Μήπως αδίκως επιμένουμε...

«Ακριβώς την ίδια συνταγή που θεωρείται αποτυχημένη συνιστά η Τρόικα και στην Κύπρο...». Αυτή περίπου είναι η έκφραση με την οποία τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης προσέγγισαν τις εξελίξεις περί της έλευσης της Τρόικα στην Κύπρο.

Παρόμοια είναι η πεποίθηση με την οποία προσεγγίζουν τις σχέσεις της Ελλάδας με την Τρόικα. Η αποτυχία αντιστροφής της πορείας προς την κατάρρευση που οδηγεί η ελληνική χρεοκοπία, αποδίδεται στην εσφαλμένη συνταγή και όχι  π.χ. στην διαπίστωση πως από τις 300 αλλαγές που έχει προτείνει η τρόικα οι 210 δεν έχουν εφαρμοστεί...

Σαν  κάποιος να πάει στο γιατρό να λάβει ένα πρόγραμμα θεραπείας με συνδυασμό τριών φαρμάκων, να λαμβάνει μόνο το ένα από αυτά με δική του υπαιτιότητα, επειδή τα άλλα του φαίνονται πικρά, και να θεωρεί πως η θεραπεία δεν αποδίδει γιατί είναι λάθος. Να επικαλείται μάλιστα περιστατικά όπου κάποια ξεματιάστρα με μια ευχή, τρία φτυσίματα στον αέρα και άλλα δυο στον κόρφο της θεράπευσε κάποιον άλλο ασθενή...

Κατά τη διάρκεια της ελληνικής χρεοκοπίας έχει γίνει εμφανής η διαφορά με την οποία αντιλαμβανόμαστε τα πράγματα εμείς οι «νοτιοανατολικοί» ορθόδοξοι  της Ευρώπης με τους άλλους, αλλά και οι νότιοι παλαιοκαθολικοί με τους βόρειους καλβινιστές και προτεστάντες κ.λ.π.

Η γοητεία της Ενωμένης Ευρώπης, αν προκύψει, θα έγκειται στο συγκερασμό διαφορετικών προελεύσεων και αντιλήψεων. Για να συμβεί αυτό όμως θα πρέπει πρώτα κάθε πλευρά να συνειδητοποιήσει τις γραμμές που συνθέτουν το πλέγμα της καταγωγής της.

Η ελληνική ταυτότητα

Τα καθημερινά πολιτικά και οικονομικά δρώμενα  συντίθενται από αλληλουχίες  συναρτήσεων και αλληλεξαρτήσεων. Κατ’ αυτή την έννοια το ελληνικό πρόβλημα βρίσκεται σε αλληλεξάρτηση και με τις διεθνείς εξελίξεις της περιόδου των τελευταίων δεκαετιών.  Ουσιαστικότερα όμως βρίσκεται σε συνάρτηση με τις αλληλεπιδράσεις του βαθύτερου ελληνικού ιδιώματος με τις εξελίξεις στο διεθνή περίγυρο. Οι ρίζες του ελληνικού πολιτισμικού και πολιτικού ιδιώματος  ξεκινούν αιώνες πριν και συμμετέχουν στον προσδιορισμό της ταυτότητάς μας ως λαού, κοινής γνώμης και κατά συνέπεια στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε και αντιδρούμε σε αυτά που συμβαίνουν γύρω μας.

Η Ελλάδα παραμένει μια  χώρα των συνόρων στα όρια όπου οι Ρωμαίοι και οι Βυζαντινοί αυτοκράτορες προσπάθησαν να ενοποιήσουν τις κοινωνίες της Δύσης και της Ανατολής. Η πρώτη διάρρηξη αυτού του χώρου ήταν ο διαχωρισμός της Δυτικής από την Ανατολική Ρωμαϊκή αυτοκρατορία.

