Συνεχης ενημερωση

    Πέμπτη, 04-Φεβ-2021 00:23

    Κωδικός ΝΤΡΑΓΚΙ

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Κωνσταντίνου Γκράβα 

    Νομισματική ειρήνη. H παρέμβαση του Μάριο Ντράγκι, ως προέδρου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, στις 26 Ιουλίου του 2012, διαφύλαξε τη "νομισματική ειρήνη" στην περιφέρεια της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης: "Όταν οι άνθρωποι μιλάνε για την ευθραυστότητα του ευρώ και την αυξανόμενη ευθραυστότητα του ευρώ, υποτιμούν το μέγεθος του πολιτικού κεφαλαίου που επενδύεται στο ευρώ. Θεωρούμε ότι το ευρώ είναι μη αναστρέψιμο. Στο πλαίσιο της εντολής μας, η ΕΚΤ είναι έτοιμη να κάνει οτιδήποτε χρειαστεί για να διαφυλάξει το ευρώ. Και, πιστέψτε με, αυτό θα είναι αρκετό.” Με άλλα λόγια, η ανεξάρτητη νομισματική αρχή της Ευρωζώνης ξεκαθάρισε με την τοποθέτηση αυτή δύο πράγματα. Πρώτον, ότι το ευρώ είναι πρώτα και κύρια πολιτικό εγχείρημα. Και, δεύτερον, ότι η βασική διαφορά μεταξύ του ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος και των προγενέστερων νομισματικών συστημάτων είναι ότι η Ευρωζώνη αντικατέστησε τα νομίσματα των κρατών-μελών της με το ευρώ, ως κοινό και μη αναστρέψιμο νόμισμα· σε αντιδιαστολή τόσο με τον "κανόνα χρυσού" πριν τον Β´ Παγκόσμιο πόλεμο όσο και με τον "κανόνα δολαρίου-χρυσού" στο Bretton Woods μεταπολεμικά, όπου κυκλοφορούσαν ξεχωριστά νομίσματα, τα οποία συνδέονταν είτε απευθείας με το πολύτιμο μέταλλο είτε μέσω του αμερικανικού δολαρίου ως νομίσματος "άγκυρας", αντιστοίχως. 

    Tον Σεπτέμβριο του 2012, στο πλαίσιο του προγράμματος "Οριστικών Νομισματικών Συναλλαγών" (Outright Monetary Transactions: OMT), η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αποφάσισε να δεσμευθεί στην υπό συνθήκες παροχή απεριόριστης ρευστότητας στην αγορά κυβερνητικών ομολόγων της Ευρωζώνης. Δεν είναι ασφαλώς τυχαίο ότι ο Alan Greenspan χαρακτήρισε το πρόγραμμα αυτό ως το ύστατο όπλο στην μάχη για τη διαφύλαξη του ευρώ. Η αξιόπιστη απειλή της κεντρικής τράπεζας που εκδίδει το κοινό νόμισμα, στόχευε στην τιθάσευση των animal spirits των κερδοσκόπων, οι οποίοι δραστηριοποιούνταν έντονα στη διεθνή αγορά κυβερνητικών ομολόγων. Και αποτέλεσε εκ του αποτελέσματος αλλαγή καθεστώτος, συμβάλλοντας στη σημαντική αποκλιμάκωση των διαφορών στις αποδόσεις των κρατικών ομολόγων Βορρά και Νότου εντός της Ευρωζώνης. Επισφραγίζοντας έτσι – και από αυτήν την άποψη – τη νομισματική ειρήνη.  

    Ρομάνο Πρόντι. Ο συμπατριώτης του Ντράγκι, πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (1999-2004) και πρώην πρωθυπουργός της Ιταλίας (1996-1998 και 2006-2008), ισχυριζόταν στις αρχές της νέας χιλιετηρίδας  ότι η Ενωμένη Ευρώπη μπορεί να διαδραματίσει έναν ρόλο στην παγκόσμια διακυβέρνηση, βασισμένο στο να καταστήσει την ευρωπαϊκή εμπειρία πρότυπο σε παγκόσμια κλίμακα. Όπως αναφέρεται στο βιβλίο του Robert Κagan, Of Paradise and Power, η ισχύς του δικαίου έχει αντικαταστήσει την ωμή αλληλεπίδραση με βάση την ισχύ και συνεπώς η πολιτική της ισχύος έχει χάσει την επιρροή της. "Επιτυγχάνοντας την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, δείχνουμε στον κόσμο ότι είναι δυνατόν να δημιουργηθεί ένα σύστημα για την ειρήνη.” 

    Aναδρομικά, πάντως, μπορεί το ευρωπαϊκό όνειρο να παραμένει ζωντανό ως προς τη διάσταση της ειρηνικής συνύπαρξης των κρατών-μελών της Ένωσης, αλλά η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση της προηγούμενης δεκαετίας επανέφερε στο προσκήνιο των διακρατικών διευθετήσεων το δίκαιο του ισχυρού στη θέση της ισχύος του δικαίου. Στην πραγματικότητα, μάλιστα, ακόμη και προτού ξεσπάσει η κρίση, το δίκαιο του ισχυρού δεν είχε απολέσει την επιρροή του στις ευρωπαϊκές υποθέσεις στο πλαίσιο της οικονομικής και νομισματικής ένωσης. Το χαρακτηριστικότερο ίσως παράδειγμα προς τούτο είναι η εφαρμογή του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης του 1997. Όπως επισημαίνει ο Στάθης Καλύβας στο βιβλίο του Καταστροφές και Θρίαμβοι, η Συνθήκη του Μάαστριχτ όριζε κοινές κατευθυντήριες γραμμές για τη δημοσιονομική πολιτική κάθε κράτους-μέλους, ως υποκατάστατο του πολιτικά ανέφικτου βήματος της κατάργησης της δημοσιονομικής κυριαρχίας των κρατών-μελών, που ουσιαστικά αντιστοιχούσε στην αντικατάσταση της εθνικής κυριαρχίας από την κυριαρχία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα κριτήρια σύγκλισης που θέσπισε η Συνθήκη ενισχύθηκαν με το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης. "Η εφαρμογή αυτών των κατευθυντήριων γραμμών παρέμεινε στη διακριτική ευχέρεια των κρατών-μελών και στην πράξη οροθετούνταν από πολύπλοκες γραφειοκρατικές διαδικασίες, ειδικές εξαιρέσεις και παρατεταμένες προθεσμίες. Άλλωστε, ακόμη κι η Γαλλία και η Γερμανία ήταν από τα πρώτα κράτη που απεμπόλησαν αυτές τις κατευθυντήριες γραμμές.” 

