Συνεχης ενημερωση

    Πέμπτη, 26-Μαρ-2020 00:05

    Η εξέλιξη του κορονοϊού αλλάζει το "Whatever it takes"

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Jens Bastian

    Ήταν πριν από οκτώ χρόνια που ακούσαμε το "whatever it takes" του Μάριο Ντράγκι (θα κάνουμε ό,τι χρειαστεί). Σήμερα αντιμετωπίζουμε εξαιρετικές περιστάσεις. Και όπως λέγεται, αυτές απαιτούν τη λήψη εξαιρετικών μέτρων και απρόσμενων αποφάσεων. Ο ερχομός του κορoνοϊού κατάφερε ό,τι δεν κατάφεραν προηγούμενες κρίσεις και ξεπέρασε τους όποιους δισταγμούς και τις καθυστερήσεις των υπεύθυνων για τις αποφάσεις. 

    Ποιος θα περίμενε ότι σε διάστημα λίγων ημερών οι αποφασίζοντες στην Ευρώπη θα έδιναν μια διπλή απάντηση στην κρίση που αντιμετωπίζει η Ελλάδα, και μάλιστα με τρόπο που φαινόταν πολιτικά αδύνατος μόλις πριν από δύο εβδομάδες; Το πρώτο βήμα ήταν η απόφαση του Eurogroup να μην ισχύσει για το 2020 ο στόχος του πρωτογενούς πλεονάσματος 3,5% του ΑΕΠ. Επιπλέον το έκτακτο Πρόγραμμα Αγοράς Ομολόγων λόγω της Πανδημίας (PEPP), που εγκαινίασε στις 19 Μαρτίου η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ύψους 750 δισ. ευρώ), περιλαμβάνει την αγορά κρατικών ομολόγων από όλες τις χώρες της Ευρωζώνης, επομένως και από την Ελλάδα (περίπου 12 δισ. ευρώ).

    Η πρωτοβουλία της ΕΚΤ για την αντιμετώπιση του κορονοϊού, σημαίνει ότι η Ελλάδα πρακτικά συμμετέχει για πρώτη φορά στο πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης (το περίφημο QE) από την έναρξή του το 2015, έστω με νέα ονομασία, που τώρα αναφέρεται στον Covid-19. Μέσα σε 24 ώρες ξεπεράστηκε το πιο σημαντικό θεσμικό εμπόδιο. H EKT έδωσε στην Ελλάδα ειδικό "waiver" (εξαίρεση) ώστε τα ελληνικά κρατικά ομόλογα να συμπεριληφθούν στο έκτακτο πρόγραμμα. Έτσι ανοίγει ένα "παράθυρο" ρευστότητας που θα μείνει ανοικτό τουλάχιστον μέχρι το τέλος του 2020. Αν και ο ελληνικός τραπεζικός κλάδος έχει γίνει πιο ανθεκτικός, τα κρατικά ομόλογα εξακολουθούσαν να μην μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως εγγύηση (collateral) για χρηματοδότηση των τραπεζών από την ΕΚΤ.

    Στη διάρκεια της κρίσης χρέους, ακόμη και μετά το τέλος του τρίτου προγράμματος μακροοικονομικής προσαρμογής το 2018, το εμπόδιο αυτό ήταν αμφιλεγόμενο μεταξύ των ασκούντων πολιτική και πρακτικά ανυπέρβλητο. Τώρα το θεσμικό εμπόδιο εξαϋλώθηκε σε χρόνο μηδέν, ενόσω ο ιός εξαπλωνόταν στην Ελλάδα και την Ευρώπη. 

    Η εξαιρετική αυτή ενέργεια της ΕΚΤ υπογραμμίζει ότι τα όποια όρια της νομισματικής πολιτικής δεν μετρούν επί του παρόντος. Ενώ η αυτό-απομόνωση είναι απαραίτητη για τους πολίτες στις παρούσες κρίσιμες συνθήκες, οι υπεύθυνοι της ΕΚΤ στη Φρανκφούρτη αποδεικνύουν ότι οι αυτό-περιορισμοί στη νομισματική πολιτική είναι τώρα και για τους επόμενους μήνες αυτοκαταστροφικοί. Θα είχαν άμεσα μη-ηθελημένα βλαπτικά αποτελέσματα για την πολιτική οικονομία όλης της Ευρωζώνης. Με αλλά λόγια, ο Covid-19 είναι μια πρόκληση που δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με προϋπάρχοντες κανόνες και πρότυπα. Είναι λοιπόν η ώρα για μια πολιτική που αλλάζει τους κανόνες και δεν αρκείται στο "υπερόπλο" της ρευστότητας.

