Του Σπύρου Δημητρέλη

Ο φυσικός θάνατος του τελευταίου μονάρχη του σύγχρονου ελληνικού κράτους αποτελεί μιας πρώτης τάξεως ευκαιρία για αναδρομή στην ιστορία, περίσκεψη και ίσως αξιολόγηση ιστορικών γεγονότων. Ο Πρωθυπουργός δήλωσε πολύ σωστά ότι η ιστορία θα τον κρίνει "δίκαια" - αυτό κάνει άλλωστε πάντα - και "αυστηρά".

Η λέξη "αυστηρά" δεν χρησιμοποιήθηκε τυχαία από τον Κυριάκο Μητσοτάκη. Συμπυκνώνει όλα τα λάθη που έκανε ο νεαρός και άπειρος κατά τη διάρκεια της σύντομης θητείας του μονάρχης  και τα οποία αποτελέσαν κρίσιμα τμήματα σε ένα μεγάλο πολιτικό και ιστορικό παζλ αλληλουχίας γεγονότων  που οδήγησαν στην επιβολή της δικτατορίας  και κορυφώθηκαν με την εθνική καταστροφή της Κύπρου.  Την καταστροφή ακολούθησε η εδραίωση της σύγχρονης κοινοβουλευτικής δημοκρατίας στην Ελλάδα, τα οφέλη της οποίας απολαμβάνουμε όλοι μέχρι σήμερα. Είναι μάλλον χαρακτηριστικό της φυλής μας να προχωρά μπροστά μέσα από διχασμούς και καταστροφές. Κανείς σήμερα δεν θα γνώριζε τον τέως βασιλιά Κωνσταντίνο αν το 1831 ο αδελφός και ο γιος του ηγεμόνα της Μάνης Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη δεν δολοφονούσαν τον πρώτο Κυβερνήτη της Ελλάδας, Ιωάννη Καποδίστρια.

Η δολοφονία αυτή άνοιξε τον δρόμο για την επιβολή στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος μιας ξένης ηγεμονίας με τη μορφή της ελέω θεού βασιλείας. Πριν τη δολοφονία, όμως,  του Καποδίστρια, κυριάρχησε ο διχασμός. Από τη μια κοτζαμπάσηδες και πλοιοκτήτες που επιθυμούσαν διατήρηση προνομίων και διεκδικούσαν μερίδιο στη νομή της εξουσίας και από την άλλη το έρεισμα που απολάμβανε στα λαϊκά στρώματα ο κυβερνήτης. Τα κατεστημένα συμφέροντα τάχθηκαν απέναντι στον κυβερνήτη που είχε ως στόχο τη δημιουργία ενός κράτους με σύγχρονο τρόπο λειτουργίας όπου η εξουσία πηγάζει από τον λαό και υπηρετεί τον λαό μέσω μιας ισχυρής κεντρικής διοίκησης.

Στο πεδίο, οι δυνάμεις των κατεστημένων συμφερόντων αναμετρήθηκαν τελικώς με τον εκλεγμένο κυβερνήτη με την ανταρσία των πλοιοκτητών της Ύδρας που απαιτούσαν εδώ και τώρα αποζημιώσεις για τη συνεισφορά τους στον αγώνα και την ανταρσία των αρχόντων της Μάνης που δεν ήθελαν να χάσουν το προνόμιο της συλλογής των φόρων που είχαν επί οθωμανικής διοίκησης. Η συνέχεια ήταν μια τραγωδία. Ενώ αποκαλούσαν τύραννο τον Καποδίστρια ήρθε τελικά μετά τη δολοφονία του μια πραγματική ξένη τυραννία. Ο θεσμός της βασιλείας πέρασε από πολλά κύματα στα χρόνια που ακολούθησαν. Σε διάφορες φάσεις της ελληνικής ιστορίας - με ένδοξες βεβαίως εξαιρέσεις όπως κατά τους βαλκανικούς πολέμους -  πήγε ενάντια τη λαϊκή βούληση και το εθνικό συμφέρον προκαλώντας  πολιτικές ανωμαλίες που συνήθως οδηγούσαν σε εθνικές περιπέτειες και ταπεινώσεις.

Η κόντρα στη λαϊκή βούληση και φιλογερμανική "ουδετερότητα" του Βασιλιά Κωνσταντίνου Α’ για τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο οδήγησε στην αντιπαράθεση με τον Ελευθέριο Βενιζέλο, στον εθνικό διχασμό και έπαιξε σημαντικό ρόλο για τις εξελίξεις που οδήγησαν τελικά στη μικρασιατική καταστροφή.  Το τέλος της μοναρχίας στην Ελλάδα ξεκίνησε ουσιαστικά όταν ο πρόσφατα θανών τέως βασιλιάς Κωνσταντίνος έστειλε στην πόρτα της εξόδου τον εκλεγμένο με ποσοστό άνω του 50% το 1964  πρωθυπουργό Γεώργιο Παπανδρέου ανοίγοντας μια περίοδο μεγάλης πολιτικής ανωμαλίας που οδήγησε στη δικτατορία και τελικά στην τραγωδία της Κύπρου.  

Ο τερματισμός της μοναρχίας ήταν η απαρχή μιας μακράς περιόδου πολιτικής σταθερότητας και βελτίωσης του επιπέδου ζωής, απόρροια της επιλογής της χώρας να κινηθεί αποφασιστικά  προς την Ευρώπη και να παραμείνει σε κρίσιμες περιόδους προσηλωμένη στην ευρωπαϊκή ιδέα.  

Ο φυσικός θάνατος  του τέως βασιλιά Κωνσταντίνου κλείνει ολοκληρωτικά και σε φαντασιακό επίπεδο τον κύκλο της μοναρχίας στην Ελλάδα. Και ο καλύτερος τρόπος για να κλείσει αυτός ο κύκλος  δεν ήταν άλλος από την απόφαση που πήρε η κυβέρνηση να ταφεί ως απλός ιδιώτης. Και αυτό διότι η αντιπολίτευση θα παρακαλούσε να του αποδοθούν τιμές πρώην αρχηγού κράτους (κάτι που πιθανόν να δικαιούνταν τυπικά από την ελληνική ιστορία και ουσιαστικά από τη μεγαλοψυχία μιας εδραιωμένης και ισχυρής δημοκρατίας όπως είναι η δική μας που μετράει περίπου μισό αιώνα ζωής).

Ωστόσο, μια τέτοια απόφαση, δυστυχώς, θα ήταν η ευκαιρία δυνάμεων του λαϊκισμού και του δηλητηριασμού της δημόσιας σφαίρας, να εκφέρουν διχαστικό λόγο και να διχάσουν για άλλη μια φορά. Απλά θυμηθείτε τι έκαναν αυτές οι δυνάμεις όταν η κυβέρνηση απλώς ρώτησε τον τότε διάδοχο του βρετανικού θρόνου και σημερινό βασιλιά Κάρολο πώς, βάση της δικής του αντίστοιχης εμπειρίας,  θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν τα πρώην βασιλικά ανάκτορα στο Τατόι. Οι ανοησίες περί συνταγματικής εκτροπής πήγαν σύννεφο. Ο τέως βασιλιάς Κωνσταντίνος αναχώρησε και σε φυσικούς όρους για την ιστορία. Εκεί που είχε πάει και σε πολιτικούς όρους από το 1974.