Συνεχης ενημερωση

    Πέμπτη, 02-Δεκ-2021 00:20

    Όχι, ο Πούτιν δεν προσπαθεί να καταστρέψει τη Δύση

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    H Μόσχα έχει άλλες ανησυχίες 

    Credits Zak Tebbal/The New York Times



    Αν παρατηρούσατε τη συμπεριφορά της Ρωσίας τους τελευταίους μήνες, θα πιστεύατε ότι η ηγεσία της χώρας προσπαθεί να διαταράξει τη Δύση.

    Τον Σεπτέμβριο, η Wagner Group, μια ιδιωτική στρατιωτική εταιρεία με έδρα τη Ρωσία, εμφανίστηκε στο Μάλι, εξοργίζοντας έντονα τη Γαλλία. Τον Οκτώβριο, η Ρωσία διέκοψε τις διπλωματικές σχέσεις με το ΝΑΤΟ. Τον Νοέμβριο, οι αναφορές ότι η Ρωσία συγκέντρωσε σχεδόν 100.000 στρατιώτες στα σύνορα με την Ουκρανία οδήγησαν τις ΗΠΑ στο να εκδώσουν προειδοποίηση για ενδεχόμενη εισβολή. Εν τω μεταξύ, η Ρωσία στάθηκε στο πλευρό της Λευκορωσίας, καθώς ο σύμμαχος της, Αλεξάντερ Λουκασένκο, δημιούργησε μια μεταναστευτική κρίση στα σύνορα με την Πολωνία.

    Αλλά η κατάσταση είναι πιο περίπλοκη. Πράγματι η Ρωσία εξακολουθεί να θεωρεί τη Δύση ως τον κύριο αντίπαλο της, αλλά η εξωτερική της πολιτική καθοδηγείται όλο και περισσότερο από την ανάγκη να μάθει να λειτουργεί σε έναν κόσμο που δεν κυριαρχείται πλέον από τη Δύση. Με εξαίρεση την Ουκρανία - ο έλεγχος της οποίας φαίνεται να αποτελεί προσωπικό και εγκάρδιο στόχο του Ρώσου προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν, το Κρεμλίνο λειτουργεί προσεκτικά σε έναν κόσμο που αντιλαμβάνεται ως περίπλοκο.

    Ωστόσο, η Δύση, βλέποντας τη Ρωσία ως αδιάλλακτο εχθρό, βλέπει συνωμοσίες όπου μπορεί να υπάρχει χάος. Η Μόσχα κάνει συχνά παρόμοιο λάθος και υποθέτει επίσης ότι η Δύση θέλει να την καταστρέψει. Αυτές οι απαρχαιωμένες οπτικές, που έχουν επιδεινωθεί από την απομόνωση λόγω πανδημίας, είναι δυνητικά επικίνδυνες - οδηγώντας, στην καλύτερη περίπτωση, σε παρεξηγήσεις και, στη χειρότερη, σε αντιπαράθεση. Και όταν υπάρχει απτή απειλή κλιμάκωσης, όπως στην Ουκρανία, είναι ιδιαίτερα σημαντικό η κάθε πλευρά να βλέπει καθαρά την άλλη.

    Σε έναν κόσμο όπου κυριαρχούσε η Δύση, τα πράγματα ήταν διαφορετικά. Αντιμέτωπη με έναν μόνο ανταγωνιστή, η Ρωσία ήξερε τι ήθελε να πετύχει και πώς να θέσει τους στόχους της. Όλες οι ιδέες για ένωση με τη Δύση ή κατάρριψή της ανήκαν σε αυτό το διάστημα, στην περίοδο από το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, την άνοδο του Σι Τζινπίνγκ στην Κίνα, την προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ και το Brexit. Αλλά για τη Ρωσία τώρα, ο κόσμος φαίνεται πραγματικά "πολυπολικός". Και δεν της είναι πολύ ευχάριστο.

