Συνεχης ενημερωση

    Τρίτη, 13-Απρ-2021 00:05

    Τα λάθη που ξέχασε ο κ. Τόμσεν στο συνέδριο του Economist

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Κωνσταντίνου Γκράβα 

    Στο βιβλίο του με τίτλο "Ευρώ", ο Joseph Stiglitz χαρακτηρίζει το πρώτο ελληνικό πρόγραμμα διάσωσης "ασυνάρτητο", καθώς η Γερμανία υποστήριζε ότι δεν έπρεπε να γίνει διαγραφή χρέους και συνάμα ότι το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο έπρεπε να μετέχει στο πρόγραμμα, ενώ το ΔΝΤ δεν μπορούσε να μετέχει σε ένα πρόγραμμα όταν το επίπεδο του χρέους δεν είναι βιώσιμο, κάτι το οποίο είχε ήδη κρίνει ότι ίσχυε στην περίπτωση της Ελλάδας.i Προκειμένου τελικά να συμμετάσχει στο πρόγραμμα, το Ταμείο αναγκάστηκε να τροποποιήσει το θεσμικό του πλαίσιο ως προς τις κατ’ εξαίρεση ρυθμίσεις πρόσβασης μιας χώρας-μέλους του σε δανεισμό. 

    Τρία χρόνια μετά την υπογραφή του πρώτου μνημονίου, που έγινε με την πλάτη στον τοίχο, καθώς "στην ουσία είναι μάλλον αμφίβολο αν υπήρξαν διαπραγματεύσεις και κατά πόσον η ελληνική κυβέρνηση δεν υποχρεώθηκε εκ των πραγμάτων να υπογράψει ένα κείμενο, το οποίο δεν ήταν προετοιμασμένη να διαπραγματευθεί"ii, τα απολογιστικά στοιχεία έδειξαν ότι η απότομη δημοσιονομική προσαρμογή επέφερε πολύ μεγαλύτερη ύφεση στην εθνική οικονομία. Η μέχρι τότε προσπάθεια εντός του πλαισίου της εσωτερικής υποτίμησης, που ελλείψει της δυνατότητας νομισματικής υποτίμησης εφαρμοζόταν πειραματικά στην ελληνική οικονομία με στόχο την αποκατάσταση της ανταγωνιστικότητας, απεικόνιζε μια οικονομία να οδεύει σχεδόν κατακόρυφα προς χαμηλότερο επίπεδο ισορροπίας. 

    Στις αρχές του 2013, το οικονομικό λεξιλόγιο της πολιτικής επικαιρότητας εμπλουτίστηκε με το λήμμα του "δημοσιονομικού πολλαπλασιαστή". Αφορμή ήταν η δημοσίευση της έκθεσης του ΔΝΤ με την υπογραφή του τότε επικεφαλής οικονομολόγου του, Olivier Blanchard.iii Στην έκθεση περιγραφόταν η απόκλιση του πραγματικού πολλαπλασιαστή σε σχέση με τον αρχικά εκτιμώμενο κατά την κατάρτιση του προγράμματος δημοσιονομικής προσαρμογής. Ο δημοσιονομικός πολλαπλασιαστής υπολογίζεται από τη συρρίκνωση του συνολικού προϊόντος (ΑΕΠ) εξαιτίας της μείωσης των κρατικών δαπανών και της αύξησης της φορολογίας και επομένως των δημοσίων εσόδων. Στην ουσία ο πολλαπλασιαστής αφορά στον υπολογισμό της έκτασης της ύφεσης στην οικονομία λόγω της επιβολής μέτρων δημοσιονομικής λιτότητας. Το πρόβλημα των δημοσιονομικών πολλαπλασιαστών ήταν ότι "δημοσιονομική προσαρμογή μίας εκατοστιαίας μονάδας του ΑΕΠ προκαλούσε μεγαλύτερη ύφεση στην Ελλάδα λόγω του κλειστού χαρακτήρα της οικονομίας της σε σύγκριση με άλλες χώρες".iv 

    Η μεγαλύτερη ύφεση που επέφεραν τα δημοσιονομικά μέτρα, τα οποία έλαβε η χώρα μας στο πλαίσιο των προγραμμάτων προσαρμογής, αναγνωρίστηκε από τους οικονομολόγους του Ταμείου ως λανθασμένη εκτίμηση του πολλαπλασιαστή. Όμως, η αποτυχία των μακροοικονομικών μοντέλων να προβλέψουν την έκταση της ύφεσης θα έπρεπε να θεωρείται λίγο-πολύ αναμενομένη. Διότι, όπως έχει ειπωθεί από τον Αυστριακό οικονομολόγο Ludwig von Mises, τα πειράματα που πραγματοποιούνται σε ένα εργαστήριο δεν μπορούν να εκτελεστούν και να εφαρμοσθούν στο πεδίο των οικονομικών. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορεί κανένας να γνωρίζει εκ των προτέρων τον πραγματικό βαθμό αντίδρασης σε μία οικονομική "θεραπεία". Πολλώ δε μάλλον, όταν πρόκειται για πρωτοφανές πείραμα δημοσιονομικής προσαρμογής σε μέγεθος και διάρκεια μαζί. Και ακόμη περισσότερο, όταν η "θεραπεία" συνιστά σοκ για την οικονομία, επιφέροντας αφενός πάγωμα των δημοσίων επενδύσεων και, αφετέρου, φορολογική αφαίμαξη των νοικοκυριών εν μέσω συνεχώς μειούμενων εισοδημάτων και σημαντικής απομόχλευσης του ιδιωτικού τομέα. 