Η  δεύτερη ήταν  κατά το πρώτο μεγάλο εκκλησιαστικό Σχίσμα μεταξύ καθολικών και ορθοδόξων, όπου διαφορές που αφορούσαν την κατανομή της πολιτικής και οικονομικής εξουσίας εκφράστηκαν με συμβολικές διάφορες όπως αυτή του  φιλιόκβε. 

Όπερ, την φαινομενικά αδιάφορη θεολογική διαφορά για το αν το  Αγιο Πνεύμα εκπορεύεται αποκλειστικώς εκ του Πατρός ή και εκ του Υιού, όπως υιοθέτησαν οι δυτικοί επίσκοποι.

Μια προσεκτικότερη παρατήρηση των συμβολισμών  οι οποίοι είθισται να  εκφράζουν την παρουσία και σύγκρουση βαθύτερων δυνάμεων  νομής και κατανομής οικονομικής και πολιτικής ισχύος, αντιλαμβάνεται πως  η φαινομενικά αυτή αδιάφορη διαφορά έκρυβε την προσπάθεια των δυτικών να εκκοσμικεύσουν την πηγή της πολιτικής και οικονομικής εξουσίας.

Αν το Αγιο Πνεύμα εκπορεύεται και εκ του Υιού ο οποίος έχει και την ανθρώπινη φύση, η πολιτική εξουσία δεν είναι ανάγκη να εκπορεύεται αποκλειστικά εκ του αυτοκράτορος που κατέχει την αποκλειστική αντιπροσώπευση  της εξουσίας του Κυρίου των Πάντων επί της Γης.

Για να μην τα πολυλογούμε αυτό θεωρείται πως αποτέλεσε τη βάση  για την αποδοχή του διαφωτισμού της Αναγέννησης και εν γένει της επανανακάλυψης του νήματος των αξιών του αρχαιοελληνικού διαφωτισμού που είχε εξαλειφθεί εν των μεταξύ.

 
Στο Βυζάντιο επικράτησαν οι «ορθόδοξες» ερμηνείες των γραφών παρά το γεγονός πως μια μειοψηφική μερίδα θεολόγων και πολιτικών αξιωματούχων μεταλαμπάδευσε  στην Εσπερία το πνεύμα των γραφών του παλιού πολιτισμού που έκρυβαν οι πάπυροι στις βιβλιοθήκες των χριστιανικών μονών. Η μειοψηφία αυτή αποτέλεσε τη σπίθα  της Αναγέννησης στη Δύση.

Η μειοψηφική αυτή μερίδα προσπάθησε να επιβληθεί μέσω της ενοποίησης των εκκλησιών, όπως έγινε με το αποτυχημένο εγχείρημα της Συνόδου της Φεράρα, αλλά η άλλη πλευρά με όχημα των αναχωρητικό Ησυχασμό και ηγέτες με λαϊκό έρεισμα όμως ο Γρηγόριος Παλαμάς ανέτρεψε της αποφάσεις και επεβλήθη κατά κράτος.  Αντίστοιχα σήμερα η μειοψηφική εκσυγχρονιστική μερίδα προσπαθεί να επιβληθεί μέσω της νομισματικής και πολιτικής ενοποίησης με τη Δύση.
 
Στο κίνημα των ενωτικών διαφωτιστών ηγετικές μορφές που ξεχώρισαν ήταν ο Βαρλαάμ Καλαβρός, ο Νικηφόρος Γρηγοράς, ο Χρυσολωράς, ο Μετοχίτης κ.α. Οι περισσότεροι εξ αυτών έφυγαν στη Δύση. Μαζική φυγή διανοητών και αρχαιοελληνικών κειμένων έγινε κατά λίγο πριν και μετά την Άλωση.
 
