Συνεχης ενημερωση

    Πέμπτη, 15-Σεπ-2022 00:05

    Αλεξανδρούπολη: Κομβικό σημείο της διατλαντικής συνεργασίας

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Νικήτα Σίμου 

    Ο συνεχιζόμενος πόλεμος στην Ουκρανία οδηγεί σταθερά στη μετατόπιση του γεωστρατηγικού κέντρου βάρους της Ευρώπης προς τα Νοτιοανατολικά, όπου προβάλλουν προκλήσεις τροφοδοσίας των εκεί συμμαχικών δυνάμεων καθώς και διασφάλισης μεταφοράς ενέργειας στις χώρες της περιοχής. Αυτές οι δύο μεταβλητές αυξάνουν έντονα τη σημασία της Ελλάδας στους δυτικούς σχεδιασμούς και ειδικότερα της Αλεξανδρούπολης με το λιμάνι της. Πέραν του προφανούς πλεονεκτήματος ότι ο τόπος βρίσκεται επιχειρησιακά πολύ κοντά στα Στενά, τα οποία ελέγχει μια αναξιόπιστη και ανταγωνιστική Τουρκία, η Αλεξανδρούπολη προσφέρεται για την υλοποίηση κοινών διατλαντικών στόχων, αφενός για απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο με εναλλακτικές εισαγωγές και αφετέρου για υποστήριξη της παρουσίας του ΝΑΤΟ στα Βαλκάνια, τη Μαύρη Θάλασσα και την Α. Μεσόγειο.

    Αφελής άγνοια του κινδύνου                  

    Τον Μάρτιο του 2014 στις Βρυξέλλες, λίγο μετά την παράνομη κατάληψη της Κριμαίας από τη Ρωσία ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ Ομπάμα επισήμανε στους Ευρωπαίους ηγέτες ότι: "Το γεγονός αυτό δείχνει την ανάγκη της Ευρώπης να διαφοροποιήσει τις ενεργειακές πηγές της μακριά από τη Ρωσία". Ακολούθησαν οι ατελέσφορες διπλωματικές προσπάθειες της ομάδας της Νορμανδίας και των συμφωνιών του Μινσκ. Το 2018 ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ Τραμπ προειδοποίησε κατά τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ότι: "Εξάρτηση από ένα μόνο ξένο προμηθευτή μπορεί να αφήσει μια χώρα αδύναμη σε εκμετάλλευση και εκφοβισμό". Η ίδια λογική οδήγησε τη διοίκηση Τραμπ να υποστηρίξει την πρόταση του αγωγού EastMed ο οποίος θα μετέφερε φυσικό αέριο από την Κύπρο και το Ισραήλ στην Ελλάδα και την Ιταλία. Όλο αυτό το διάστημα, η Ευρώπη με προπομπό τη Γερμανία συνέχισε με συβαριτική νοοτροπία και γεωπολιτική αφέλεια την εξάρτησή της από τη Ρωσία, προετοιμάζοντας και τον δεύτερο βόρειο αγωγό αερίου Nord Stream II, ο οποίος αδρανοποιήθηκε την άνοιξη του 2022, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Τον Ιανουάριο 2022, η διοίκηση Μπάιντεν, πέρα από κάθε προσδοκία, απόσυρε την υποστήριξή της από τον EastMed στη βάση προβληματισμού για τη βιωσιμότητα του έργου και την ανάγκη μετάβασης σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Έπραξε έτσι παρά το γεγονός ότι, πληροφορίες έφεραν τη Μόσχα να σχεδιάζει άμεσα πόλεμο κατά του Κιέβου, η ΕΕ εξακολουθούσε να εξαρτάται κατά 40-45% της κατανάλωσής της φυσικού αερίου από τη Ρωσία και χώρες της Ν.Α Ευρώπη κατά 100%, κατά την έκρηξη του πολέμου. Πολλοί κατηγόρησαν τις ΗΠΑ ότι προετοίμαζαν τη δική τους αύξηση των εξαγωγών LNG προς την ΕΕ, ειδικά μετά την επιβολή των κυρώσεων κατά της Ρωσίας, οι οποίες οδήγησαν στη γνωστή αλυσίδα, μείωσης ρωσικών εξαγωγών, αύξησης των τιμών κτλ. σε βάρος των ευρωπαϊκών οικονομιών, των νοικοκυριών και της κοινωνικής συνοχής. Οι κυρώσεις έπληξαν τη ρωσική οικονομία, όχι όμως σε βαθμό ώστε να επηρεασθούν οι επιχειρήσεις της εξ αυτής της αιτίας.