    Για να θωρακίσει τη συνοχή του ευρώ, μετά την επισφράγιση της νομισματικής ειρήνης το 2012 που είδαμε παραπάνω, επί προεδρίας Ντράγκι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα προχώρησε, στις αρχές του 2015, σε ένα ακόμη πολύ σημαντικό βήμα. Παράλληλα με τη σταδιακή θεσμοθέτηση των πυλώνων της ευρωπαϊκής τραπεζικής ένωσης και την ακολουθούμενη μέχρι και σήμερα πολιτική μηδενικών ή και αρνητικών επιτοκίων, η ΕΚΤ ξεκίνησε τον Μάρτιο εκείνου του έτους το Πρόγραμμα Αγοράς Τίτλων (Asset Purchase Programme: APP). Επρόκειτο ουσιαστικά για ένα γενναιόδωρο πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης που χορήγησε, μέχρι τη λήξη του τον Δεκέμβριο του 2018, συνολική ρευστότητα ύψους 2,6 τρισεκατομμυρίων ευρώ στο Ευρωσύστημα. 

    Καθώς η Ιστορία επαναλαμβάνεται σπειροειδώς, φτάνουμε στο συμπέρασμα της ομιλίας του Μάριο Ντράγκι στην Ακαδημία Αθηνών, την 1η Οκτωβρίου του 2019, με θέμα "Πολιτικές σταθεροποίησης σε μια νομισματική ένωση": "Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής οφείλουν να αντλούν διδάγματα από το παρελθόν, να μελετούν την εμπειρία τρίτων και να αποφεύγουν προβλέψιμους κινδύνους για το κοινό, αλλάζοντας σήμερα τις πολιτικές τους. Η νομισματική ένωσή μας γεννήθηκε ατελής και, στο διάστημα μίας δεκαετίας, αντιμετώπισε μια κρίση την οποία λίγοι θα μπορούσαν να είχαν προβλέψει. Είναι κατανοητό ότι δεν ήταν έτοιμη. Αλλά τώρα γνωρίζουμε τι χρειάζεται για να εξασφαλίσουμε σταθερότητα σε όλες τις χώρες, όπως επίσης γνωρίζουμε τι διακυβεύεται αν καθυστερήσουμε να σταθεροποιήσουμε την ένωση στο σύνολό της. Αυτό οδηγεί μόνο σε μια πιο παρατεταμένη περίοδο εξαιρετικά διευκολυντικών πολιτικών. Θέλουμε να καθορίζουμε οι ίδιοι τις συνθήκες και όχι οι συνθήκες να μας εξαναγκάζουν να ενεργήσουμε. Η διάγνωση σχετικά με τις απαιτούμενες ενέργειες είναι ξεκάθαρη. Ο δρόμος που πρέπει να ακολουθήσουμε ανοίγεται μπροστά μας.” 

    Ιταλός (εντολοδόχος) Πρωθυπουργός, πλέον. Στον επίλογο της Γενικής Θεωρίας, ο Keynes ισχυρίζεται ότι "οι ιδέες των οικονομολόγων και των πολιτικών φιλοσόφων, τόσο όταν είναι ορθές όσο και όταν είναι εσφαλμένες, ασκούν ισχυρότερη επίδραση από ό,τι συνήθως πιστεύεται. Πραγματικά, ο κόσμος κυβερνάται από αυτές. Πρακτικοί άνθρωποι που θεωρούν ότι δεν υφίστανται οποιαδήποτε πνευματική επιρροή, συνήθως, είναι οι δούλοι κάποιου μακαρίτη οικονομολόγου. Παράφρονες στην εξουσία, που ακούν φωνές να τους καλούν, αποκρυσταλλώνουν την τρέλα τους από κάποιον πανεπιστημιακό γραφιά παρελθόντων ετών.” Στην περίπτωση του Μάριο Ντράγκι, η Ιταλία καλείται να κυβερνηθεί από τις ιδέες ενός οικονομολόγου που ως επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας από το 2011 έως το 2019 διέσωσε το ευρώ και διαφύλαξε τη νομισματική ειρήνη στην Ευρωζώνη﮲  του ίδιου...   

    * Ο κ. Κωνσταντίνος Γκράβας είναι διδάκτωρ του Τμήματος Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Επιστήμης (ΙΦΕ) του Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) και αναλυτής διεθνών αγορών. Το βιβλίο του "Οικονομικός Πόλεμος και Νομισματική Ειρήνη. Η Ελληνική Οικονομική Κατάθλιψη” (Πρόλογος: Γιάννης Στουρνάρας) κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ι.Σιδέρης. 

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