Federiga Bindi, senior fellow στη Σχολή Προηγμένων Διεθνών Σπουδών στο Johns Hopkins University, διευθύντρια του Foreign Policy Initiative στο Ινστιτούτου για την Έρευνα Πολιτικής Γυναικών και επίτιμη πρόεδρος στο Appalachian State University
Γιατί οι παρατηρητές ρωτούν συνέχεια αν η Ιταλία μπορεί να σωθεί; Η ευρωπαϊκή ήπειρος μαστίζεται από όλο και περισσότερα αυταρχικά καθεστώτα: η Ουγγαρία, η Πολωνία, η Ρωσία, η Τουρκία και άλλοι. Το Ηνωμένο Βασίλειο ψήφισε να αποχωρήσει από την ΕΕ αλλά δεν έχει ιδέα πώς να χειριστεί τη διαδικασία. Στις ΗΠΑ, οι περισσότεροι ψηφοφόροι ψήφισαν την Hillary Clinton αλλά οι εκλογικοί κανόνες της χώρας έδωσαν την προεδρία στον Donald Trump. Η Μέση Ανατολή είναι στις φλόγες, και το πρόβλημα είναι πώς να σώσουμε την Ιταλία;

Η Ιταλία θα συνεχίσει να είναι δυσκίνητη, μέσα σε ένα μείγμα ανθεκτικότητας και δημιουργικότητας. Οι Ιταλοί θα συνεχίσουν να πιστεύουν κάθε διαδοχικό ηγέτη ο οποίος θα υπόσχεται αλλαγή σε μια χώρα που –όπως έγραψε ο Giusepe Tomasi di Lampedusa πριν από ένα αιώνα- όλα πρέπει να αλλάξουν αλλά τίποτα να μην αλλάξει στ αλήθεια. Με ή χωρίς τον πρωθυπουργό Matte Renzi, ο Αρμαγεδδών δεν πρόκειται να έλθει από την Ιταλία, ακόμη και στην απίθανη περίπτωση που οι Ιταλοί απορρίψουν τις συνταγματικές μεταρρυθμίσεις που προτείνονται στο δημοψήφισμα της 4ης Δεκεμβρίου. ΑΝ και οι δημοσκοπήσεις υποδηλώνουν ότι κανένας δεν προηγείται, θα αποτελέσει έκπληξη εάν οι μεταρρυθμίσεις δεν περάσουν, δεδομένων των μαζικών προσπαθειών και ενός αριθμού μεταβλητών άσχετων με το περιεχόμενο του δημοψηφίσματος.

Τα πραγματικά προβλήματα στην Ευρώπη προέρχονται από την Αλβιώνα, όχι από τη Ρώμη.

Lorenzo Codogno, επισκέπτης καθηγητής στο Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο του London School of Economics
Στις 4 Δεκεμβρίου οι Ιταλοί ψηφοφόροι θα ερωτηθούν εάν εγκρίνουν τις μεταρρυθμίσεις στο ιταλικό σύνταγμα που θα αλλάξει τους διορισμούς και τις εξουσίες του κοινοβουλίου και τον τρόπο με τον οποίο θεσπίζονται οι νόμοι.

Ένα αποτέλεσμα υπέρ του "ναι" θα ενισχύσει τον Ιταλό πρωθυπουργό στο ΔημοκρατικΌ Κόμμα και θα αυξήσει τις πιθανότητες νίκης του στις επόμενες κοινοβουλευτικές εκλογές την άνοιξη του 2018 ή νωρίτερα. Το 2017 θα είναι ένα χαμένο έτος για μεταρρυθμίσεις και δημόσια εξυγίανση εξαιτίας της εγγύτητάς του με τις επόμενες εκλογές, αλλά οι μεταρρυθμίσεις μπορεί να έχουν μια ευκαιρία να εφαρμοστούν, εάν ο Renzi κερδίσει.

Εάν θριαμβεύσει το "όχι", ο Renzi πιθανότατα θα παραιτηθεί, αλλά ο πρόεδρος πιθανώς θα του ζητήσει να έλθει ενώπιον της Βουλής και να ζητήσει ψήφο εμπιστοσύνης. Ο κίνδυνος μιας παρατεταμένης πολιτικής αστάθειας είναι χαμηλός, και η εναλλακτική της τρέχουσας κεντρό-αριστερής πλειοψηφίας θα είναι ένας αποκαλούμενος ευρύς συνασπισμός της κεντροαριστεράς και της κεντροδεξιάς.

