Συνεχης ενημερωση

    Πέμπτη, 29-Σεπ-2022 00:05

    Ελιγμοί του Ερντογάν

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Νικήτα Σίμου 

    Η έντονη κλιμάκωση των δηλώσεων Ερντογάν προδιαγράφει ένα σενάριο σύγκρουσης, το οποίο ο Τούρκος πρόεδρος ενδεχομένως θα ενεργοποιήσει αν πεισθεί ότι δεν κερδίζει τις εκλογές του Ιουνίου 2023, με στόχο να παρατείνει την παραμονή του στην εξουσία κάτω από ειδικές συνθήκες. Αυτά αγνοώντας τη σημερινή συγκυρία, η οποία κάτω από το βάρος του Ρωσο-Oυκρανικού πολέμου απαιτεί σταθερότητα, όπως έχει διαφανεί από τις τελευταίες διεθνείς συναντήσεις. 

    Εσωτερικές πιέσεις

    Η ήττα του Τούρκου προέδρου στις εκλογές του Ιουνίου φαίνεται πολύ πιθανή, καθώς ο πληθωρισμός, πάνω από 100% ετήσια, φτωχοποιεί διαρκώς τον τουρκικό λαό, ο οποίος δυσφορεί επιπλέον και για την παρουσία των 3,5 εκατ. περίπου, μεταναστών στη χώρα. Επιπλέον, η προειδοποίηση του αντιπολιτευόμενου προέδρου του κεμαλικού CHP προς κρατικούς λειτουργούς για δίωξή τους, αν συνεργαστούν σε αυθαιρεσίες του κυβερνόντος κόμματος, δημιουργεί φοβία και παραλυτικές τάσεις στον κρατικό μηχανισμό. Και βέβαια, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι ο κυβερνών συνασπισμός ΑΚΡ & ΜΗΡ δεν μπορεί να ξεπεράσει το 40%, ενώ οι 9 μήνες μέχρι τις εκλογές δεν είναι ικανός χρόνος για μια ραγδαία αλλαγή των προθέσεων των ψηφοφόρων. Υπάρχει όμως και η αδυναμία των αντιπολιτευομένων κομμάτων κατά το ότι δεν έχουν ακόμη ορίσει ενιαίο υποψήφιο για τις εκλογές, αν και οι ισχυροί δήμαρχοι Άγκυρας και Κωνσταντινούπολης σε πρόσφατες δηλώσεις τους υποστηρίζουν τον Κιλιτσντάρογλου του CHP. Σύμφωνα με τα παραπάνω θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι η πλειονότητα του τουρκικού λαού θα απευχόταν μια πολεμική περιπέτεια με την Ελλάδα, η οποία θα σήμαινε παραπέρα φτωχοποίηση του λόγω των πολεμικών δαπανών. Πρόσφατη δημοσκόπηση στη γείτονα έδειξε, ότι το 64% των ερωτηθέντων θεωρεί ότι δεν υπάρχει έχθρα ανάμεσα στους λαούς της Ελλάδας και της Τουρκίας, ενώ ένα 51,5% πιστεύει ότι η ένταση μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας τον τελευταίο μήνα σχετίζεται με τη δημιουργία ατζέντας για τις εκλογές. Ακόμη, το 54,8% των ψηφοφόρων της Ακσενέρ, η οποία προέρχεται από το εθνικιστικό ΜΗΡ, θεωρούν ότι η τρέχουσα ελληνοτουρκική ένταση αποτελεί προεκλογικό κατασκεύασμα. Ενδεχομένως, το εθνικιστικό κρεσέντο, στο οποίο συμμετέχει και η αντιπολίτευση, να έχει κουράσει τον μέσο Τούρκο του μόχθου, του οποίου ο προβληματισμός επικεντρώνεται στον πληθωρισμό και την κακή οικονομική κατάσταση της χώρας του.