    Η πανδημία του κορονοϊού επαναφέρει τη ρητορική του "μπαζούκας" που είχε επιστρατευτεί στη διάρκεια της οικονομικής κρίσης από το 2008 και μετά. Το έκτακτο "QE πανδημίας" της ΕΚΤ αντιμετώπισε αμέσως τις ανοδικές τάσεις στις αποδόσεις 10ετών ομολόγων των κρατών με υψηλό δημόσιο χρέος, όπως η Ιταλία, η Ισπανία και η Ελλάδα, που είχαν κορυφωθεί στη διάρκεια των προηγουμένων δύο εβδομάδων. Μόλις πριν από πέντε εβδομάδες -στις 12 Φεβρουαρίου- η απόδοση του ελληνικού δεκαετούς ομολόγου είχε πέσει κάτω από το συμβολικό όριο του 1%. Αυτή τη μείωση-ρεκόρ στο κόστος δανεισμού διαδέχτηκε όμως μια εξίσου δραματική αύξηση των αποδόσεων στη διάρκεια των τριών τελευταίων εβδομάδων.

    Όπως δείχνει η περίπτωση της Ελλάδας, αλλά παρόμοιες εξελίξεις παρατηρούνται στην Ιταλία και την Ισπανία, η εντυπωσιακή κούρσα των ομολόγων μπορεί να αντιστραφεί άρδην όταν επέλθει ένα απρόβλεπτο γεγονός, τύπου "μαύρου κύκνου" (το λεγόμενο ‘Black Swan’), και επηρεάσει όλες τις ρωγμές της οικονομίας και των κεφαλαιαγορών σε εγχώριο και διεθνές επίπεδο. Υπ’ αυτές τις κρίσιμες συνθήκες είναι κρυφή ευλογία ότι οι υπεύθυνοι στην Αθήνα, από το Υπουργείο Οικονομικών μέχρι την Εταιρεία Διαχείρισης Δημοσίου Χρέους (ΕΔΔΗΧ) είχαν προκαταβολικά εκδώσει διάφορα μέσο- και μάκρο πρόθεσμα κρατικά ομόλογα στη διάρκεια των περασμένων μηνών. Αυτά, μαζί με το δεκαπενταετές ομόλογο που συγκέντρωσε 2,5 δισ. ευρώ στο τέλος Ιανουαρίου 2020, έδωσαν στην κυβέρνηση τη δυνατότητα να καλύψει τις βραχυπρόθεσμες χρηματοδοτικές της ανάγκες.

    Οι ανάγκες επιπλέον χρηματοδότησης θα είναι σημαντικές. Αλλά θα ήταν σχεδόν αδύνατο να προσφύγει στις διεθνείς αγορές κεφαλαίων υπό τις παρούσες συνθήκες αστάθειας. Αυτό το εμπόδιο έγινε αμέσως αντιληπτό από τις αρχές στην Αθήνα και επικοινώνησαν επειγόντως με την ΕΚΤ. Εξ ου και η δραματική απόφαση να περιληφθεί η Ελλάδα -για πρώτη φορά- στο Πρόγραμμα Αγοράς Ομολόγων λόγω Πανδημίας, με άλλα λόγια στα μέτρα Ποσοτικής Χαλάρωσης.

    Με δεδομένο το τί διακυβεύεται στην Ελλάδα και ολόκληρη την Ευρώπη, η πανδημία του κορονοϊού δεν αφήνει στους υπευθύνους περιθώρια επαρκούς χρόνου και αξιόπιστης πληροφορίας για τη λήψη αποφάσεων. Κανείς δεν γνωρίζει για πόσο θα συνεχιστεί, πόσο θα πληγεί η οικονομική δραστηριότητα και πόσο μόνιμη θα είναι η βλάβη. Το μέλλον είναι απολύτως άδηλον! Με την κρίση του κορονοϊού δεν υπάρχει θαυματουργή λύση.

