Συνεχης ενημερωση

    Πέμπτη, 08-Νοε-2018 00:02

    Πού βρισκόμαστε και πού πάμε…

    • Εκτύπωση
    • Αποθήκευση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Κώστα Στούπα 

    Παρακολούθησα τελευταία την "εποικοδομητική" κριτική της κας Ακρίτα στην κα Ξαφά για το ασφαλιστικό. 

    Ο διαχωρισμός των Ελλήνων στους φίλους των συνταξιούχων, των κοινωνικά αδύναμων και των κρατικοδίαιτων εν γένει και στους εχθρούς τους που χαρακτηρίζονται ανάλγητοι νεοφιλελεύθεροι είναι ψεύτικος...

    Στην πραγματικότητα συμβαίνει το αντίθετο. Όσοι παριστάνουν τους φίλους όσων βιοπορίζονται από ένα μοντέλο που δεν είναι βιώσιμο επί της ουσίας τους οδηγούν στην καταστροφή και την απόλυτη εξαθλίωση.

    Τα πρόβατα κάθονται στο μαντρί γιατί φοβούνται τον λύκο που τριγυρίζει απ’ έξω. Κι όμως είναι ο τσοπάνης που τα οδηγεί μαζικά στον χασάπη, λέει ένα παλιό αμερικάνικο γνωμικό. 

    Σήμερα π.χ. η αναλογία συνταξιούχων προς εργαζόμενους είναι:  1 προς 1,4 άτομα. Όταν όλες οι αναλογιστικές μελέτες προϋποθέτουν μια αναλογία 1 προς τουλάχιστον 4 εργαζόμενους για να είναι βιώσιμο το ασφαλιστικό σύστημα, όποιος υποστηρίζει πως είναι βιώσιμο το ασφαλιστικό μας είναι ψεύτης και απατεώνας και με μαθηματική απόδειξη.

    Και όμως κανένα από τα κόμματα που βρίσκονται σε τροχιά περί την εξουσία δεν τολμά να παραδεχτεί το αυταπόδεικτο και να επεξεργαστεί εναλλακτικές διόδους εξομάλυνσης του προβλήματος. 

    Το 'χουμε ξαναγράψει πως για να είναι βιώσιμο το ασφαλιστικό με βάση τον αριθμό των 3 εκατ. συνταξιούχων απαιτούνται περί τα 12 εκατ. εργαζόμενοι. Στην Ελλάδα το σύνολο του εργατικού δυναμικού (εργαζόμενοι, άνεργοι, και "δραπέτες" στο εσωτερικό) είναι περί τα 5 εκατ. 

    "Καλά αυτό το λες χρόνια τώρα... αλλά δεν συμβαίνει", μου λένε πολλοί... Και η σοβιετία φαινόταν πως είχε χάσει το παιγνίδι του ανταγωνισμού από τη δεκαετία του ’70 αλλά δανειζόταν και στεκόταν όρθια μέχρι που κάποιες ατυχείς συγκυρίες δρομολόγησαν   την εσωτερική κατάρρευση μέσα σε λίγους μήνες.

    Το αδιέξοδο του συνταξιοδοτικού μας συστήματος είναι γνωστό εδώ και δεκαετίες  και όμως ο σοφός λαός όσους προειδοποιούσαν γι’ αυτό τους έστειλε στο σπίτι τους ενώ στη Βουλή και τα κέντρα των αποφάσεων έστειλε και στέλνει όσους του χαϊδεύουν τα αυτιά. 

    Τούτο δεν είναι ελληνικό φαινόμενο, είναι παγκόσμιο, απλώς η Ελλάδα για άλλη μια φορά λειτουργεί σαν προπομπός όπως έχει λειτουργήσει πολλάκις στα 200 χρόνια της ύπαρξης του νεοελληνικού κράτους. Ο ιστορικός Μαρκ Μαζάουερ το έχει επισημάνει ευκρινώς αυτό. 

