Συνεχης ενημερωση

    Παρασκευή, 07-Δεκ-2018 00:02

    Πάντα μετά τα χειρότερα ακολουθούν τα καλά…

    • Εκτύπωση
    • Αποθήκευση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Κώστα Στούπα 

    Το 2018 το κλίμα έχει αλλάξει στις διεθνείς αγορές, όπως αναμενόταν να γίνει αρκετά νωρίτερα, της  τελικής ώθησης που δημιούργησαν η μείωση της φορολογίας και τα μέτρα απορρύθμισης της προεδρίας Τραμπ.

    Οι αγορές μακροπρόθεσμα εμφανίζουν μια κυκλικότητα  η οποία είναι ασύγχρονη και ακανόνιστη του οικονομικού και επιχειρηματικού κύκλου, κάτι που ξεγελά πολλούς να πιστεύουν πως κινούνται εν απουσία του.

    Ένας χρηματιστηριακός κύκλος όσο απομακρύνεται σε χρονική διάρκεια και επίπεδο τιμών από τη βάση εκκίνησής του τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες μιας νέας πτώσης που θα μηδενίσει το κοντέρ και θα εκκαθαρίσει τους προσεκτικούς από τους αλαζόνες και άπληστους.

    Αυτός είναι ο μοναδικός αν και ιδιαίτερα  ασαφής, αξιόπιστος οδηγός.

    Η επόμενη πτώση στις διεθνείς αγορές όποτε και αν  προκύψει είναι πολύ πιθανό να είναι καταστροφικότερη από εκείνη του 2008 όπως αυτή ήταν χειρότερη από εκείνη του 2000,  του 1995, του 1987  κλπ. Τούτο συμβαίνει γιατί υπάρχουν προβλήματα όπως το χρέος που για πολιτικούς λόγους δεν αφήνουν τις αγορές να τα εκκαθαρίσουν, αλλά τα αφήνουν να συσσωρεύεται μεταθέτοντάς τα και ενισχύοντας την ένταση κάθε επόμενου κραχ.

    Οι πολιτικοί προτιμούν στη θητεία τους να "μπαλώσουν" το πρόβλημα μεταθέτοντας το σκάσιμο της βόμβας στα χέρια των επόμενων. Το ίδιο ακριβώς επέλεξαν να κάνουν οι δανειστές και με το πρόβλημα της Ελλάδας...

    Η νομισματική ασωτία...

    Μετά το κραχ του 2000 οι κεντρικές τράπεζες μείωσαν δραστικά τα επιτόκια κοντά στο μηδέν, όπου και τα κράτησαν για πολλά χρόνια προκειμένου να επαναφέρουν το σύστημα σε ισορροπία και εν μέρει το πέτυχαν μέχρι το 2008.

    Το χρήμα είναι και αυτό ένα εμπόρευμα και σαν τέτοιο έχει αξία. Όταν κάποιος παρεμβαίνει μεταξύ προσφοράς και ζήτησης και νοθεύει την αξία του χρήματος η μικρότερη ζημιά που κάνει είναι να  δημιουργεί "φούσκες".

    Τα μηδενικά επιτόκια επί πολλά χρόνια είχαν σαν συνέπεια τη δημιουργία της "φούσκας" των ακινήτων η οποία έσκασε το 2008.

    πιν

    Μετά το 2008 οι Κεντρικές Τράπεζες προκειμένου να επαναφέρουν το σύστημα σε ισορροπία μηδένισαν τα επιτόκια και επειδή αυτό δεν ήταν αρκετό, προχώρησαν στα προγράμματα ποσοτικής χαλάρωσης (επί της ουσίας εκτύπωσης χρήματος).

    Όπως και πριν το 2008 πριν τα subprimes και την τιτλοποίηση υψηλού ρίσκου χρεών που χρησιμοποιήθηκαν για μόχλευση ελάχιστοι είχαν υποψιαστεί την έκταση του προβλήματος που είχε δημιουργήσει η κακή κατανομή της υπερβάλλουσας ρευστότητας, έτσι και τώρα λίγοι υποψιάζονται το μέγεθος της "φούσκας" που έχει δημιουργηθεί σε μια ευρεία κατηγορία περιουσιακών στοιχείων.