    Υπό την πίεση της ανάγκης

    Πέρα από την περικοπή των ρωσικών εισαγωγών κατά 2/3 το 2022, η ΕΕ αποφάσισε και την ενεργειακή απεξάρτησή της πριν το 2030 –η οποία συμπεριλαμβάνει και τις εισαγωγές φυσικού αερίου σε αέρια και υγροποιημένη μορφή από εναλλακτικούς προορισμούς και αγωγούς. Για να επιτευχθούν αυτοί οι φιλόδοξοι στόχοι, η ΕΕ θα πρέπει να αναπτύξει νέες υποδομές για την εισαγωγή και μεταφορά αυτών των προμηθειών από και μέσω της Α. Μεσογείου, ειδικά για την τροφοδοσία της Ν.Α Ευρώπης. Στο σημείο αυτό ο ρόλος του λιμανιού της Αλεξανδρούπολης είναι κρίσιμος.

    Τον περασμένο Μάϊο έγινε παρουσίαση του σχεδίου της ελληνικής εταιρείας Gastrade, στην οποία συμμετέχει με 20% βουλγαρικός φορέας, σύμφωνα με το οποίο πλωτός τερματικός σταθμός υποδοχής LNG στο εκεί λιμάνι θα αρχίσει να λειτουργεί στο τέλος του 2023, τροφοδοτώντας γειτονικές Βαλκανικές χώρες (Βουλγαρία, Β. Μακεδονία, Σερβία, Ρουμανία). Το έργο αξίας 166,7 εκατ. ευρώ χρηματοδοτείται από την ΕΕ, έχει δυνατότητα μετατροπής LNG σε φυσικό αέριο 5,5 δισ. κυβ. μέτρα τον χρόνο και έχει συμβόλαια για το 60% της δυνατότητας του. Υπάρχει πρόβλεψη για τη δημιουργία και δεύτερου σταθμού ο οποίος θα μπορεί να καλύψει τις περιοχές μέχρι τη Μολδαβία και την Ουκρανία. Αυτό όμως θα απαιτούσε την ανάστροφη χρήση του γιγαντιαίου Διαβαλκανικού Αγωγού, ο οποίος είχε αρχικά σχεδιαστεί για να έχει ροή προς τα Ανατολικά Βαλκάνια από την Ουκρανία, υποκαθιστώντας τη ρωσική τροφοδοσία. Είναι ενδεχόμενο στη χρηματοδότησή του να συμμετάσχουν και αμερικανικά κεφάλαια. Εύκολα γίνεται αντιληπτό ότι η ανάπτυξη αυτού του έργου, από κοινού και με άλλα ( π.χ ηλεκτρική ενέργεια από Αίγυπτο), ενισχύει εξαιρετικά τη στρατηγική επιλογή της χώρας μας να λειτουργεί ως ενεργειακός κόμβος της Ν.Α. Ευρώπης. 

    Ενίσχυση της παρουσίας ΗΠΑ - ΝΑΤΟ

    Τον Οκτώβριο 2021 οι ΗΠΑ και η Ελλάδα επέκτειναν τη διμερή συμφωνία τους Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας, η οποία μεταξύ άλλων όριζε την ανάπτυξη της Αλεξανδρούπολης, ως μέρος του στόχου των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ να μετακινήσουν δυνάμεις στα Ανατολικά Βαλκάνια και τη Μαύρη Θάλασσα. Ο μεγάλος προβλήτας του λιμανιού, το παρακείμενο διεθνές αεροδρόμιο, η οδική και σιδηροδρομική σύνδεσή του με αντίστοιχα δίκτυα και το διαθέσιμο μεγάλο πλησίον στρατόπεδο, βάρυναν στις αμερικανικές επιλογές ως εναλλακτική λύση έναντι της Τουρκίας, προκειμένου να ενισχυθεί η θέση της Συμμαχίας στην περιοχή, σε σχέση με τη ρωσική απειλή. Στο πλαίσιο αυτό αναπτύχθηκαν αμερικανικές δυνάμεις και εξοπλισμός προς την Α. Ευρώπη μέσω του λιμανιού προς το τέλος του προηγούμενου έτους, οι οποίες εντάθηκαν μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και η Αλεξανδρούπολη έγινε βάση παραμονής 3.000 αμερικανικού προσωπικού, το οποίο θα μπορούσε να προωθηθεί προς Βουλγαρία και Ρουμανία ανάλογα με τις συνθήκες.