    Πόσο το φάρμακο που αποτελεί το Πρόγραμμα Αγοράς της ΕΚΤ θα αμβλύνει μεσοπρόθεσμα την κατάσταση μένει να φανεί. Αλλά σε σύγκριση με προγενέστερες προσπάθειες και θεραπείες, δεν αρκεί ένα τσιρότο για την καταπολέμηση ενός οικονομικού ιού -πολύ περισσότερο μιας πανδημίας. Μένει να δούμε πώς η οικονομική πίεση της καταπολέμησης του Covid-19 θα επαναφέρει παλιές διαιρέσεις μεταξύ του βορρά και του νότου της ευρωζώνης.

    Θα ήταν αφέλεια να υποθέσουμε ότι, με το έκτακτο πακέτο "πανδημίας" της ΕΚΤ, τα πολιτικά σφάλματα στην περιοχή του ενιαίου νομίσματος εξαφανίστηκαν με μαγικό τρόπο. Οι ενέργειες της ΕΚΤ πρέπει να συμπληρωθούν με ριζοσπαστικά εργαλεία εκ μέρους άλλων ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων. Η Ιταλία πρότεινε να εκδώσει ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας (ESM) "Corona bonds". Ωστόσο η δημιουργία τέτοιων γραμμών πίστωσης για όλα τα κράτη μέλη είναι δύσκολο να γίνει αποδεκτή από τα φορολογικά γεράκια στο Βερολίνο, στο Ελσίνκι ή στη Χάγη.

    Εάν τα ευρωομόλογα με το όνομα Corona bonds μπορούν να γίνουν πολιτικά αποδεκτά, θα εξαρτηθεί ουσιαστικά από την υπέρβαση μιας μόνιμης αιτίας σφαλμάτων στη ζώνη του ευρώ: δηλαδή της απουσίας εμπιστοσύνης μεταξύ βορρά και νότου. Το να κάνεις "ό, τι χρειάζεται" είναι επείγον, όχι μόνο για την ΕΚΤ και τον ΕΜΣ, αλλά και για τις εθνικές κυβερνήσεις, βόρεια και νότια, ανατολικά και δυτικά.
    Τέλος, η πανδημία αυτή δημιουργεί τεράστιες απώλειες για τα νοικοκυριά και την οικονομία. Οι επιπτώσεις ενός τόσο μεγάλου οικονομικού σοκ θα είναι βαθιές. Η απάντηση στο ερώτημα πώς θα κατανεμηθεί το κόστος αυτών των συνεπειών εφέτος και μακροπρόθεσμα σε όλη την κοινωνία και τις επιχειρήσεις θα καθορίσει τελικά την αποτελεσματικότητα και τη δικαιοσύνη οποιουδήποτε προγράμματος διάσωσης.

    Το κείμενο αυτό δημοσιεύεται στο πλαίσιο μιας νέας συνεργασίας του Capital.gr με το Παρατηρητήριο Ελληνικής και Ευρωπαϊκής Οικονομίας του Ελληνικού Ιδρύματος Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής  (ΕΛΙΑΜΕΠ). Το ΕΛΙΑΜΕΠ είναι ένας ανεξάρτητος, μη-κερδοσκοπικός οργανισμός παραγωγής έρευνας, ιδεών και προτάσεων πολιτικής. Το Παρατηρητήριο Ελληνικής και Ευρωπαϊκής Οικονομίας αποτελεί μια νέα ερευνητική μονάδα του ΕΛΙΑΜΕΠ και αποτελεί μετεξέλιξη του Παρατηρητηρίου για την Κρίση, μια πρωτοβουλία του ΕΛΙΑΜΕΠ που δημιουργήθηκε το 2013 με την υποστήριξη του Ιδρύματος "Σταύρος Νιάρχος". 

    * O k. Jens Bastian είναι Ειδικός Σύμβουλος του ΕΛΙΑΜΕΠ 

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

    Δειτε τα πρωτοσελιδα ολων των εφημεριδων