Συνεχης ενημερωση

    Παρασκευή, 03-Απρ-2020 00:05

    Να διαφυλάξουμε τις προοπτικές ανάκαμψης μετά την κρίση

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Τάσου Αναστασάτου 

    Τα μέτρα που λαμβάνονται από τις κυβερνήσεις στις περισσότερες χώρες του κόσμου για την καθυστέρηση της εξάπλωσης της πανδημίας έχουν ως εύλογο στόχο την αποτροπή της κατάρρευσης των συστημάτων υγείας, που θα μπορούσε να οδηγήσει σε αύξηση των θυμάτων.

    Έχουν όμως κι ένα βαρύτατο κόστος στην οικονομία, εφόσον συνιστούν ταυτόχρονο σοκ σε προσφορά και ζήτηση. Πρέπει να θεωρείται περίπου δεδομένο ότι η ευρωπαϊκή και η ελληνική οικονομία οδεύουν σε ύφεση. Ειδικώς η Ελλάδα έχει επιπρόσθετους λόγους να ανησυχεί, δεδομένης της μεγάλης εξάρτησης του ΑΕΠ από τον τουρισμό και του μεγάλου ποσοστού των αυτοαπασχολούμενων και των μικρών επιχειρήσεων στο σύνολο της απασχόλησης. Το μέγεθος της ύφεσης θα εξαρτηθεί κυρίως από τη διάρκεια των περιοριστικών μέτρων, καθώς και από τη φύση και το μέγεθος των δημοσιονομικών και νομισματικών μέτρων που θα ληφθούν για να την περιορίσουν. Οι βέλτιστες απαντήσεις οικονομικής πολιτικής είναι αυτές οι οποίες, δεν περιορίζουν απλώς το βραχυπρόθεσμο κόστος, αλλά διασφαλίζουν ότι μία προσωρινή ύφεση δεν θα μετατραπεί σε δομική διάβρωση της παραγωγικότητας της οικονομίας και μακροχρόνια υστέρηση.

    Οι βασικές αρχές τις οποίες πρέπει να ακολουθούν οι παρεμβάσεις:

    1. Η προτεραιότητα είναι η αύξηση των δημοσίων επενδύσεων, αφενός διότι σε ένα περιβάλλον καθημαγμένης καταναλωτικής και επενδυτικής εμπιστοσύνης οι ιδιώτες δεν επενδύουν και, αφετέρου, διότι οι δημόσιες επενδύσεις έχουν υψηλότατο πολλαπλασιαστή. Πραγματικές επενδύσεις όμως, όχι επιδόματα μεταμφιεσμένα σε επενδύσεις (όπως δυστυχώς έχει συμβεί συχνά στο παρελθόν). Κατά προτίμηση σε υψηλές τεχνολογίες και παραγωγικές υποδομές, όχι μικροδιευθετήσεις τοπικής εμβελείας.

    2. Επίσης προτεραιότητα είναι η διαφύλαξη της ρευστότητας –και άρα της βιωσιμότητας– των επιχειρήσεων. Εάν κλείσουν βιώσιμες επιχειρήσεις, κανένα προσωρινό επίδομα δεν θα γλυτώσει τους εργαζομένους τους από τη φτώχεια. Αυτό κυρίως υπηρετείται με παροχή πιστώσεων από το τραπεζικό σύστημα στις βιώσιμες επιχειρήσεις κι επικουρικά μόνο από τις άλλες ενέργειες προσωρινής ανακούφισης. Οι παρεμβάσεις της ΕΚΤ διευκολύνουν σημαντικά στη διαθεσιμότητα ρευστότητας. Οι πόροι από EIB, EBRD κτλ. βοηθάνε αλλά δεν μπορούν να υποκαταστήσουν ένα υγιές τραπεζικό σύστημα, άλλωστε είναι πολύ μικρού μεγέθους. Πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι ανάπτυξη χωρίς πιστώσεις δεν υφίσταται.

