσεις μεταξύ των οποίων και η ισραηλινή. Ο πρωθυπουργός Νετανιάχου αφού χαιρέτησε τη θυσία των Ιρανών για βασικά πολιτικά δικαιώματα, υπενθύμισε παλαιότερες προειδοποιήσεις του για το ιρανικό καθεστώς. 

    Συμφωνία για το Ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα

    Ο Αμερικανός υπουργός εξωτερικών φέρεται να μετέφερε πρόσφατα στον Ισραηλινό ομόλογό του, ότι η συμφωνία για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα έχει παγώσει, φήμη την οποία διέψευσε Αμερικανός αξιωματούχος. Πάντως, οι αλληλοκατηγορίες σχετικά με την ανυπαρξία προόδου έχουν ενταθεί καθώς οι ελπίδες αναβίωσης των συνομιλιών δείχνουν να απομακρύνονται και η δυτική διπλωματία θεωρεί ότι αυτός είναι ίσως ο καλύτερος τρόπος για να προληφθεί η ανάπτυξη ενός ιρανικού πυρηνικού όπλου. Πάντως, το Ιράν δηλώνει ότι θέλει τη συμφωνία, διότι κάτι τέτοιο θα σήμαινε και άρση κυρώσεων από τη Δύση.

    Κατά τις τελευταίες προσπάθειες να επαναρχίσουν συνομιλίες μεταξύ των μερών ο Ιρανός υπουργός εξωτερικών συναντήθηκε στο Ομάν (28/12/22) με υψηλόβαθμους Ευρωπαίους αξιωματούχους, σε συνέχεια διμερούς συνάντησής του με τον Τζοζέπ Μπορέλ στην Ιορδανία (20/12/22) με την ευκαιρία της διάσκεψης για την ανασυγκρότηση του Ιράκ, όπου συμμετείχαν οι, Τουρκία, Ιράν, Αίγυπτος, κράτη του Κόλπου και Γαλλία. Αν και ο Μπορέλ είπε ότι η ΕΕ ακολουθεί μια διττή πολιτική – ενθάρρυνση επανέναρξης των συνομιλιών και άσκηση πίεσης στο Ιράν με την επιβολή κυρώσεων - οι Βρυξέλλες και η Ουάσιγκτον βλέπουν μεγάλες δυσκολίες προόδου, διότι το Ιράν προμηθεύει με όπλα τη Ρωσία. 

    Μη επανδρωμένα αεροσκάφη προς Ρωσία

    Η Τεχεράνη δηλώνει ότι έστειλε στη Ρωσία μικρό αριθμό μη επανδρωμένων αεροσκαφών πριν τον πόλεμο και τίποτε έκτοτε. Κατά ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες, η Μόσχα έχει ήδη χρησιμοποιήσει 660 τέτοια αεροσκάφη, και αναμένεται να παραλάβει επιπλέον 330 ως μέρος συμβολαίου της με το Ιράν. Οι ΗΠΑ με αφορμή την παράδοση αυτών των αεροσκαφών ανακοίνωσαν νέες κυρώσεις κατά της εταιρίας QAI (1985) η οποία τα κατασκευάζει. Σχετικά με το θέμα ο Αμερικανός υπουργός εξωτερικών δήλωσε ότι το Ιράν έχει γίνει ο κύριος στρατιωτικός υποστηρικτής της Ρωσίας.