    Ο νέος κόσμος είναι τόσο χαοτικός που η Μόσχα φαίνεται να θεωρεί σχεδόν κάθε μακροπρόθεσμο σχεδιασμό μάταιο. Αν για τους πρώην ηγέτες της Ρωσίας, η "πολυπολικότητα" αφορούσε την "καταπολέμηση της δυτικής ηγεμονίας", όπως μου είπε ο Fyodor Lukyanov, κορυφαίος ειδικός για τη Ρωσία, για τον κ. Πούτιν πρόκειται για "πολύ περίπλοκο χειρισμό του κόσμου". Για τις κινήσεις της σε αυτήν την περίπλοκη κατάσταση, η Ρωσία πειραματίζεται με παραστρατιωτικές εισβολές, βασίζεται σε περιορισμένα ή προσωρινά μέτρα και συχνά επιλέγει να κάνει "λιγότερα" παρά "περισσότερα". Με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, αυτό εξηγεί την ανάμειξή της στο Σαχέλ, τη Μέση Ανατολή και τον Καύκασο.

    Υπάρχει σίγουρα ένας σκοπός πίσω από τις κινήσεις της Μόσχας. Αλλά συνήθως δεν αφορά καθαρά τη Δύση. Πρόκειται μάλλον για προσαρμογή σε έναν κόσμο που τώρα διαμορφώνεται κυρίως από τον ανταγωνισμό μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας. Για να αποφύγει να εγκλωβιστεί μεταξύ των δύο, η Ρωσία ελπίζει να χτίσει περιφερειακή επιρροή - στη Δυτική Αφρική, τη Μέση Ανατολή, τα Βαλκάνια - για να ενισχύσει τη διαπραγματευτική της δύναμη για το αβέβαιο μέλλον. (Η Δύση μπορεί φυσικά να ενοχληθεί).

    Η εμπλοκή της Ρωσίας στη Συρία, για παράδειγμα, μπορεί να ξεκίνησε ως μια προσπάθεια να αποτραπεί η πτώση του καθεστώτος του Μπασάρ αλ Άσαντ - κάτι που πράγματι αντιτίθεται με τη θέση της Δύσης. Αλλά αυτό το καιρό πρόκειται για την περιφερειακή επιρροή και τα προνόμια που φέρνει, μεταξύ των οποίων η ιδιότητα διεθνούς ηγετικού ρόλου επιρροής και η δυνατότητα να κάνει τη Σαουδική Αραβία να λαμβάνει στα υπόψη τις απόψεις της Ρωσίας όταν προβαίνει σε αποφάσεις σχετικά με την παραγωγή πετρελαίου. Η Δύση, επικεντρωμένη στην παλιά εικόνα της Ρωσίας ως πονηρού αντιπάλου, δεν αντιλαμβάνεται τα περισσότερα από αυτά.

    Αλλά η λανθασμένη "ανάγνωση" της κατάστασης είναι αμφίδρομη. Η Ρωσία επίσης αποδίδει απαρχαιωμένα κίνητρα στη Δύση. Και οι μεγαλύτερες παρανοήσεις αποδίδονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η εξωτερική πολιτική της Μόσχας φαίνεται να έχει καταλήξει κυρίως στο συμπέρασμα ότι η ΕΕ προσπάθησε να χρησιμοποιήσει προληπτικά τον ακτιβιστή Αλεξέι Ναβάλνι ως πράκτορά της για να διαταράξει το πολιτικό σύστημα της Ρωσίας. Η κατηγορία, φυσικά, είναι λανθασμένη. Η Ευρώπη αντέδρασε στα γεγονότα αφού έλαβαν χώρα - παρέχοντας στον κ. Ναβάλνι, που δηλητηριάστηκε τον περασμένο Αύγουστο, ιατρική περίθαλψη και εξέφρασε τη δυσαρέσκειά της μετά τη σύλληψή του στην επιστροφή του στη Ρωσία - με τον μόνο εφικτό τρόπο.

    Ή μπορούμε να δούμε την επίσκεψη του επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Ζοσέπ Μπορέλ στη Μόσχα στις αρχές Φεβρουαρίου. Μετά τη σύλληψη του κ. Ναβάλνι, πολλοί στη Μόσχα ερμήνευσαν την επίσκεψη ως έναν ακόμη Ευρωπαίο που ήρθε να ασκήσει κριτική στη Ρωσία για το πώς να οργανώσει την εσωτερική της πολιτική. Αλλά στην πραγματικότητα, η επίσκεψη του κ. Μπορέλ καθοδηγήθηκε από μια αντίθετη τάση στο ευρωπαϊκό σκεπτικό - ότι απρόθυμα, το μπλοκ πρέπει να αποδεχθεί τη Ρωσία όπως είναι και να επιδιώξει να συνεργαστεί όπου αυτό είναι εφικτό. Ακόμα και έτσι, οι εντυπώσεις δεν άλλαξαν. Στη Μόσχα, η ΕΕ θεωρείται επί του παρόντος ως μια εχθρική δύναμη με την οποία η κοινή επικοινωνία είναι ανέφικτη.