    Η κρίση δυσπιστίας πως το πολιτικό και οικονομικό σύστημα  που εκμηδένισε το ΠΑΣΟΚ και γονάτισε τη ΝΔ μετά το 2010 ενώ εκτόξευσε ΣΥΡΙΖΑ, ΧΑ, ΑΝΕΛ και Ε.Κ. κλπ είναι γενικότερο φαινόμενο. 


    Ένα από τα βασικά θέματα συζήτησης εδώ και πολλά χρόνια είναι η αύξηση της οικονομικής ανισότητας. Οι ορθολογιστές υποστηρίζουν πως η αύξηση της ανισότητας έχει  μικρή σημασία αφού όταν συμβαίνει οι πιο αδύναμοι οικονομικά απολαμβάνουν ένα πολύ υψηλότερο βιοτικό επίπεδο από ό, ότι απολάμβαναν όταν η ανισότητα ήταν μικρότερη.


    Χθες μου έλεγε φίλος πως ο μικρός του γιος με 200 Ευρώ εξασφάλισε μια τετραήμερη εκδρομή στην Γερμανία (αεροπορικά εισιτήρια, 8άωρο ταξίδι Βερολίνο- Μόναχο, εισιτήριο για τον αγώνα Μπάγιερν -ΑΕΚ και ύπνο σε Youth Hostel). Τα 200 Ευρώ σήμερα είναι λιγότερο από το 50% του κατώτερου μισθού στην Ελλάδα που έχει τον χαμηλότερο κατώτερο στην Ευρωζώνη).


    Όταν η γενιά μας ήταν 20 ετών μια τέτοια εκδρομή απαιτούσε πολλά μηνιάτικα. Μόνο τα αεροπορικά εισιτήρια απαιτούσαν μηνιάτικα πλήρους απασχόλησης..
    Και όμως σήμερα όλοι είναι δυσαρεστημένοι και η δυσαρέσκεια δρομολογεί πολιτικές ανατροπές και γεωπολιτικές ανακατατάξεις. Η δυσαρέσκεια αναδεικνύει στην εξουσία δημαγωγούς που υπόσχονται θαύματα.

    Τους δημαγωγούς όπως διδάσκει ο γέρο-Αριστοφάνης στους Ιππείς μπορούν να τους αντιμετωπίσουν μόνο μεγαλύτεροι δημαγωγοί με μεγαλύτερα ψέματα και έτσι η αδυναμία αντιμετώπισης μιας λογικής απώλειας οδηγεί σε μια μεγάλη καταστροφή που μηδενίζει το κοντέρ των κεκτημένων. 
    Μετά όταν δεν έχεις τίποτα άλλο να χάσεις κάθε βελτίωση όσο μικρή και αν είναι σε κάνει να νιώθεις αισιόδοξος.


    Η κλασσική σχολή των οικονομικών ( αυτός που αποκαλούμε κλασσικός φιλελευθερισμός υποστηρίζει πως οι άνθρωποι επιδιώκουν με ορθολογικό τρόπο το ατομικό τους συμφέρον και πως αυτό οδηγεί  στην οικονομική ισορροπία.  Τούτο φαίνεται πως ισχύει στην πλειοψηφία των περιπτώσεων όχι όμως παντού και πάντα.


    Οι νεότερες συμπεριφοριστικές οικονομικές θεωρίες  υποστηρίζουν και πειραματικά πως ενίοτε οι άνθρωποι επιλέγουν με κριτήριο όχι το ορθολογικό συμφέρον αλλά την απληστία, το φθόνο και άλλες θυμικές κυρίως αντιδράσεις. Τα τελευταία χρόνια όλο και πιο συχνά συμπεριφοριστές κερδίζουν το Νόμπελ των οικονομικών.. (Daniel Khaneman, Ammos Tversky, R. Thaler )
    Υπάρχουν εκατοντάδες πειράματα συμπεριφοριστικής. Δυο που ταιριάζουν στο θέμα μας είναι τα εξής:


    Το πρώτο υποστηρίζει πως κάποιος αισθάνεται καλύτερα αν έχει εισόδημα 5.000 το χρόνο και ζει σε μια γειτονιά που κατά μέσο όρο οι άλλοι κερδίζουν 3.000 παρά αν κερδίζει 10.000 Ευρω και ζει σε μια γειτονιά που οι άλλοι κερδίζουν 20.000 Ευρώ. 