Οι πολιτικές εξελίξεις μετά το δημοψήφισμα είναι κρίσιμες για τη σταθερότητα των χρηματοπιστωτικών αγορών. Ένα σχέδιο αναδιάρθρωσης της ιταλικής τράπεζας Banca dei Paschi θα μπορούσε, εάν αποτύχει, να γίνει ο καταλύτης για μια συνολική τραπεζική κρίση ή εάν πετύχει, να επισπεύσει την ανάρρωση του ιταλικού τραπεζικού κλάδου. Η επιτυχία της Monte dei Paschi θα παράσχει θετικό πεδίο για όλες τις αυξήσεις κεφαλαίου των άλλων τραπεζών. Η πολιτική και οικονομική σταθερότητα πάνε χέρι-χέρι.

Silvia Francescon, επικεφαλής του γραφείου στη Ρώμη του European Council on Foreign Relations
Το συνταγματικό δημοψήφισμα της 4ης Δεκεμβρίου είναι ένα κρίσιμο τεστ για την κυβέρνηση του Matteo Renzi και για την σταθερότητα της Ιταλίας. Το δημοψήφισμα έχει να κάνει με την ικανότητα της χώρας να μεταρρυθμίζει, να προχωρήσει πιο μακριά από ένα παλαιό και ξεπερασμένο σύστημα που δίνει και στα δύο όργανα της Βουλής ίσες εξουσίες, και να προσελκύσει ξένες επενδύσεις –με άλλα λόγια, να προχωρήσει προς τα εμπρός. Εάν κερδίσει το "ναι", υπάρχουν ελπίδες για την ιταλική σωτηρία και για να σημειωθεί πρόοδος για την χώρα.

Οι μεταρρυθμίσεις είναι το προεκλογικό ορόσημο του Renzi και εκτείνεται πιο μακριά από τις τεχνικές πτυχές τους. Αφότου το Δημοκρατικό Κόμμα του έλαβε το 41% των ψήφων στις Ευρωεκλογές του 2014, ο Renzi δήλωσε δημοσίως ότι θα παραιτηθεί εάν χάσει το δημοψήφισμα. Αυτό ένωσε την αντιπολίτευση εναντίον του και μετέτρεψε την ψηφοφορία σε ένα πολιτικό ζήτημα.

Το δημοψήφισμα είναι μια τεράστια ευκαιρία για το ιταλικό κοινοβουλευτικό σύστημα να κάνει ένα άλμα προς τα εμπρός προς μια πιο αποτελεσματική διαδικασία θέσπισης νόμων, μετά από δεκαετίες χωρίς σημαντική πρόοδο. Εάν η Ιταλία δεν κατορθώσει να ακολουθήσει τον δρόμο των συστημικών μεταρρυθμίσεων, ο κατήφορος προς την πολιτική αστάθεια και την οικονομική αβεβαιότητα ίως γίνει μια συγκεκριμένη πιθανότητα.

Gianni Riotta, μέλος του Council on Foreign Relations
Θέλουν οι Ιταλοί να σωθούν ή έχουν αποφασίσει ότι θα πάρουν μια πορεία κομψής, μελαγχολικής παρακμής;

Η Ιταλία στείρωσε όλα τα ιστορικά κόμματα –Χριστιανοδημοκράτες, σοσιαλιστές και κομμουνιστές, ακόμη και νεοφασίστες- πριν από 25 χρόνια. Αυτό φαινόταν τότε ως μια επανεκκίνηση, αλλά οι ψηφοφόροι εξέλεξαν τον Silvio Berlusconi ως πρωθυπουργό το 1994, το 2001 και το 2008 και ουσιαστικά του απένειμε το δικαίωμα του βέτο στο ασαφές αποτέλεσμα των εκλογών του 2013. Δύο φορές ο Romano Prodi οδήγησε την κεντροαριστερά στην εξουσία, το 1996 και το 2006, για να ηττηθεί από αριστερές διαμάχες. Ο τεχνοκράτης πρωθυπουργός Mario Monti ήταν ο σωτήρας το 2011, προτού αποχωρήσει μόλις πρότεινε δύσκολες μεταρρυθμίσεις. Ο Enrico Letta, λαμπερός και μορφωμένος, φαινόταν η λογική λύση αλλά κράτησε μόνο λίγους μήνες προτού ο Matteo Renzi αναλάβει τα ηνία.