    Η ελληνική οικονομία βρέθηκε εγκλωβισμένη σε έναν φαύλο κύκλο λιτότητας και ύφεσης. Επιπλέον, η πολιτική οικονομία της ζώνης του ευρώ έμελλε να διαδραματίσει κομβικό ρόλο στην καθυστέρηση της ανάκαμψης της ελληνικής οικονομίας. "Η απόφαση του Eurogroup του Νοεμβρίου του 2012 να χορηγήσει περαιτέρω ελάφρυνση του δημοσίου χρέους [στο σκέλος του επίσημου τομέα, αναδιάρθρωση γνωστή ως Official Sector Involvement – OSI] αναβλήθηκε για αρκετά χρόνια και τέθηκε σε εφαρμογή μόλις τον Ιούνιο του 2018. Αυτό υπονόμευσε τις προοπτικές ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας και παρέτεινε τη διάρκεια της κρίσης".v

    Ως προς τα λεγόμενα "δίδυμα ελλείμματα" (του προϋπολογισμού της γενικής κυβέρνησης και του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών), τα οποία δημιούργησαν ένα εξαιρετικά δυσμενές σημείο εκκίνησης για την ελληνική κρίση το 2009, η βελτίωση που παρουσιάστηκε το 2013 ήταν σημαντική. Για πρώτη φορά καταγράφηκε ένα μικρό πρωτογενές πλεόνασμα, το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών κατέγραψε μετά από πολύ καιρό μικρό πλεόνασμα, ενώ η συρρίκνωση του ΑΕΠ επιβραδύνθηκε σε ρυθμό χαμηλότερο από εκείνον που είχε προβλεφθεί. "Τον Οκτώβριο του 2013 το ΔΝΤ επισήμανε ότι η Ελλάδα είχε πετύχει τη μεγαλύτερη δημοσιονομική προσαρμογή στη νεότερη ιστορία, επιτυγχάνοντας παράλληλα το υψηλότερο κυκλικά προσαρμοσμένο πλεόνασμα στην Ευρώπη". vi 

    Από την αρχή της κρίσης χρέους στην Ευρωζώνη, "οι υποθέσεις πάνω στις οποίες στηρίχθηκε το μνημόνιο είχαν να κάνουν [...] με την αντίληψη ότι το πρόβλημα της Ελλάδας ήταν ένα πρόβλημα ρευστότητας που μπορούσε να αντιμετωπιστεί πολύ γρήγορα". Το γεγονός ότι ήταν η πρώτη χώρα που μπήκε στη διαδικασία του μνημονίου "διευκόλυνε τους Ευρωπαίους στο να την αντιμετωπίσουν ως μία ειδική περίπτωση", επιβάλλοντας όρους –"σε μία ηθικολόγα λογική"– οι οποίοι μάλλον θα ήταν ανεφάρμοστοι στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες.vii  

    Η ηθικολόγα αυτή λογική, που χρησιμοποιήθηκε κατά κόρον στο ελληνικό ζήτημα, εξελίχθηκε από πολλές απόψεις σε μία, δυστυχώς, ανήθικη διαπραγμάτευση. 

    * Ο κ. Κωνσταντίνος Γκράβας είναι διδάκτωρ του Τμήματος Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Επιστήμης (ΙΦΕ) του Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) και αναλυτής διεθνών αγορών. Το βιβλίο του "Οικονομικός Πόλεμος και Νομισματική Ειρήνη. Η Ελληνική Οικονομική Κατάθλιψη" (Πρόλογος: Γιάννης Στουρνάρας), κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ι. Σιδέρης (δεύτερη επιμελημένη ανατύπωση, Νοέμβριος 2020). 

     

    i Joseph E. Stiglitz, Ευρώ: Πώς ένα κοινό νόμισμα απειλεί το μέλλον της Ευρώπης, Αθήνα: εκδ. Παπαδόπουλος 2016, σ. 222.
    ii Κώστας Κωστής, "Τα κακομαθημένα παιδιά της Ιστορίας". Η διαμόρφωση του νεοελληνικού κράτους 18ος-21ος αιώνας, Αθήνα: εκδ. Πατάκη 2018, σ. 874. 
    iii Olivier Blanchard-Daniel Leigh, "Growth forecast errors and fiscal multipliers", American Economic Review Papers and Proceedings, τόμ. 103(3), 2013, σ. 117-120.
    iv Κωστής, ό.π., σ. 884.
    v Ομιλία του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννη Στουρνάρα, με τίτλο "Lessons from the Greek Crisis: Past, present, future" στο 87th International Atlantic Economic Conference, 28 Μαρτίου 2019.
    vi Στάθης Καλύβας, Καταστροφές και Θρίαμβοι. Οι 7 κύκλοι της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, Αθήνα: εκδ. Παπαδόπουλος 2015, σ. 285.
    vii Κωστής, ό.π., σ. 881.
     

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

    Κυκλοφορεί ΕΚΤΑΚΤΩΣ

    ΜΕΓΑΛΗ ΠΕΜΠΤΗ
    29 Απριλίου 2021