    Το δεύτερο ονομάζεται "The ultimate game” και υποστηρίζει πως αν δώσουμε στον Α  100 Ευρώ με την προϋπόθεση να κρατήσει ότι περισσέψει από μια προσφορά που θα γίνει αποδεκτή από τον Β, παρατηρείται ένα ποσοστό 25-30% που και ο Α και ο Β με την επιλογή που κάνουν θα χάσουν αμφότεροι. Αν π.χ. ο Α δώσει στο Β ένα ποσό που ο Β θεωρεί χαμηλό αυτός αρνείται και κανείς δεν παίρνει τίποτα.


    Λογικά ακόμη και 1 Ευρώ να δώσει ο Α στον Β η επιλογή αυτού είναι 1 ή κανένα άρα το ένα συμφέρει. Επειδή όμως νιώθει αδικημένος εκδικείται τον Α αρνούμενος πολλές φορές και συναλλαγές λίγο κάτω από το 50% του ποσού. Αυτές οι επιλογές τόσο από το Α όσο και από το Β δεν είναι ορθολογικές και καθοδηγούνται από θυμικές αντιδράσεις όπως ο φθόνος, η απληστία κλπ.

    Παρά την χρεοκοπία του 2010 που αποτέλεσε ηχηρή χρεοκοπία για το αδιέξοδο στο οποίο βαδίζει η χώρα, η κοινωνία και πολιτικό σύστημα αδυνατούν να αντικρύσουν και να αντιμετωπίσουν την πραγματικότητα.


    Κάτι ανάλογο παρατηρείται αυτήν την περίοδο σε πολλές δυτικές κοινωνίες. Στην πολιτική οι δημαγωγοί υπόσχονται θαύματα και χωρίς κόπο επιστροφή στα δεδομένα μιας περιόδου ευημερίας με δανεικά αφού το παγκόσμιο χρέος έχει αυξηθεί από 100-120% του παγκόσμιου ΑΕΠ μεταξύ 1950-80 σε πάνω από 300% του ΑΕΠ. Το χρέος είναι τέτοιο πλέον που απαιτεί μηδενικά επιτόκια για να μην προκύψουν αλυσιδωτές χρεοκοπίες. Τα μηδενικά και αρνητικά πραγματικά επιτόκια όμως δεν εξασφαλίζουν θετικές αποδόσεις για να πληρώνονται οι συντάξεις της δημογραφικά γηράσκουσας Δύσης. 


    Οι κοινωνίες αντί να επιλέγουν ορθολογικές διεξόδους επιλέγουν πολιτικούς που προσανατολίζονται προς τέτοιες επιλέγουν δημαγωγούς που επιδεινώνουν την κατάσταση. 


    Αυτήν την ιστορική φάση διανύουμε…  Αρκετοί αρχίζουν να την παρομοιάζουν με την δεκαετία του ’30, όταν η οικονομική κρίση οδήγησε στην πολιτική και οικονομική κρίση και αυτές στην οχλοκρατία τον ολοκληρωτισμό και τον πόλεμο. 
    Δεν πιστεύω πως η ιστορία επαναλαμβάνεται. Πιο πιθανό είναι να συμβαίνει αυτό που έλεγε ο Μαρκ Τουέν: να ομοιοκαταληκτεί καθώς ενίοτε παρόμοια ερεθίσματα οδηγούν παρόμοιες αντιδράσεις όπως  άλλωστε είχε αποδείξει ο πατέρας της συμπεριφοριστικής ο Παβλόφ με τα διάσημα σκυλάκια του. 

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

    Δειτε τα πρωτοσελιδα ολων των εφημεριδων