Νέος και αυθάδης, επικοινωνιακός, ο Renzi οδήγησε το Δημοκρατικό Κόμμα σε μια άνευ προηγουμένου νίκη με 41% στις Ευρωεκλογές. Φαινόταν έτοιμος να ενώσει την χώρα –τουλάχιστον, μέχρι που και ο ίδιος προσπάθησε να εφαρμόσει μεταρρυθμίσεις. Αμέσως, ένας εύπλαστος συναπισμός, από την ιταλική έκδοση του αμερικανικού alt-right, με επικεφαλής τον Beppe Grillo του Κινήματος των Πέντε Αστέρων, έθεσε στόχο να τον σταματήσει.

Εάν το "όχι" κερδίσει το δημοψήφισμα της 4ης Δεκεμβρίου, ο Renzi φαίνεται ότι "τελείωσε". Η χώρα μπορεί να πορευτεί με ένα προσωρινό υπουργικό συμβούλιο ενώ ο Grillo κοιτάζει προς την πρωθυπουργία. Θα μπορέσει ο Renzi, με την μαγική του ευφυΐα, να αλλάξει το παιχνίδι και να επιδιώξει μια κεντρώα στρατηγική; Ίσως, αλλά πόσος καιρός θα περάσει προτού η αυτοκαταστροφική συμπεριφορά των συμπατριωτών μου Ιταλών αναβιώσει πάλι;

Luigi Scazzieri, Clara Marina O’ Donnell fellow στο CER
Πιθανώς όχι, αλλά το μέλλον της Ιταλίας δεν εξαρτάται από τον πρωθυπουργό Matteo Renzi. Εάν κερδίσει το δημοψήφισμα της 4ης Δεκεμβρίου, θα κερδίσει ξανά πολιτικό κεφάλαιο και θα είναι σε ισχυρότερη θέση να προωθήσει μεταρρυθμίσεις στο εσωτερικό και δημοσιονομική ώθηση σε όλη την ευρωζώνη. Ωστόσο, οι Ιταλοί φαίνεται ότι θα απορρίψουν τις μεταρρυθμίσεις, και ο Renzi πιθανώς θα παραιτηθεί.

Η παραίτηση του Renzi και η απόρριψη των συνταγματικών αλλαγών είναι πιθανό να βυθίσουν την Ιταλία στην αστάθεια ή να την εκτρέψουν από την τωρινή τροχιά των στοιχειωδών μεταρρυθμίσεων. Απίθανες είναι οι πρόωρες εκλογές: μια νέα κυβέρνηση θα πρέπει να σχηματιστεί από τα mainstream κομματα και να οδηγήσει την χώρα σε εκλογές στα τέλη του 2017 ή στις αρχές του 2018. Η νέα κυβέρνηση θα συνεχίσει να ακολουθεί την ακανθώδη πορεία των σταδιακών οικονομικών μεταρρυθμίσεων που προωθείται όχι μόνο από τον Renzi αλλά επίσης από τους προκατόχους του Enrico Letta και Mario Monti, ενώ πιέζει για περισσότερο επεκτατικές δημοσιονομικές πολιτικές σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Εάν περάσουν οι επόμενες εκλογές, η ιταλική πολιτική και οικονομική σταθερότητα θα εξαρτηθεί από τις εξελίξεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο όσο και από την εγχώρια πολιτική. Ωστόσο, μια νίκη του ευρωσκεπτικιστικού Κινήματος Πέντε Αστέρων είναι απίθανη: το ιταλικό εκλογικό σύστημα καθιστά πολύ δύσκολο για ένα μόνο κόμμα να λάβει την αυτοδυναμία και στα δύο σώματα της Βουλής.

Μπορείτε να δείτε το κείμενο εδώ: http://carnegieeurope.eu/strategiceurope/66294