Συνεχης ενημερωση

    Δευτέρα, 11-Οκτ-2021 00:05

    Τι πιστεύουμε για την Ιστορία

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου
    Οµιλία του Αιδεσιµότατου Billy Graham σε συγκέντρωση 40.000 ανθρώπων, στο γήπεδο Polo Grounds της Νέας Υόρκης, το 1957

    Η πίστη έχει Ιστορία. Ως ιστορικός της θρησκείας, το θεωρώ δεδοµένο. Είχα ξεχάσει, όµως, πόσο ξένη είναι αυτή η άποψη για πολλούς ευαγγελικούς στις ΗΠΑ.

    Οι ευαγγελικοί αυτοπροσδιορίζονται ως "πιστοί της Βίβλου" χριστιανοί: οι ευαγγελικοί πάστορες κηρύττουν τις "βιβλικές αξίες", ενώ οι ηγέτες τους προωθούν "παραδοσιακές" αξίες στην κοσµική, δηµόσια σφαίρα, εστιάζοντας σε θέµατα που εκτείνονται από τη φορολογική πολιτική έως την οπλοκατοχή. Όλες αυτές οι πεποιθήσεις έχουν "πακεταριστεί" και προωθούνται ως βιβλικές, διαχρονικές και αιώνιες.

    Οι ευαγγελικοί δεν είναι, ωστόσο, οι µόνοι που θεωρούν ότι οι πεποιθήσεις τους είναι αιώνιες και αµετάβλητες. Για τους πιστούς κάθε είδους, η ίδια η έννοια της αλήθειας προϋποθέτει µια αύρα διαχρονικότητας, αλλά η ιστορική γνώση έχει τον τρόπο να περιπλέξει οποιαδήποτε τέτοιου είδους βεβαιότητα. Η Ιστορία, αποκαλύπτοντας όχι µόνο την απρόσκοπτη συνέχεια, αλλά και σηµαντικές διαφοροποιήσεις στην πάροδο του χρόνου, αποδεικνύει ότι πολλά από όσα θεωρούνται παραδοσιακά στην πραγµατικότητα είναι σχετικά πρόσφατα. Τοποθετώντας ιστορικά θέµατα σε ευρύτερο πλαίσιο, η Ιστορία αποκαλύπτει επίσης πώς οικονοµικοί, πολιτικοί και πολιτιστικοί παράγοντες επηρεάζουν το τι θεωρούν ως "αλήθεια" οι άνθρωποι σε οποιαδήποτε χρονική στιγµή. 

    Παραδόξως, όµως, οι ευαγγελικοί συνεχίζουν να αδιαφορούν για το πώς οι δικές τους ιστορίες συνδέονται µε την Ιστορία. Αυτό δεν οφείλεται στο γεγονός ότι αδιαφορούν παντελώς για την Ιστορία, αλλά στο ότι τείνουν να προτιµούν τις δικές τους εκδοχές. Σε δηµόσιο επίπεδο, οι ψευτο-ιστορικοί έχουν αξιοποιήσει δόλια ιστορικά στοιχεία για να πλάσουν φανταστικές ιστορίες όσον αφορά τις χριστιανικές ρίζες της Αµερικής. Στους ακαδηµαϊκούς κύκλους, ορισµένοι ευαγγελικοί ιστορικοί έχουν συνθέσει αφηγήµατα που τείνουν να υποβαθµίζουν τις σκοτεινότερες πτυχές της θρησκευτικής τους παράδοσης.