    Η άποψη για τις ΗΠΑ είναι λιγότερο διαστρεβλωμένη αυτή τη στιγμή. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Τζο Μπάιντεν, κατάφερε να πείσει τη Μόσχα ότι επιλέγει τις μάχες του με σύνεση, δεν προσπαθεί να αλλάξει τη Ρωσία και εστιάζει σε τομείς - όπως η στρατηγική σταθερότητα - όπου τα κοινά συμφέροντα επιτρέπουν ορισμένους κοινούς στόχους. Σε πρόσφατη διάσκεψη, ο κ. Πούτιν μίλησε εγκάρδια τόσο για τις συνομιλίες που ξεκίνησαν μετά τη σύνοδο της Γενεύης τον Ιούνιο όσο και για τον κ. Μπάιντεν προσωπικά.

    Αλλά ούτε αυτή η σχέση είναι απαλλαγμένη από παρερμηνείες. Η πιο επικίνδυνη αφορά, για ακόμη μια φορά, την Ουκρανία. Κάποιοι στη Μόσχα φοβούνται ότι οι ΗΠΑ μπορεί να δημιουργήσουν κάτι που θα ισοδυναμεί με στρατιωτική βάση στην Ουκρανία ή να ενθαρρύνουν την Ουκρανία να καταλάβει εκ νέου με στρατιωτική βία τις - υπό ρωσική κατοχή - περιοχές του Ντονμπάς.

    Άλλοι ελπίζουν ότι ο κ. Μπάιντεν, που χρειάζεται η Ρωσία για να συγκρατήσει την Κίνα, θα βοηθήσει τη Μόσχα να πετύχει τους στόχους της στην Ουκρανία — είτε πιέζοντας τον ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι να επιτρέψει στη Ρωσία να έχει λόγο για τη μελλοντική λήψη αποφάσεων της χώρας είτε, ακόμα καλύτερα, δηλώνοντας επίσημα πως η πόρτα του ΝΑΤΟ είναι κλειστή σε χώρες όπως η Ουκρανία. Αυτές οι ελπίδες και οι φόβοι κρύβονται σίγουρα πίσω από τις τρέχουσες στρατιωτικές κινήσεις της Ρωσίας στα σύνορα της Ουκρανίας.

    Οι παρανοήσεις είναι επικίνδυνες. Αν και το κλίμα δεν είναι το ίδιο τεταμένο όπως την περίοδο 2014-16, όταν οι σχέσεις μεταξύ της Δύσης και της Ρωσίας ήταν ιδιαίτερα επικίνδυνες, οι εντάσεις παραμένουν. Η παραπληροφόρηση, ο κυβερνοπόλεμος και η εκλογική παρέμβαση έχουν συμβάλει σε μια ατμόσφαιρα αυξανόμενης καχυποψίας. Και όσον αφορά την Ουκρανία, για την οποία το Κρεμλίνο έχει μη ρεαλιστικές προσδοκίες και παράλογους φόβους, υπάρχει πραγματικός λόγος ανησυχίας.

    Αυτό καθιστά επομένως ακόμη πιο κρίσιμη τη σωστή ανάγνωση των προθέσεων. Αν και οι δύο πλευρές μπορούν να κοιτάξουν η μία την άλλη με ειλικρίνεια και σαφήνεια, θα ήταν εφικτή κάποια περιορισμένη συνεργασία. Ένα εναλλακτικό σενάριο δημιουργεί ανησυχητικές σκέψεις.

    * Η Kadri Liik είναι ανώτερος συνεργάτης  του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων και πρώην διευθύντρια του Διεθνούς Κέντρου Αμυντικών Σπουδών στην Εσθονία. 

    © 2021 Διατίθεται από το "The New York Times Licensing Group"

    Διαβάστε ακόμα για:

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