Συνεχης ενημερωση

    Πέμπτη, 28-Φεβ-2019 00:10

    Οι τεταμένες διατλαντικές σχέσεις βάζουν την ΕΕ σε δύσκολη θέση

    • Εκτύπωση
    • Αποθήκευση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Της Μαρίας Δεμερτζή

    Οι ευνοϊκές εμπορικές συμφωνίες στο πλαίσιο του παγκόσμιου εμπορικού συστήματος (γνωστό ως ΠΟΕ) καλύπτουν μεταξύ του ενός τρίτου και του μισού παγκόσμιου εμπορίου. Το μεγαλύτερο ποσοστό του εμπορίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) γίνεται εν βάση ευνοϊκών κανόνων. Ως σαφώς επωφελημένη από τα προτερήματα του ελεύθερου εμπορίου, αλλά και πιστή στο δικαίωμα συμμετοχής όλων των χωρών, μεγάλων και μικρών, η ΕΕ παραμένει μεγάλη υπερασπίστρια  κατάλληλων πολυμερών θεσμών. Υπάρχουν όμως δύο κίνδυνοι που μπορούν να διαταράξουν το παγκόσμιο εμπορικό σύστημα στην σημερινή του μορφή. Η πρώτη απειλή είναι άμεση και προέρχεται από τις ΗΠΑ, και η δεύτερη είναι πολύ πιο διαρθρωτική και προέρχεται από την Κίνα. 

    Η απροσδόκητη εκλογή του Donald Trump ως Προέδρου επιτάχυνε μια υπάρχουσα τάση στις ΗΠΑ να αμφισβητεί τον ρόλο της ως ηγέτης του παγκόσμιου συστήματος. Μια τάση που είχε ξεκινήσει με το σύνθημα του Προέδρου Clinton " what’s in it for us" έχει επιταχυνθεί με τη ρητορική του Προέδρου Tump "America First". Και αυτό δεν έχει πλέον να κάνει μόνο με την απόσυρση των ΗΠΑ από μια ενεργή ηγετική θέση. Είναι μια ιδέα, αν όχι πεποίθηση, ότι οι HΠΑ μπορούν να επιτύχουν καλύτερες μακροχρόνιες συμφωνίες αν ενεργούν μόνες τους – ενδεχομένως εκτός των πολυμερών πλαισίων, όπως ο ΠΟΕ, και των ορίων που θέτουν.

    Τα τελευταία δύο χρόνια, ο Πρόεδρος Trump έχει ακολουθήσει αυτή την πεποίθηση πιστά. Οι ΗΠΑ έχουν αμφισβητήσει αρκετές υπάρχουσες εμπορικές συμφωνίες προκειμένου να διασφαλίσουν καλύτερους όρους. Έχουν επιβάλει δασμούς σε κινέζικα προϊόντα κι έχουν απειλήσει επανειλημμένα να πράξουν το ίδιο στην ΕΕ. Αυτή η επιθετική προσέγγιση πάνω σε εμπορικά ζητήματα είναι σίγουρα αντίθετη με το πνεύμα του ΠΟΕ. Αλλά πέραν αυτού, η κυβέρνηση των ΗΠΑ επιτίθεται επίσης στη λειτουργία του ΠΟΕ, αμφισβητώντας τον οργανισμό επίλυσης διαφορών του, δηλαδή τα δικαστήρια, και καθυστερώντας τον διορισμό δικαστών, απειλώντας έτσι την ομαλή λειτουργία του.

    Η τελευταία έκθεση του Υπουργείου Εμπορίου των ΗΠΑ συνιστά την επιβολή επιπλέον δασμού κατά 25% για τα αυτοκίνητα που κατασκευάζονται στην Ευρώπη, (πέραν του τρέχοντα δασμού που είναι 2,5%). Αυτή η σύσταση δεν έχει ακόμα θεσμοθετηθεί κι αναμένει τη λήψη απόφασης από τον Πρόεδρο τις επόμενες 60 ημέρες. Αλλά τόσο η αβεβαιότητα που δημιουργεί περιμένοντας, όσο και η ίδια η απόφαση θα έχουν σημαντικές επιπτώσεις στις ευρωπαϊκές εξαγωγές και, ως εκ τούτου, στην ανάπτυξη. Προς το παρόν η στάση των ΗΠΑ σε θέματα εμπορικών συναλλαγών παραμένει ο σημαντικότερος κίνδυνος για τη βραχυπρόθεσμη ανάπτυξη της ΕΕ.

    Ωστόσο, το παγκόσμιο εμπορικό σύστημα απειλείται εξίσου, αν όχι περισσότερο ισχυρά από την ένταξη της Κίνας στην παγκόσμια σκηνή. Πρώτον, η Κίνα έχει πολύ διαφορετικές απόψεις σχετικά με τον ρόλο του κράτους στην αγορά. Οι έμμεσες και άμεσες επιδοτήσεις των εγχώριων επιχειρήσεων δημιούργησαν αθέμιτο ανταγωνισμό εις βάρος των Αμερικανικών και Ευρωπαϊκών επιχειρήσεων σε παγκόσμιο επίπεδο. Τα αποτελέσματα τέτοιων πρακτικών για πολλά χρόνια γίνονται τώρα ορατά, τόσο στην επιταχυνόμενη πρόοδο της Κίνας σε θέματα καινοτομίας όσο και στους βαθμούς διείσδυσης των εταιρειών της στις παγκόσμιες αγορές.