    Στις αρχές Μαρτίου 2022 ειδική δύναμη κρούσης του 6ου στόλου που συμπεριελάμβανε το αεροπλανοφόρο Τρούμαν, ένα καταδρομικό, 5 αντιτορπιλικά, καθώς και μία νορβηγική και μια ιταλική φρεγάτα, μονάδες όλες με κατευθυνόμενα βλήματα, επιχείρησε από το ακρότατο Β. Αιγαίο, υποστηρίζοντας αεροπορικές αποστολές του ΝΑΤΟ για αστυνόμευση του ευρύτερου εναέριου χώρου, μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία. Εύκολα γίνεται αντιληπτή η γεωστρατηγική σημασία της Αλεξανδρούπολης, ως σημείου στήριξης, σ’ ένα τέτοιο επιχειρησιακό πλαίσιο.

    Από τότε το ΝΑΤΟ ανακοίνωσε τη δημιουργία νέων μονάδων στις, Βουλγαρία, Ουγγαρία, Ρουμανία και Σλοβακία, με συμμετοχή Αμερικανών στρατιωτών στις τρεις πρώτες. Στη συνέχεια η σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ στη Μαδρίτη τον Ιούνιο, ανακοίνωσε τον στόχο της Συμμαχίας: Η δύναμη ταχείας επέμβασης να αυξηθεί από 40.000 σε 300.000 με δυνατότητα κίνησής της δια μέσου του ευρωπαϊκού χώρου με ταχύτητα και αποτελεσματικότητα.

    Κάτω από το φως αυτών των εξελίξεων και με δεδομένη την τουρκική αναξιοπιστία, η παρουσία των ΗΠΑ στην Αλεξανδρούπολη είναι ένα κρίσιμο πρώτο βήμα προκειμένου να υλοποιηθούν οι αμυντικοί στόχοι της Συμμαχίας. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό, ότι ο Υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ δήλωσε τον Ιούλιο 2022, ότι το λιμάνι της Αλεξανδρούπολης ήταν κρίσιμο για τη μεταφορά δυνάμεων και εξοπλισμού προς και μέσω της Ανατολικής Πλευράς του ΝΑΤΟ, και ακόμη ότι έτσι οι ΗΠΑ έχουν τη δυνατότητα να παρέχουν στρατιωτική βοήθεια στην Ουκρανία και να αντιμετωπίζουν υπονομευτικές δράσεις στα Βαλκάνια, την Ανατολική Μεσόγειο και τη Μαύρη Θάλασσα.

    Είναι αξιοσημείωτο ότι και ο Αμερικανός πρεσβευτής στην Ελλάδα Γ. Τσούνης έχει τονίσει την ανάγκη αμερικανικών επενδύσεων στην Αλεξανδρούπολη σε κρίσιμες υποδομές όπως π.χ. δεύτερος προβλήτας στο λιμάνι και ναυπηγοεπισκευαστικές δυνατότητες. Επίσης μια, κατά το μήκος της ακτογραμμής, σιδηροδρομική γραμμή η οποία θα συνέδεε την Αλεξανδρούπολη με τη Βάρνα (Βουλγαρία) και την Κοστάντζα (Ρουμανία) σημαντικά λιμάνια στη Μαύρη Θάλασσα θα μείωνε δραματικά τον χρόνο πρόσβασης εκεί, παρακάμπτοντας, τη Σόφια, το Βελιγράδι και το Βουκουρέστι. Προς τα βορειότερα η γραμμή θα μπορούσε να φθάσει ως το Κισινάου της Δημοκρατίας της Μολδαβίας.

    Από μια ευρύτερη οπτική, το γεωστρατηγικό πλεονέκτημα το οποίο έχει η Αλεξανδρούπολη μπορεί να λειτουργήσει πολλαπλασιαστικά και για την ευημερία των κατοίκων της, το οποίο είναι το τελικό ζητούμενο, όλων των διεργασιών. Παρεμφερείς δυνατότητες παρουσιάζει η Καβάλα και το λιμάνι της. Αρκετοί φοβούνται ότι η Αλεξανδρούπολη μπορεί να γίνει στόχος αντιποίνων, όμως ίσως λειτουργεί αποτρεπτικά για τον κάθε επίβουλο η εκεί Αμερικανική παρουσία.  

    Όμως, με δεδομένη την κλίμακα και την επιτακτικότητα των προβλημάτων οι μέχρι σήμερα ενέργειες για αναβάθμιση των δυνατοτήτων είναι ανεπαρκείς. Λειτουργείες του λιμανιού πρόκειται να ιδιωτικοποιηθούν για να χρησιμοποιηθεί πλήρως ο σημερινός προβλήτας και δυνητικά να χρηματοδοτηθεί η δυνητική κατασκευή και δεύτερου, όπως και άλλων αναβαθμίσεων οι οποίες θα διευκολύνουν την δυνατότητα του ΝΑΤΟ.

    * Ο κ. Νικήτας Σίμος είναι Οικονομολόγος, Γεωπολιτικός  Αναλυτής   

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