Συνεχης ενημερωση

    Σάββατο, 22-Φεβ-2020 08:05

    Ζητείται "φυγή προς τα εμπρός" για τις σχέσεις Ελλάδας-Τουρκίας

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Σωτήρη Σέρμπου

    Χάρη στον Τούρκο πρόεδρο, ο οποίος ρυμουλκεί τη χώρα του εκεί που είναι το πεπρωμένο της, ξεκίνησε μια δημόσια συζήτηση πως κάτι πρέπει επιτέλους κι εμείς να πράξουμε, αν και παραμένουμε αμφίθυμοι ως προς το τι ακριβώς. Συνιστά μια αφετηρία από κοινού με μετρήσιμη πρόοδο έναντι του "δόγματος της ακινησίας" αλλά και της απουσίας μεσο-μακροπρόθεσμου σχεδιασμού πολλαπλών σεναρίων εξέλιξης των ελληνοτουρκικών σχέσεων από το Ελσίνκι (1999) και μετά. Εκείνων που πέραν της διμερούς διάστασης, θα προχωρούσαν σε μια διαρκή αξιολόγηση της μεγάλης εικόνας, των περιφερειακών της διαθλάσεων και τον αντίκτυπό τους σε ζητήματα ελληνικού ενδιαφέροντος. Λαμβάνοντας υπόψη πως στις διεθνείς σχέσεις ο παράγοντας χρόνος αποτελεί μια κρίσιμη παράμετρο, δύο εξαιρετικά συνοπτικές διαπιστώσεις:

    1. Για το μείζον ζήτημα εθνικής ασφάλειας, η Ελλάδα απέτυχε να προβλέψει πως ο γείτονάς μας θα αποτελέσει μια αναδυόμενη χώρα με γεωπολιτικές φιλοδοξίες περιφερειακής υπερδύναμης και ενεργοποίησης συντελεστών ήπιας και σκληρής ισχύος για την άσκηση διαπεριφερειακής επιρροής. Ως εκ τούτου, ο χρόνος κύλησε εναντίον μας, επιδεινώνοντας τη διαπραγματευτική μας θέση ειδικά ως προς τα όρια και τους περιορισμούς που προσδιορίζουν το σημερινό πλέγμα εξωτερικής εξισορρόπησης της Τουρκίας από δυτικούς εταίρους και συμμάχους (ΗΠΑ, Ευρώπη). Το διάστημα 2002-2007, ή αλλιώς η "χρυσή πενταετία" των ευρωτουρκικών σχέσεων, δεν αξιοποιήθηκε επαρκώς. Προκειμένου να επιτευχθούν ωφέλιμοι συμβιβασμοί με θετικό γεωπολιτικό πρόσημο για την περιφερειακή ασφάλεια και σταθερότητα.

    2. Διανύουμε μια μεταβατική περίοδο όπου το "Τέλος της Ιστορίας" σβήνεται και ξαναγράφεται. Τα ρήγματα και οι αβεβαιότητες, η δημοκρατική οπισθοδρόμηση και τέλος το έλλειμμα αυτοπεποίθησης που παρουσιάζει η Δύση, ενισχύουν τις φιλοδοξίες μεσαίων δυνάμεων όπως η Τουρκία. Έτσι ώστε, αξιοποιώντας το πλούσιο διπλωματικό της καλάθι -και για όσο διάστημα το παράθυρο ευκαιρίας παραμένει ανοικτό- να αντλήσει οφέλη και να εγγράψει υποθήκες για το μέλλον. Αξιοποιώντας επωφελώς τους μεταβαλλόμενους γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς και συνάπτοντας διμερείς συνεταιρισμούς με συναλλακτικά χαρακτηριστικά. Είναι ορατό διά γυμνού οφθαλμού πως η Ελλάδα μόνο ζημιές θα καταγράφει από την ανακύκλωση μιας τέτοιας συνθήκης.

    Για να επανέλθουμε στα καθ’ ημάς, τις περισσότερες φορές, η μεγαλύτερη πρόκληση (που οδηγεί και σε στρατηγικά σφάλματα) είναι η προσπάθεια σύλληψης και προσδιορισμού του μέλλοντος με τη ματιά και την οπτική του παρόντος. Το στοίχημα για την Ελλάδα είναι να καταφέρει να αποδείξει προς εταίρους και συμμάχους πως δεν αξιολογείται μόνο από το ιστορικό της παρελθόν και την επώδυνη δεκαετία που προηγήθηκε αλλά κυρίως από τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται το παρόν για να σφυρηλατήσει το μέλλον της.