    Δεύτερον, η Κίνα αναγκάζει πολλές φορές ξένες επιχειρήσεις που επιθυμούν να εισέλθουν στην κινεζική αγορά να παραδίδουν την τεχνογνωσία τους στις αρχές. Αυτή η στάση σε θέματα τεχνογνωσίας θεωρείται μία μορφή βιομηχανικής κλοπής, ένα θέμα στο οποίο οι αρχές των ΗΠΑ και της ΕΕ είναι σύμφωνες. Πολλοί αμφιβάλλουν για το αν η Κίνα μπορεί πραγματικά να είναι ισάξιο μέλος του ΠΟΕ, με την έννοια να μπορεί να τηρεί όχι μόνο τις συμφωνίες, αλλά και τις θεμελιώδεις αρχές με τις οποίες λειτουργούν οι οικονομίες των ελεύθερων αγορών. Το μέγεθος και η ταχύτητα με την οποία αναπτύσσεται, αρχίζουν να υποδεικνύουν ότι η Κίνα δεν πρόκειται να αποδέχεται ρητά κανόνες που της επιβάλλονται. Κάποια στιγμή θα θελήσει η ίδια να επιβάλει ορισμένους από τους δικούς της κανόνες, οι οποίοι προς το παρόν δεν ευθυγραμμίζονται με το οικονομικό μοντέλο της Δύσης.  Εν τω μεταξύ, οι κινεζικές επιχειρήσεις επεκτείνονται, απολαμβάνοντας τα οφέλη της πολιτική που ακολουθεί η Κινεζική  κυβέρνηση. 

    Ο Πρόεδρος Trump ακολουθεί διμερείς αντιπαραθέσεις προκειμένου να επιλύσει  ορισμένα από αυτά τα ζητήματα. Ποια είναι η άποψη της ΕΕ;

    Όσον αφορά τις HΠΑ, η ΕΕ έχει διατηρήσει μια σαφή στρατηγική: θα συνεχίσει τις προσπάθειες να πείσει την Αμερικανική ηγεσία πόσο επιζήμιοι είναι οι εμπορικοί πόλεμοι. Από την άλλη όμως είναι έτοιμη, κι έχει τον τρόπο, να ανταποδώσει "εμπορικές επιθέσεις" των ΗΠΑ με αναλογικά και στοχευμένα μέτρα. Ενώ οι ΗΠΑ είναι ένας μακροχρόνιος σύμμαχος, ο ανταγωνισμός που επιδεικνύει αυτή τη στιγμή θέτει υπό αμφισβήτηση την αξιοπιστία της, τουλάχιστον όσον αφορά την επιδίωξη κοινών στόχων με την Ευρώπη. Από την πλευρά της, η ΕΕ αναγκάζεται να επανεξετάσει αν μπορεί να έχει οικονομική αυτονομία κάτω από αυτές της συνθήκες. Ο κίνδυνος που προέρχεται από τις ΗΠΑ υπό τη μορφή πιθανών εμπορικών δασμών, παραμένει προς το παρόν ο πιο άμεσος κίνδυνος για την οικονομία της ΕΕ. 

    Η εμφάνιση της Κίνας ως παγκόσμιου παράγοντα, από την άλλη, αναγκάζει την ΕΕ να επανεξετάσει τη δύναμή της ν’ ανταγωνιστεί σε παγκόσμιο επίπεδο. Τι εργαλεία έχει στα χέρια της και πώς θα πρέπει να τα χρησιμοποιήσει για να αποτρέψει αθέμιτο ανταγωνισμό εις βάρος της που απορρέει από την Κινεζική κρατική παρέμβαση; Η ΕΕ έχει αρχίσει να επανεξετάζει αν χρειάζεται κοινή βιομηχανική πολιτική, και πώς θα πρέπει να την χρησιμοποιήσει για να δημιουργήσει ένα παγκόσμιο πεδίο ανταγωνισμού επί ίσοις όροις. Απομένει να δούμε αν η Κίνα θα καταφέρει να αυξήσει την παγκόσμια επιρροή της χωρίς να αναγκαστεί να ακολουθήσει πιο ρητά το πνεύμα του παγκόσμιου εμπορικού συστήματος. Εν τω μεταξύ, η ΕΕ πρέπει να επανασκεφτεί ποιες πολιτικές θα ακολουθήσει τόσο όσον αφορά το εμπόριο όσο και τον ανταγωνισμό για να μπορέσει να μετριάσει τις επιπτώσεις άμεσου παρεμβατισμού στις αγορές.

    * Η  κα Μαρία Δεμερτζή, Deputy Director του Bruegel Brussels, είναι ομιλήτρια στο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών 

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

    Δειτε τα πρωτοσελιδα ολων των εφημεριδων