    Για όσους έχουν συνηθίσει µόνο στις κεκαλυµµένες αφηγήσεις του παρελθόντος τους, µια πιο σύνθετη αφήγηση της ευαγγελικής ιστορίας είναι ιδιαίτερα ενοχλητική. Οι ευαγγελικοί σοκάρονται, για παράδειγµα, όταν µαθαίνουν ότι ο αιδεσιµότατος Billy Graham είχε ένα αναµφισβήτητα αµφιλεγόµενο παρελθόν όσον αφορά τα πολιτικά δικαιώµατα, ότι είχε πολιτικές φιλοδοξίες, ότι προωθούσε τον αµερικανικό µιλιταρισµό και "συγχωρούσε" σιωπηρά τις θηριωδίες στο Βιετνάµ. Δεν ήταν αυτός ο Graham που ξέρουν και αγαπούν.

    Η ιστορία ενοχλεί, επίσης, καταδεικνύοντας απλώς και µόνο ότι τα πράγµατα δεν ήταν πάντοτε όπως είναι σήµερα. Για παράδειγµα, υπήρξε εποχή που πολλοί συντηρητικοί προτεστάντες απέρριπταν την όλη ιδέα της "Χριστιανικής Αµερικής". Αυτοί που διδάσκονται ότι η πατριαρχία έχει εξέχουσα σηµασία στη χριστιανική ορθοδοξία θα εκπλαγούν όταν ανακαλύψουν τη µακρά ιστορία του ευαγγελικού φεµινισµού.

    Οι ευαγγελικοί έχουν αναπτύξει, επίσης, µια τεράστια καταναλωτική κουλτούρα που ενισχύει µια απλή και χωρίς κριτική αυτοαντίληψη. Το χριστιανικό ραδιόφωνο, οι χριστιανικές εκδόσεις και τα σχολικά εγχειρίδια των χριστιανικών σχολείων και τα προγράµµατα σπουδών στο σπίτι ενισχύουν αφηγήσεις που απεικονίζουν τους ευαγγελικούς ως τα καλά παιδιά, που κάνουν γενναία το έργο του Θεού στον κόσµο. Οι αµαρτίες του έθνους –ρατσισµός, σεξισµός, ξενοφοβία, λευκός εθνικισµός– δεν απεικονίζονται ως προβλήµατα ενδηµικά της παράδοσης, αλλά µάλλον ως αποχωρήσεις από τον "αληθινό ευαγγελισµό". Οι κρίσιµοι εξωτερικοί λογαριασµοί είτε αγνοούνται είτε µειώνονται ως επιθέσεις, ενισχύοντας ένα συγκρότηµα ευαγγελικών διώξεων. Επειδή διακυβεύονται τεράστια κέρδη σε αυτήν την ευαγγελική καταναλωτική κουλτούρα, επιστρατεύονται τόσο οικονοµικά όσο και ιδεολογικά κίνητρα προκειµένου να παραµείνουν οι ευαγγελικοί καταναλωτές στο ποίµνιο. 

    Η αντίληψη ότι οι πεποιθήσεις έχουν ιστορία δεν αποκλείει την πίστη σε αλήθειες που δεν συνάδουν µε την Ιστορία, ούτε εµποδίζει τους πιστούς να επικαλεστούν ιερά κείµενα και θεολογικές εµβαθύνσεις στις προσωπικές τους επιλογές ή πολιτικές αξίες. Ωστόσο, ωθεί τους πιστούς να διερωτηθούν πώς οι ιστορικές δυνάµεις και οι πολιτιστικές ιδέες έχουν ενδεχοµένως διαµορφώσει τις δικές τους βαθιές πεποιθήσεις, ακόµα και µε τρόπους που έρχονται σε αντίθεση µε τις βασικές διδασκαλίες της πίστης τους.