    3. Επομένως, είναι κομβικής σημασίας να διαφυλαχθεί, δια λόγων και έργων, η κουλτούρα πληρωμών, ώστε να μην πληγεί η ικανότητα του τραπεζικού συστήματος να παρέχει πιστώσεις. Και πρέπει αυτό να γίνει από τώρα, γιατί αργότερα θα είναι πολύ αργά. Ας μην επιτρέψουμε μια προσωρινή υγειονομική κρίση να μετατραπεί σε νέα, δομική κρίση κόκκινων δανείων, που θα γυρίσει την οικονομία πολλά χρόνια πίσω.

    4. Ως εκ τούτου, όποιες παρεμβάσεις εφαρμόζονται για τη διευκόλυνση των συνεπών δανειοληπτών πρέπει να διασφαλίζουν σωστά κίνητρα. Για παράδειγμα, να είναι χρονικά και κλαδικά ορισμένες και υπό την προϋπόθεση της διαπιστωμένης βιωσιμότητας του δανειολήπτη. Οριζόντιες παρεμβάσεις μπορούν να πυροδοτήσουν στρατηγικές αθετήσεις. Εξάλλου, τι όφελος έχει για τη διατήρηση της παραγωγικής ικανότητας της οικονομίας και της απασχόλησης να διοχετεύσει κάποιος αφειδώς χρήματα σε μία επιχείρηση η οποία ήταν μη βιώσιμη ακόμα και πριν την κρίση; Αυτοί οι πολύτιμοι πόροι θα λείψουν από επιχειρήσεις βιώσιμες.

    5. Τα προγράμματα κρατικών εγγυήσεων επί των δανείων πρέπει επίσης να σχεδιαστούν πολύ προσεκτικά ώστε να μην δημιουργηθεί μία νέα γενιά μη εξυπηρετούμενων δανείων ή/και να τιναχτεί ο δημόσιος προϋπολογισμός στον αέρα. Άλλες χώρες και κάποιοι αναλυτές έχουν τεθεί υπέρ των κρατικών εγγυήσεων χωρίς κριτήρια αλλά το κάνουν με την ευθεία παραδοχή ότι μεγάλο μέρος από αυτές θα καταπέσουν και το κράτος θα πάρει το κόστος στο δημόσιο χρέος. Για μία χώρα σαν την Ελλάδα που έχει ήδη λόγο δημόσιου χρέους προς ΑΕΠ στο 181%, αυτό δεν αποτελεί επιλογή. 

    6. Οι δημοσιονομικές ενισχύσεις πρέπει να είναι προσωρινές, για φέτος μόνον, πλην του ΠΔΕ που θα έπρεπε να ενισχυθεί μονιμότερα. Αν κάποιες παρεμβάσεις έχουν μονιμότερη επίπτωση (πχ. προσλήψεις μόνιμου προσωπικού) πρέπει να αντισταθμιστούν από άλλες παρεμβάσεις ώστε να μην πυροδοτήσουν προσδοκίες δημοσιονομικού εκτροχιασμού, οι οποίες θα αυξήσουν το κόστος δανεισμού για Κράτος και επιχειρήσεις.

    Η Ελλάδα έχει έναν δρόμο για να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τις συνέπειες της κρίσης χωρίς να διακινδυνεύσει τις θυσίες των προηγούμενων ετών: να αντιμετωπίσει τις εφάπαξ διαταραχές με εφάπαξ μέτρα και τις διαρθρωτικές υστερήσεις με διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Τα μεν έκτακτα μέτρα πρέπει να είναι προσεκτικά σχεδιασμένα ώστε να διαφυλαχθεί το παραγωγικό δυναμικό της οικονομίας χωρίς όμως να διακυβευθεί η δημοσιονομική σταθερότητα και η χρηματοπιστωτική ευστάθεια. Οι δε μεταρρυθμίσεις μπορεί να φαίνονται ότι δεν είναι προτεραιότητα αυτή τη στιγμή αλλά, να μην έχουμε καμία αμφιβολία, θα είναι και πάλι όταν τελειώσει αυτή η κρίση.

    * Ο κ. Τάσος Αναστασάτος είναι Επικεφαλής Οικονομολόγος του Ομίλου της Eurobank και Πρόεδρος του Επιστημονικού Συμβουλίου της Ελληνικής Ένωσης Τραπεζών

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