    Εξωτερική συγκυρία

    Όπως φαίνεται τον τελευταίο καιρό, μετά την αποτυχία της Ρωσίας να επιβάλει τις απόψεις της με μια σύντομη νίκη κατά την εισβολή της στην Ουκρανία και την εμμονική θέση της στις πυρηνικές απειλές, την αποφασιστική στάση της Δύσης η οποία ξαναεμφανίζεται ακμαία, και τις επισκέψεις Πελόζι σε χώρες του Ν.Α. Ειρηνικού, εξέχουσες χώρες του "παγκόσμιου Νότου" υιοθετούν μια κριτική στάση απέναντι στο Κρεμλίνο, την ηχώ της οποίας η Άγκυρα προσλαμβάνει. Ο Ινδός πρωθυπουργός σχεδόν επέπληξε δημόσια τον Ρώσο πρόεδρο στην πρόσφατη συνάντηση του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης στη Σαμαρκάνδη, όταν του είπε: " Τώρα δεν είναι εποχή για πόλεμο". Η Τουρκία ήταν παρούσα στην συνάντηση με τον πρόεδρό της, ο οποίος κατανόησε το κλίμα. Ο Πούτιν υποσχέθηκε ότι: "Θα κάνουμε ό,τι μπορούμε για να το σταματήσουμε αυτό, το συντομότερο" αν και κατόπιν κήρυξε επιστράτευση εκμηδενίζοντας την αξιοπιστία του. Ενδεχομένως αυτή η ενέργειά του προκάλεσε την, δίκην αποδοκιμασίας, δήλωση του Κινέζου υφυπουργού Εξωτερικών προς τον υπουργό Εξωτερικών της Ουκρανίας, κατά τη Γ. Συνέλευση του ΟΗΕ, ότι η Κίνα είναι υπέρ της εδαφικής ακεραιότητας της Ουκρανίας και γενικότερα όλων των κρατών. Επηρεασμένη ίσως από αυτό το υπέρ της σταθερότητας κλίμα ήταν και η απερίφραστη τοποθέτηση του Τούρκου προέδρου κατά τη συνέντευξη στο ΡΒS, όπου τόνισε ότι τα εδάφη τα οποία έχει καταλάβει η Ρωσία θα επιστραφούν στην Ουκρανία.

    Εξωνατοϊκά οράματα

    Είναι σημαντικό ότι η Τουρκία έλαβε μέρος στη συνάντηση του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης και έχει εκφράσει τη σκέψη να γίνει μέλος του, κάτι το οποίο θα διάβρωνε τη σχέση της με το ΝΑΤΟ. Μια εισδοχή της στον Οργανισμό, που θα προϋπέθετε την κινεζική συμφωνία, θα μπορούσε να αυξήσει την επιρροή της στην Ευρασιατική ζώνη, όπου η Ρωσία σοβαρά αποδυναμωμένη είναι ένας λιγότερο χρήσιμος σύμμαχος για την Κίνα, και να εμφανισθεί εκεί η Τουρκία ως παράγοντας σταθερότητας, με όσα οφέλη αυτό συνεπάγεται. Ο πρόεδρος Σι τονίζει την επιθυμία του για σταθερότητα (έχοντας πάντα κατά νου τις εμπορικές σχέσεις του με τις ΗΠΑ και την ΕΕ). Οπότε, αν η Τουρκία επιθυμεί να βελτιώσει περισσότερο τις σχέσεις της με το Πεκίνο, θα έτεινε να κινηθεί σύμφωνα με τη νοοτροπία του τελευταίου, γεγονός το οποίο θα της υπαγόρευε ηπιότερη πολιτική στην Α. Μεσόγειο, όπου θα καταλήξει η "νέα Κινεζική οδός του μεταξιού", Μία Ζώνη Ένας Δρόμος, και όπου το Πεκίνο έχει ήδη στενές εμπορικές σχέσεις στην περιοχή (Ελλάδα, Cosco).

    Πίεση με απειλές προσφυγικών ρευμάτων

    Στο πλαίσιο αυτής της νέας δυναμικής, η οποία προτάσσει τη σταθερότητα, ο πρόεδρος Ερντογάν επέλεξε φραστικά τουλάχιστον να διαφοροποιήσει την επίθεσή του κατά της Ελλάδας από το βήμα του ΟΗΕ, ενοχοποιώντας την ως χώρα η οποία παραβιάζει τους ανθρωπιστικούς κανόνες και το δίκαιο, με τις επαναπροωθήσεις προσφύγων και μεταναστών. Δεν αναφέρθηκε λεπτομερειακά στα θέματα της στρατιωτικοποίησης των νησιών, τις δικές του προθέσεις, κλπ. Για το Κυπριακό υποστήριξε τη λύση των δυο κρατών. Από τη απάντηση του Έλληνα πρωθυπουργού ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε το ότι αφού άσκησε δριμεία κριτική κατά του Ερντογανικού αναθεωρητισμού και των ανεδαφικών απειλών κατά της Ελλάδας, δήλωσε ανοιχτός στον διάλογο σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και φίλος στον τουρκικό λαό. Στη συνέχεια, διαφάνηκε σε συνέντευξη του εκπροσώπου της Τουρκικής Προεδρίας Καλίν, ότι ίσως θα μπορούσε να υπάρξει συνάντηση Ερντογάν – Μητσοτάκη κατά τις αρχές Οκτωβρίου στην Πράγα, χωρίς όμως να δοθεί κάποια συνέχεια.