    Η αξία του χρήματος όταν δεν ορίζεται από την προσφορά και τη ζήτηση οδηγεί σε λάθος επενδύσεις. Με μηδενικά ή αρνητικά επιτόκια επενδύονται χρήματα σε τομείς της οικονομίας και επιχειρήσεις με χαμηλούς συντελεστές απόδοσης που υπό φυσιολογικές συνθήκες θα ήταν ασύμφορο να γίνει.

    Όταν οι μη βιώσιμες επιχειρήσεις στηρίζονται και επιβιώνουν καταλαμβάνουν χώρο που θα καταλάμβαναν νέες επιχειρήσεις που φέρνουν νέες μεθόδους και τεχνολογίες. Αυτό δεν είναι καλό για την οικονομική και κοινωνική πρόοδο και η ακραία εκδοχή του εφαρμόστηκε  στις σοβιετικές οικονομίες.

    Το μεγαλύτερο μέρος αυτής της υπερβάλλουσας ρευστότητας που δημιούργησαν τα προγράμματα ποσοτικής χαλάρωσης τα οποία ακολούθησαν οι μεγαλύτερες κεντρικές τράπεζες του πλανήτη, οδήγησαν  στη δημιουργία κρυφών "φουσκών" στα χρηματιστήρια.

    Οι "φούσκες" αυτές είναι κρυφές γιατί δεν φαίνονται καθώς παράλληλα έχει αυξηθεί και η κερδοφορία των επιχειρήσεων από την αύξηση της ζήτησης που προκάλεσε η διανομή δωρεάν χρήματος.

    Το σύστημα αυτή τη στιγμή μοιάζει με έναν αθλητή που γράφει όλο και υψηλότερα ρεκόρ, αλλά με τη χρήση όλο και μεγαλύτερων δόσεων αναβολικών.

    Για πόσο ακόμη όμως θα μπορούν να αυξάνονται οι δόσεις των αναβολικών πριν οδηγήσουν σε μια ανακοπή καρδίας;

    Ποιες είναι οι παρενέργειες;

    Τι θα συμβεί αν μειωθούν ή κοπούν εντελώς τα αναβολικά;

    Η ανισότητα

    Εν τω μεταξύ, τα γιγάντια προγράμματα ποσοτικής χαλάρωσης πάνω από 12 τρισ. δολάρια συνολικά έχουν φουσκώσει υπερβολικά τις τιμές των μετοχών και αρκετών άλλων περιουσιακών στοιχείων. Τούτο συμβάλλει σε αυτό που ονομάζεται αύξηση της ανισότητας και είναι της μόδας τα τελευταία χρόνια να ορίζεται σαν πηγή όλων των δεινών.

    Όπως είναι φυσικό σε όλο τον κόσμο υπάρχουν οι λιγότεροι που έχουν περισσότερα περιουσιακά στοιχεία (μετοχές, ακίνητα, ομόλογα, κοσμήματα κλπ.) και αυτοί που έχουν λιγότερα ή καθόλου.

    Η "παρά φύση" αύξηση μηδενικών επιτοκίων (αναβολικών) της αξίας των νεκρών περιουσιακών στοιχείων αυξάνει τον ονομαστικό πλούτο των κατόχων και την απόστασή τους από τους φτωχότερους.

    Από την άλλη πλευρά τα μηδενικά και σε πολλές περιπτώσεις αρνητικά επιτόκια δεν μπορούν να εξασφαλίσουν αποδόσεις για τα ιδιωτικά και δημόσια ασφαλιστικά ταμεία που πρέπει να αξιοποιήσουν τα αποθεματικά του για να καταβάλουν όλο και ψηλότερες δαπάνες (λόγω δημογραφικής γήρανσης) για συντάξεις.

    Προσθέστε και την πίεση στους μισθούς λόγω φθηνών εισαγωγών από τις συνθήκες της παγκοσμιοποίησης ή την έλευση της ρομποτικής. Οι φθηνές εισαγωγές πιέζουν τους μισθούς της παραγωγικής απασχόλησης αλλά μειώνουν το κόστος διαβίωσης. Ο συνδυασμός χαμηλών τιμών και αύξησης διαθέσιμου εισοδήματος λόγω ποσοτικής χαλάρωσης από την άλλη έχει δημιουργήσει συνθήκες υπερβολικής ευημερίας στη Δύση. Μιας ευημερίας με δανεικά όμως όπου το χρέος αυξάνεται ταχύτερα...