    Η διαταρακτική δύναµη της ιστορίας µού έγινε ξεκάθαρη το προηγούµενο καλοκαίρι, όταν δηµοσιεύθηκε το βιβλίο µου "Ιησούς και Τζον Γουέιν: Πώς οι λευκοί ευαγγελικοί διέστρεψαν την πίστη και διέσπασαν ένα έθνος" ("Jesus and John Wayne: How White Evangelicals Corrupt a Faith and Fractured a Nation"). Το βιβλίο περιγράφει πώς το µαχητικό ιδεώδες του λευκού χριστιανικού ανδρισµού άρχισε να διαπερνά την ευαγγελική λαϊκή κουλτούρα στην Αµερική. Τα τελευταία 75 χρόνια, ηρωικά ιδανικά εµπνευσµένα από µυθικούς πολεµιστές, στρατιώτες και καουµπόηδες –πολλά εξ αυτών προµόταραν στην οθόνη άνδρες όπως ο John Wayne και ο Mel Gibson στην ταινία "Braveheart"– µεταµόρφωσαν την ίδια την πίστη, αντικαθιστώντας βασικές βιβλικές διδαχές όπως η αγάπη προς τον γείτονα και τον εχθρό σου µε ιαχές µάχης.

    Λίγες ηµέρες µετά την κυκλοφορία του βιβλίου µου άρχισα να λαµβάνω γράµµατα και µηνύµατα από αναγνώστες. Σχεδόν έναν χρόνο αργότερα συνεχίζουν να κατακλύζουν το ηλεκτρονικό ταχυδροµείο µου, αρκετά κάθε µέρα, τα περισσότερα προερχόµενα από ευαγγελικούς. Με είχαν προειδοποιήσει να προετοιµαστώ για προσβλητικές διαδικτυακές επιθέσεις, αλλά αυτά δεν είναι µηνύµατα µίσους. Σχεδόν κάθε µήνυµα περιέχει κάποια εκδοχή της ίδιας συνειδητοποίησης: "Είναι η ιστορία της ζωής µου. Ευχαριστώ που µου ανοίξατε τα µάτια".

    Προς επίρρωση της αλήθειας, οι αναγνώστες του βιβλίου µου µου διηγήθηκαν ο καθένας την ιστορία της ζωής του µε ολοζώντανες λεπτοµέρειες: Είχαν µυηθεί στις οικογενειακές αξίες του ευαγγελικού χριστιανισµού ακούγοντας καθηµερινά την εκποµπή του James Dobson στον ραδιοφωνικό σταθµό "Οικογένεια". Αγοράζοντας βιβλία από χριστιανικά βιβλιοπωλεία και συµµετέχοντας στις συγκεντρώσεις του οργανισµού "Promise Keepers" στο πλαίσιο του ευαγγελικού ανδρικού κινήµατος. Είχαν υιοθετήσει τις διδαχές της κουλτούρας αγνότητας και είχαν οικοδοµήσει τους γάµους τους γύρω από την ανδρική εξουσία και τη γυναικεία υποταγή. Είχαν ψηφίσει µε υπερηφάνεια τον Ronald Reagan και είχαν συµµετάσχει στις διήµερες στρατιωτικές κατασκηνώσεις που χρηµατοδοτούν οι εκκλησίες τους.

    Ωστόσο, παρά τη λεπτοµερή γνώση των γεγονότων που παραθέτω στο βιβλίο, οι περισσότεροι αναγνώστες εξέφρασαν παράλληλα την έκπληξή τους όταν είδαν για πρώτη φορά τα "σύνορα" του κόσµου µέσω στον οποίο είχαν ζήσει µεγάλο µέρος της ζωής τους. Χαρακτηριστικό είναι το σχόλιο που µού έγραψε ένας άνδρας: "Έπεσα πάνω σε τόσο πολλά από αυτά τα δέντρα, αλλά δεν είναι ποτέ το δάσος". Η συναισθηµατική ένταση των µηνυµάτων τους και η συχνότητα µε την οποία εκφράζουν τη σύγχυσή τους όσοι µου γράφουν µε έκαναν να σκεφτώ.