    Θα ήταν ενδεχόμενο η Τουρκία, χωρίς να διαφοροποιεί τον βραχυχρόνιο στόχο της εναντίον της Ελλάδας για ενέργειες κατά των νησιών, να εστιασθεί σε πρώτο στάδιο σε απειλές προσφυγικών ρευμάτων στα σύνορα του Έβρου και προς τα νησιά. Μια τέτοια ενέργεια θα μπορούσε να ασκήσει πίεση και στην ΕΕ για επί πλέον χρηματική βοήθεια, ενώ απειλεί με αποσταθεροποίηση την Ν. Ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ, ικανοποιώντας και την Μόσχα.

    Εξοπλισμός των νησιών

    Σύντομα όμως επανήλθε το θέμα των νησιών, όταν στις 26/9 ακολούθησε το τουρκικό διάβημα για την ανάπτυξη αρμάτων (αμερικανικής προέλευσης) στη Λέσβο (21) και στη Σάμο (18), και κλήθηκε ο Έλληνας πρέσβης στην Άγκυρα στο τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών. Η Τουρκία διαμαρτυρήθηκε ενώπιον της Ελλάδας και των ΗΠΑ για τα άρματα αυτά, τα οποία μεταφέρθηκαν μεταξύ 18-21/9, σύμφωνα με αεροφωτογραφίες τουρκικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών, κατά την Hurriyet. Στη γραπτή δήλωση του εκπροσώπου του αμερικανικού υπουργείου των εξωτερικών που ακολούθησε άμεσα, αναφέρεται μεταξύ άλλων ότι: "Δεν αμφισβητείται η κυριαρχία της Ελλάδας στα νησιά του Αιγαίου". Θέλουμε να πιστεύουμε ότι ένα τέτοιο μήνυμα δεν στερείται ουσίας, αν οι συνθήκες στο πεδίο το απαιτήσουν.

    Ένα πρόσθετο στοιχείο στην πολεμική ρητορική του Τούρκου προέδρου ήταν η αναφορά στα γεγονότα της κατάληψης της Τριπολιτσάς το 1821, με την επιδίωξη να δοθεί χρονικό βάθος στην εχθρότητα μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων, και η αναφορά σε τρίτους οι οποίοι χρησιμοποιούν τους Έλληνες πολιτικούς ως μαριονέτες κατά της Τουρκίας, εκφράζοντας την έντονη αντι-δυτική τοποθέτηση σημαντικού μέρους της τουρκικής ελίτ και τις μνήμες της μικρασιατικής εκστρατείας, όπου η Ελλάδα λειτούργησε "ως όχημα των Δυτικών προθέσεων". Όπως φαίνεται, ο Τούρκος πρόεδρος προτίθεται να κτίσει και την ιστορική τεκμηρίωση της εχθρικής προδιάθεσης των δυο λαών, ώστε να ισχυροποιήσει το άλλοθι των προθέσεών του.

    Γενικότερα, η Τουρκία είναι διατεθειμένη να ενισχύσει τη διεθνή θέση της εξω-Νατοϊκά, εκμεταλλευόμενη τη ρωσική αδυναμία λόγω του ουκρανικού πολέμου - ριψοκινδυνεύοντας τις σχέσεις της με τη Συμμαχία και τις ΗΠΑ - ενώ παράλληλα διατηρεί το προνόμιο του μοναδικού κοινού συνομιλητή μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, όπως φάνηκε με τη διαμεσολάβηση Ερντογάν για την εξαγωγή των σιτηρών από τη Μαύρη Θάλασσα. Όμως η αμφίσημη στάση της Άγκυρας έχει και κόστος σημαντικό, ορατό κατά το ότι ο πρόεδρος Μπάιντεν απέφυγε να συναντήσει τον Ερντογάν στη Νέα Υόρκη, με ό,τι αυτό σημαίνει για τα τουρκικά αιτήματα εξοπλισμού, και ότι ήρθη το εμπάργκο εξαγωγής Αμερικανικών όπλων στην Κύπρο.

    Τελικά, το ερώτημα είναι: " Έχει η Τουρκία το περιθώριο να ελίσσεται ανάμεσα στις διεθνείς προκλήσεις και για πόσο;" Αυτό εξαρτάται από τον χρόνο παραμονής στην εξουσία τόσο του Ερντογάν, όσο και του Πούτιν, με ό,τι ολέθριο αυτό συνεπάγεται.

    Ο Νικήτας Σίμος είναι Οικονομολόγος, Γεωπολιτικός Αναλυτής  

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