Σημαντική  μερίδα  των εκ του Βυζαντίου ορμώμενων κοινοτήτων επιβίωσε στη Δύση και την ομόδοξη Ρωσία και έπαιξε σημαντικό ρόλο στην μετέπειτα απελευθέρωση της Ελλάδας από τον οθωμανικό ζυγό. Ο Ρήγας Φεραίος, ο Αδαμάντιος Κοραής, ο Υψηλάντης, ο Καποδίστριας και βεβαίως οι Φιλικοί εκμεταλλεύτηκαν την αποσύνθεση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας  και επανέφεραν τις ιδέες του διαφωτισμού που είχε αποβάλει. Μαζί με αυτούς και η ακμάζουσα τάξη των ελληνικής καταγωγής εμπόρων  η οποία στην εποχή της δημιουργίας των εθνικών κρατών των συνόρων και των τελωνείων είδε την ανάγκη της δημιουργίας και δικού της εθνικού κράτους και προς τούτο εξάντλησε την επιρροή στη Δύση.

Ο Αριστοτέλης και ο Πλάτωνας, το πνεύμα των οποίων ο Γρηγόριος Παλαμάς και οι ησυχαστές εξόρισαν πριν την Άλωση, επέστρεψαν μέσω του Ρήγα και του Κοραή και των μεγάλων δυνάμεων που έβαλαν τις βάσεις του σύγχρονου ελληνικού κράτους.

Αλλά το πολιτικό και κοινωνικό ρεύμα που έλκει τις ρίζες από το διαφωτισμό στην Ελλάδα ήταν πάντα μειοψηφικό, μπροστά στα υπολείμματα της οθωμανικής διοίκησης και συνηθειών και της ορθόδοξης άχρονης τελεολογίας.
 
Στο νεοελληνικό πολιτισμικό ιδίωμα ο ρόλος του ατόμου στην κοινωνία είναι ατροφικός σε αντίθεση με το πνεύμα του φυλετικού και γονιδιακού  κοινοτισμού.  Κατά συνέπεια το κράτος δεν υπάρχει σαν σημείο αναφοράς της κοινωνίας των πολιτών δηλ. των ατόμων με ίσα δικαιώματα και υποχρεώσεις, αλλά σαν μέσο κατάληψης και εκμετάλλευσης προς όφελος της οικογένειας και της φατρίας.
 
Υπάρχουν λοιπόν βαθύτερες διαφορές...
 
Προς το παρόν οι νότιοι έχουν ανάγκη περισσότερη Ευρώπη για  τη συνέχιση των χρηματικών ροών από το βορρά. Οι βόρειοι έχουν ανάγκη από οικονομική και γεωπολιτική σκοπιά μια μεγάλη εσωτερική αγορά που θα εξασφαλίζει οικονομίες κλίμακας, αλλά για να συμβεί αυτό απαιτούν έλεγχο επί των προϋπολογισμών των νοτίων οι οποίοι μοιάζουν διάτρητοι...

Θα επιτρέψουν την πολιτική και οικονομική ολοκλήρωση  οι βαθύτερες πολιτισμικές διαφορές;
 
Ο Σαμιουελ Χαντιγκτον στο περίφημο έργο του «Η σύγκρουση των πολιτισμών» τοποθετούσε την Ελλάδα όχι στη Δύση αλλά στην ομάδα των λαών της  ορθοδοξίας, με πυρήνα τη Ρωσία. Ο ανθρωπολόγος Ε. Τοντ θεωρεί το πατριαρχικό οικογενειακό μοντέλο των Βαλκανίων σαν αντίγραφο του ρωσικού, επίσης.

Υπό το πρίσμα αυτών των διαπιστώσεων καταλαβαίνει Κάποιος γιατί ακούγεται τόσο συχνά το αίτημα της στροφής στη Ρωσία για βοήθεια.
 
Το πρόβλημα με τη Ρωσία είναι τι θα συμβεί στην (εκτός Ευρωζώνης)Ελλάδα και του Βαλκανίους αν χάσει στο μέλλον την αναμέτρηση με τη Τουρκία για το ποιος θα είναι η περιφερειακή υπερδύναμη στην περιοχή, όπως υποστηρίζει ο Τ. Φρίντμαν πως θα συμβεί στο μέλλον, στο τελευταίο του βιβλίο για τις γεωπολιτικές εξελίξεις στα 100 επόμενα χρόνια.