    Οι σχέσεις με την Τουρκία

    Ως προς τις σχέσεις του Ιράν με την Τουρκία θα μπορούσε να λεχθεί ότι ο ανταγωνισμός μεταξύ των δυο χωρών υπάρχει αν και συγκεκαλυμμένος. Η Τεχεράνη είχε αποθαρρύνει την Τουρκία από τα σχέδιά της για επέμβαση στη Συρία τον Ιούλιο 2022 κατά την τριμερή συνάντηση Ιράν, Τουρκίας, Ρωσίας, στην ιρανική πρωτεύουσα. Ειδικότερα το Ιράν επιθυμεί μια πολιτική συμφωνία, η οποία θα αποκλείει την τουρκική στρατιωτική δράση στο συριακό έδαφος και εγγύηση των ιρανικών στρατηγικών συμφερόντων στα συριακά πράγματα, μετά τις αύξουσες επιπτώσεις του ουκρανικού πολέμου (π.χ στρατιωτική αποδυνάμωση της ρωσικής παρουσίας στη Συρία – ευκαιριακή τουρκική επέκταση). Επιπλέον, η διοίκηση Ραϊσί προσπαθεί να παγιώσει κόκκινες γραμμές ως προς το αυξημένο στρατιωτικό ενδιαφέρον της Τουρκίας στην ευρύτερη περιοχή, όπως πχ τα συνοριακά προβλήματα στο Καραμπάχ. Η Τεχεράνη επιδιώκει να ενισχύσει τη θέση της στον Ν. Καύκασο και προς την κατεύθυνση αυτή διεξήγαγε, τον Οκτώβριο 2022, στρατιωτικές ασκήσεις μεγάλης κλίμακας στα σύνορά της με τον σύμμαχο της Τουρκίας, Αζερμπαϊτζάν. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται και οι δηλώσεις του Ιρανού υπουργού εξωτερικών ότι η χώρα του δεν θα επιτρέψει αλλαγή στα σύνορα των κρατών του Ν. Καυκάσου.

    Η Ρωσία θα μπορούσε να αποτελεί στήριγμα για το Ιράν, περιορισμένης σημασίας όμως, καθώς οι σχέσεις της με την Τουρκία επιβάλλουν μία ανοχή στις φιλοδοξίες της Άγκυρας η ουδετερότητα της οποίας στον πόλεμο της Ουκρανίας είναι απαραίτητη για τη Μόσχα. Μπορούμε να προσθέσουμε ότι η παρουσία και της Τουρκίας στην συνάντηση του Αμάν για την ανασυγκρότηση του Ιράκ, όπου η επιρροή της Τεχεράνης είναι μεγάλη, είναι ενδεικτική του ενδιαφέροντος της Άγκυρας για κάποιο ρυθμιστικό ρόλο στις βόρειες Ιρακινές περιοχές, όπου κυριαρχεί το Κουρδικό στοιχείο και βρίσκονται οι πετρελαιοπηγές της Μοσούλης.

    Δεν θα πρέπει ακόμη να διαφύγει της προσοχής μας το γεγονός ότι περίπου τα δύο τρίτα του ιρανικού πληθυσμού είναι ηλικίας κάτω των τριάντα ετών, με μέση ηλικία περίπου τα τριάντα. Αυτό σημαίνει ότι μια μεγάλη μερίδα του πληθυσμού γεννήθηκε και μεγάλωσε χωρίς να βιώσει τους λόγους που οδήγησαν στη θρησκευτική επανάσταση, ούτε έζησε τον πόλεμο με το Ιράκ κατά τη 10ετία του ’80. Αυτό σημαίνει ότι η απομάκρυνση του πληθυσμού από την θεοκρατική Ισλαμική Δημοκρατία, μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερη από ό,τι οι διαδηλώσεις υποδηλώνουν, και αυτό είναι μια υποθήκη για μελλοντικές εσωτερικές εξελίξεις, ενισχυόμενη με την αντίληψη την οποία δημιουργεί για τα διεθνή πράγματα η πυκνότητα της ψηφιακής πληροφόρησης. Επιπλέον, υπάρχει ο κίνδυνος "εξαγωγής της αστάθειας". Είναι υπαρκτός ο φόβος αυταρχικά καθεστώτα να καταφύγουν σε συγκρούσεις με τρίτες χώρες, προκειμένου να εξάψουν το εθνικιστικό φρόνημα για να συσπειρώσουν τους πολίτες γύρω τους, δημιουργώντας αποσταθεροποιητικές τάσεις στην ευρύτερη περιοχή, όπου στην περίπτωση του Ιράν μπορεί να είναι οι χώρες του Κόλπου και ο Καύκασος. Όλοι απεύχονται τέτοιες εξελίξεις και ειδικά εμείς οι Έλληνες που αντιμετωπίζουμε μια αναθεωρητική Τουρκία με παραπλήσιες τάσεις και χαρακτηριστικά όπως του Ιράν.    

    * Ο Νικήτας Σίμος είναι Οικονομολόγος, Γεωπολιτικός Αναλυτής

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