    Ενδεικτικά, παραμένουν νωπές οι μνήμες από την αδυναμία συνεννόησης των δύο πυλώνων του κομματικού συστήματος την περιόδο 2009-2010. Μεταξύ άλλων, αρνηθήκαμε να αναλάβουμε την ιδιοκτησία των μεταρρυθμίσεων και το τίμημα υπήρξε βαρύ για τον τόπο. Η περίπτωση της Τουρκίας μάς "σπρώχνει" να κοιτάξουμε μπροστά και όχι πίσω. Ούτως ώστε να μην επιλέξουμε εκ νέου τις βολικές φαντασιώσεις από τις άβολες αλήθειες. Ωφέλιμος χώρος εξακολουθεί να υπάρχει. Ο οποίος και επιβάλλεται να καλυφθεί με επροσθοβαρείς πρωτοβουλίες ευθυγράμμισης του εθνικού συμφέροντος με τα σημερινά γεωπολιτικά διακυβεύματα. Ώστε να ανακτηθούν, τόσο ο χαμένος χρόνος όσο και το διπλωματικό κεφάλαιο που σπαταλήθηκαν σε εσφαλμένες επιδιώξεις. Αποκηρύσσοντας τις διχαστικές πρακτικές που συστηματικά εξέθρεψαν τόσο οι αριστερές όσο και οι δεξιές αποχρώσεις της εθνικολαϊκιστικής κουλτούρας. Μεταξύ άλλων, ανατρέποντας και το κακό προηγούμενο που ακολούθησε το μυωπικό και φαντασιακό εθνικό αφήγημα για τη Συμφωνία των Πρεσπών. "Λίθοι και πλίνθοι και ξύλα και κέραμοι ατάκτως ερριμμένα", μακριά από μια στέρεη ανάγνωση της βαλκανικής και διεθνοπολιτικής πραγματικότητας που συνεχίζει να εξελίσσεται εντός του φυσικού χώρου ανάπτυξης της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής.

    Στο πλαίσιο της ενεργητικής τους ευθύνης, οι πολιτικές ηγεσίες καλούνται να αναλάβουν την υποχρέωση να ηγηθούν. Λαμβάνοντας την πρωτοβουλία των κινήσεων και ανατρέποντας μια ατζέντα που είναι ασφυκτικά προσδιορισμένη από την Άγκυρα. Συνδιαμορφώνοντας τις εξελίξεις και συνεισφέροντας στην παραγωγή πολιτικών εμπλουτισμού και μακρόπνοης συμπερίληψης της Τουρκίας σε μια αναμορφωμένη διατλαντική περίμετρο θεσμοποίησης. Γεγονός που συνάδει τόσο με τις ισορροπίες δυνάμεων ανα παγκόσμια περιφέρεια που προκρίνουν οι ΗΠΑ -αναδιατάσοντας συμμαχίες και επιμερίζοντας βάρη και ευθύνες- όσο και με τη γεωπολιτική αναγκαιότητα μιας περισσότερο ισορροπημένης κατανομής βαρών μεταξύ των δύο πλευρών του Ατλαντικού.

    Όλα τα παραπάνω, σ’ ένα κανονιστικό πλαίσιο συνεργατικού ρεαλισμού. Συμβατού τόσο με τις νόρμες της φιλελεύθερης διεθνούς τάξης όσο και με τα δεδομένα που διαμορφώνει ο νέος κόσμος που αναδύεται. Δεν είναι η αναθεώρηση της Συνθήκης της Λωζάνης αλλά τα όρια και οι υποχρεώσεις που ο κατοχυρωμένος ρόλος και η αναβαθμισμένη θέση της Τουρκίας καλείται να διαχειριστεί η Δύση. Απελευθερώνοντάς την από τα αναχρονιστικά δεσμά και τα ταυτοτικά σύνδρομα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Όχι μέσω "τσαπατσούλικων" βραχυπρόθεσμων διευθετήσεων αλλά ενός πολυεπίπεδου πλέγματος αλληλεξάρτησης που θα διέπεται από προοπτικό σχεδιασμό και στρατηγικό βάθος. Υπό αυτό το πρίσμα, Ελλάδα και Τουρκία θα αποτελούν συνδιαμορφώτες και εγγυητές του φιλόδοξου εγχειρήματος. Στο ενδιάμεσο -χωρίς να αποτελεί αυτοσκοπό για την ελληνική διπλωματία- διά της αξιοποίησης μιας πολυσυλλεκτικής εργαλειοθήκης για την επίτευξη μόνιμων διευθετήσεων ασφαλείας, η προσφυγή στη διεθνή δικαιοσύνη θα εξακολουθεί να αποτελεί ενεργό διαπραγματευτικό χαρτί. Τέλος, η συνέχιση του πολιτικού διαλόγου με την Τουρκία αποτελεί αναπόδραστη προϋπόθεση για τη βαθμιαία μεταστροφή τόσο του κυρίαρχου παραδείγματος όσο και του εθνικού αφηγήματος μεταξύ των δύο πλευρών του Αιγαίου.

    *Ο κ. Σωτήρης Σέρμπος είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο Δ.Π.Θ. Ερευνητής ΕΛΙΑΜΕΠ

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

    Δειτε τα πρωτοσελιδα ολων των εφημεριδων