    Παρά τις συνθήκες υπερβολικής ευημερίας με δανεικά, παντού στη Δύση οι άνθρωποι είναι δυσαρεστημένοι. Τούτο μάλλον εξηγείται με τον κανόνα της συμπεριφοριστικής που υποστηρίζει πως κάποιος είναι ευτυχέστερος αν διαβιεί με 5.000 αν οι γύρω διαβιούν με 3.000 παρά αν λαμβάνει 10.000 και οι γύρω του διαβιούν με 20.000. Αυτός είναι ο λόγος που η προβολή της διεύρυνσης της ανισότητας έχει γίνει μόδα.

    Η μετανάστευση...

    Ο δεύτερος παράγοντας που δημιουργεί δυσαρέσκεια και αυξάνει το εκλογικό ρεύμα του "λαϊκισμού" στη Δύση είναι η μεταναστευτική πίεση και οι πολιτισμικές τριβές που δημιουργεί.

    Στον κολοφώνα της επιτυχίας τους οι καπιταλιστικές οικονομίες έχουν δημιουργήσει ανοιχτές κοινωνίες οι οποίες προσελκύουν όλο και περισσότερα εκατομμύρια ανθρώπων απ’ όλο τον κόσμο.

    Αν τα κομμουνιστικά κράτη χρειάζονταν να χτίσουν τείχη για να κρατήσουν τους εντός που επεδίωκαν να δραπετεύσουν από τη μιζέρια και την καταπίεση,  τα καπιταλιστικά κράτη της Δύσης χρειάζεται να χτίσουν τείχη για να κρατήσουν τους απ ’έξω έξω...

    Κατά μια έννοια (όχι αυτή που διατύπωσε ο Μαρξ) η επιτυχία του καπιταλισμού και της ανοιχτής κοινωνίας κρύβει εντός της τον σπόρο της αποτυχίας τους.

    Η μετανάστευση και η ανισότητα αποτελούν τις βασικές πηγές τροφοδότησης του ανερχόμενου "λαϊκισμού" που δημιουργεί καταστάσεις που θυμίζουν τη δεκαετία του ’30.

    Στα παραπάνω προσθέστε και την επανάσταση της Τεχνητής Νοημοσύνης που απειλεί, όχι απλά να διαταράξει τις ισορροπίες μεταξύ κεφαλαίου και εργασίας, αλλά για πρώτη φορά στην ιστορία το Κεφάλαιο να μην χρειάζεται την ανθρώπινη εργασία.

    Προσθέστε και τη βιοτεχνολογία που έχει δημιουργήσει τις προϋποθέσεις δημιουργίας ανθρώπων με κατά παραγγελία χαρακτηριστικά (υπερανθρώπων επί της ουσίας).

    Όλα αυτά αμφισβητούν τα πλαίσια μέσα από τα οποία αντιλαμβανόμαστε και ερμηνεύουμε τον κόσμο και την ανθρώπινη φύση τα τελευταία 5-10.000 χρόνια (Αριστοτέλης, Ιησούς, Πλάτωνας, Βούδας, Κομφούκιος κλπ). Είναι φυσικό να  δημιουργούν νευρικότητα...

    Η μεγαλύτερη "φούσκα"

    Κατά πάσα πιθανότητα το επόμενο κραχ στις διεθνείς αγορές θα είναι το μεγαλύτερο που έχουμε βιώσει και τούτο για όλους τους παραπάνω λόγους και γιατί το παγκόσμιο χρέος έχει ξεπεράσει το 300% του παγκόσμιου ΑΕΠ και δεν είναι διαχειρίσιμο καθώς απαιτεί όλο και χαμηλότερα επιτόκια.

    Αν οι "φούσκες" των τελευταίων δεκαετιών αντιμετωπίστηκαν στα πλαίσια των  G8 και G20 σε πνεύμα σύμπνοιας και συνεργασίας, η επόμενη είναι πιθανό να αντιμετωπιστεί στο πλαίσιο ανταγωνισμού που σηματοδοτεί νομισματικούς και εμπορικούς πολέμους.