    Παρότι οι ευαγγελικοί δεν είναι οι µόνοι που προτιµούν τις κολακευτικές αφηγήσεις του παρελθόντος τους, έχουν προσκολληθεί σε αυτές για ξεκάθαρα ευαγγελικούς λόγους. Πριν από λίγο καιρό παραχώρησα µια συνέντευξη για το βιβλίο µου σε έναν χριστιανικό ραδιοφωνικό σταθµό. Και οι δύο οικοδεσπότες της εκποµπής ήταν ευχάριστοι και έδειξαν σεβασµό, όµως ο ένας ήταν σαφώς πιο δύσπιστος από τον άλλο. Μόνο όταν δεν ήµασταν πια στον "αέρα" διατύπωσε την ερώτηση που τον απασχολούσε.

    Γνωρίζοντας ότι είµαι χριστιανή, µε ρώτησε πιεστικά πώς πίστευα ότι κάποιος θα ήθελε να γίνει χριστιανός αφού είχε προηγουµένως διαβάσει το βιβλίο µου. Η ερώτησή του δεν µε ξάφνιασε. Είχα παρόµοιες ανησυχίες όταν ξεκίνησα να γράφω το βιβλίο. Αλλά η ιστορία δεν είναι καµπάνιας προσέλκυσης ετερόπιστων. Και, κυρίως, η ίδια µου η έρευνα για την ιστορία του ευαγγελικού χριστιανισµού µού αποκάλυψε τους κινδύνους που ενέχει η απόκρυψη της σκληρής αλήθειας προς όφελος της προστασίας του "brand" – ή, για να το θέσω διαφορετικά χρησιµοποιώντας λόγια των ίδιων των ευαγγελικών, "των µαρτύρων της εκκλησίας".

    Προς το τέλος του βιβλίου µου παραθέτω τα λόγια της δικηγόρου Rachael Denhollander, γνωστής για τις µάχες της κατά της κακοποίησης αλλά και θύµα η ίδια. Στην τοποθέτησή της που διαβάστηκε στη δίκη του Larry Nassar, πρώην γιατρού της αµερικανικής οµάδας γυµναστικής, ο οποίος καταδικάστηκε για διάπραξη πολλών σεξουαλικών εγκληµάτων σε βάρος φερέλπιδων αθλητών, η κυρία Denhollander επέπληξε και κατακεραύνωσε τον κ. Nassar ότι ζητούσε συγχώρεση χωρίς να µετανοήσει. Συντηρητική ευαγγελική η ίδια, η κυρία Denhollander εστίασε επίσης στην κακοποίηση που συντελείται εντός του ευαγγελικού χριστιανικού ποιµνίου, αντιπαρατιθέµενη µε όσους προσπάθησαν να συγκαλύψουν την κακοποίηση για να προστατεύσουν τον µάρτυρα της εκκλησίας. "Το ευαγγέλιο του Ιησού Χριστού δεν χρειάζεται την προστασία σας", δήλωσε σε συνέντευξή της. Ο Ιησούς ζήτησε µόνο να ακολουθήσουµε τη διδασκαλία του, που σηµαίνει να λέµε την αλήθεια και να επιδιώκουµε τη δικαιοσύνη, είπε η κυρία Denhollander.

    Σχεδόν κάθε γράµµα που λαµβάνω από ευαγγελικούς αναγνώστες περιέχει λόγια ευγνωµοσύνης για τις οδυνηρές αλήθειες που µόλις διαπίστωσαν. Πολλοί αναγνωρίζουν επίσης τη δική τους συνενοχή στην ιστορία που παραθέτω. Και καταλαβαίνουν ότι µόνο µέσω της αντιµετώπισης αυτού του παρελθόντος µπορούν να επαναπροσδιορίσουν τη "µαρτυρία" τους µε την αναζήτηση της αλήθειας και της δικαιοσύνης που απαιτεί η πίστη τους.

    Η Κristin Kobes Du Mez είναι συγγραφέας και καθηγήτρια Ιστορίας στο Πανεπιστήµιο Calvin.

    ©2021 The New York Times Company and Kristin Du Mez

    Διαβάστε ακόμα για:

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