Νέα Ευρώπη: Η "μετάβαση" σε κίνδυνο;

Είκοσι χρόνια μετά από την πτώση του κομμουνισμού, η παγκόσμια χρηματοοικονομική κρίση έχει βάλει τις χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ σε μια άνευ προηγουμένου. Χειρότερη και από τη «δίνη» στην οποία είχαν εισέλθει κατά τα πρώτα τους βήματα στο καπιταλιστικό σύστημα

Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα για την Ανασυγκρότηση και την Ανάπτυξη (EBRD), η οποία έχει διαθέσει αρκετούς πόρους στην περιοχή, εκπόνησε μια έκθεση στην οποία προσπαθεί αν διαπιστώσει αν η πρόσφατη χρηματοοικονομική ύφεση έχει βάλει όχι τις χώρες, αλλά τη διαδικασία του δομικού μετασχηματισμού αυτών σε κίνδυνο.

Αν και η ΄Νέα Ευρώπη΄ ήταν η περιοχή με τις αναδυόμενες αγορές που χτυπήθηκε περισσότερο από την κρίση, σε γενικές γραμμές έχει αποφύγει καταρρεύσεις ισοτιμιών, συστημικές τραπεζικές κρίσεις και διογκωμένο πληθωρισμό, στοιχεία που χαρακτήριζαν προηγούμενες περιόδους αναταραχών. Αυτό, σημειώνουν οι συντάκτες της έκθεσης, είναι λιγότερο αντιφατικό απ’ όσο φαίνεται αρχικά, καθώς έχει σχέση με τον ειδικό τρόπο ενοποίησης με τις δυτικές χώρες-οικονομικά, χρηματοοικονομικά και πολιτικά, γεγονός που μπορεί να τις έκανε πιο ευάλωτες στην κρίση που ξεκίνησε στη Δύση, τους έδωσε όμως και τα όπλα να την πολεμήσουν: ώριμους θεσμούς και ισχυρή πολιτική θέληση. 



Στο μακροοικονομικό τομέα πιο συγκεκριμένα, η ΕΒRD διακρίνει πως δεν έγιναν βήματα επιστροφής προς το παρελθόν. Αν και η παγκόσμια κρίση δεν επηρέασε ιδιαίτερα την περιοχή μέχρι τα μέσα του 2008, η κατάρρευση των τιμών των εμπορευμάτων, η μείωση των εξαγωγών και η μείωση των ροών κεφαλαίου έβαλε τις χώρες αυτές σε δοκιμασία, οδηγώντας σε δραστική μείωση των εκροών τους στο τέλος της χρονιάς και στις αρχές του 2009. Αν και στο τρίτο τρίμηνο διακρίνονται ενδείξεις ανάκαμψης, η τράπεζα αναμένει πως η ανεργία και τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια θα συνεχίσουν να αυξάνονται για αρκετό καιρό ακόμα, κάνοντας την έξοδο από την κρίση πιο περίπλοκη για κάποιες χώρες.

Σε κάθε περίπτωση όμως, τα χειρότερα αποφεύχθηκαν, κυρίως για τρεις λόγους. Όπως εξηγούν οι συντάκτες της έκθεσης, αν και υπάρχουν μεγάλες μακροοικονομικές ανισορροπίες σε πολλές χώρες της περιοχής, οι χρηματοοικονομικοί τομείς ήταν σχετικά ισχυροί-σε αντίθεση με το παράδειγμα της Ασίας τη δεκαετία του 1990. Επίσης, με εξαίρεση κάποιες χώρες, όπως η Λετονία, η Ρωσία και η Ουκρανία, οι αντιστροφές στις ροές κεφαλαίων ήταν ήπιες σε σύγκριση με προηγούμενες κρίσεις. Τέλος, υπήρξε μια αποτελεσματική, συντονισμένη αντιμετώπιση της κρίσης η οποία είχε ως κύριο στόχο τη διατήρηση της χρηματοοικονομικής σταθερότητας, όπου εθνικές αρχές, διεθνείς οργανισμοί όπως το ΔΝΤ και η ΕΕ και ο τραπεζικός τομές κατάφεραν να συνεργαστούν με αρμονία. 


Τελικά, η κρίση μάλλον απέδειξε τη δυναμική των μεταρρυθμίσεων που έχουν λάβει χώρα τα τελευταία είκοσι χρόνια. Αν και σε δύσκολους καιρούς υπάρχει η τάση να αμφισβητείται το status quo, στη συγκεκριμένη περίπτωση η κρίση δε δημιούργησε τις προϋποθέσεις για μια μαζική αναστροφή, όπως έγινε στη Ρωσία το 1998, αντικατοπτρίζοντας πιο ώριμους θεσμούς και χρηματοοικονομικά συστήματα καθώς και καλύτερη ενσωμάτωση στη διεθνή κοινότητα, με μεγάλες μεταρρυθμίσεις να είναι όμως αναγκαίες στις χώρες των δυτικών Βαλκανίων.