    Ήδη τα σημάδια προς μια τέτοια κατεύθυνση πληθαίνουν...

    Η θεωρητική προσέγγιση...

    Η κλασική σχολή του φιλελευθερισμού πιστεύει πως η οικονομική δραστηριότητα, άρα και η αγοραία τείνει προς την ισορροπία. Τουτέστιν, ο καθένας επιδιώκει να μεγιστοποιήσει το όφελος και αυτό τείνει στη γενική ισορροπία. Οι κρίσεις που είναι διαταράξεις της ισορροπίας αποδίδονται κυρίως σε εξωτερικές παρεμβάσεις και όχι ενδογενείς αντιφάσεις της αγοράς...

    Οι μεταγενέστεροι νεοφιλελεύθεροι είναι πιο μετριοπαθείς και πιστεύουν πως ανεξάρτητες αρχές όπως οι κεντρικές τράπεζες με την αύξηση ή τη μείωση των επιτοκίων μπορεί να ασκούν αντικυκλική πολιτική και να μετριάζουν ή να καθυστερούν τις κρίσεις και τις επιπτώσεις τους.

    Κάτι αντίστοιχο πιστεύει και ο Κέυνς που υποστηρίζει όμως πως η αντικυκλική πολιτική γίνεται με τις δημόσιες επενδύσεις και όχι με τα επιτόκια. Στις περιόδους των κρίσεων δηλ. το κράτος δανείζεται και αυξάνει τις δαπάνες δημιουργώντας χρέος, το οποίο αποπληρώνει τις καλές περιόδους. Οι αυξημένες κρατικές δαπάνες γίνονται μισθοί που αυξάνουν τη ζήτηση και η οικονομία παίρνει μπροστά.

    Η Αυστριακή Σχολή πιστεύει περισσότερο στο επιχειρηματικό και πιστωτικό κύκλο και το αναπόφευκτο των κρίσεων. Πιστεύει δηλ. πως οι αγορές δεν οδηγούν προς τη γενική ισορροπία αλλά την ανισορροπία και τα κραχ. Το καλύτερο που έχουμε να κάνουμε είναι να αφήνουμε τα κραχ να εκδηλώνονται και με τις συνέπειες να συμβάλουν στην πρόοδο μέσω της δημιουργικής καταστροφής.

    Οι Μαρξιστές πιστεύουν πως η καπιταλιστική οικονομική δραστηριότητα οδηγεί στη γενική ισορροπία και την όξυνση των αντιθέσεων. Κατά την εκδοχή τους η κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας και ο κρατικός σχεδιασμός θα έλυνε το πρόβλημα. Όπου εφαρμόστηκε τα προβλήματα που δημιούργησε ήταν περισσότερα από αυτά που έλυσε.

    Οι συμπεριφοριστές πιστεύουν πως οι αποφάσεις των ανθρώπων είναι συνήθως λογικές και επιδιώκουν το συμφέρον τους όπως υποστηρίζουν και οι φιλελεύθεροι της κλασσικής σχολής αλλά ενίοτε γίνονται παράλογες. Στο πείραμα the ultimate game π.χ. αποδεικνύουν πως κάποιος σε ένα 30% των περιπτώσεων αν νιώσει αδικημένος μπορεί να αποφασίσει να ζημιωθεί προκειμένου κάποιος άλλος να ζημιωθεί περισσότερο. Πολλές ερμηνείες της συμπεριφοριστικής τις έχουν διατυπώσει σε εμβρυακή διάσταση οι της κλασσικής σχολής και κυρίως οι της Αυστριακής (πραξεολογία, υποκειμενική διάσταση της αξίας).

    Οι κρίσεις λοιπόν είναι κάτι το φυσιολογικό και συναρτώνται κυρίως της ανθρώπινης φύσης. Δεν πρέπει να τις φοβόμαστε και αφού δεν μπορούμε να τις αποφύγουμε θα πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι γι’ αυτές και να τις εκμεταλλευόμαστε.

    kostas.stoupas@capital.gr

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

    Δειτε τα πρωτοσελιδα ολων των εφημεριδων