Από την "αλλαγή" στο ιδεολογικό αλτσχάιμερ

Του Θανάση Παναγόπουλου

Σαν σήμερα, πριν από 26 χρόνια, ένας στους δύο Έλληνες ψήφιζε το "κίνημα λαού". Μάλιστα, ένας μεγάλος αριθμός από αυτούς, πίστευε πως η "αλλαγή" την οποία πρέσβευε τότε το κυρίαρχο σύνθημα του ΠΑΣΟΚ, θα μπορούσε να γίνει πράξη με διάρκεια και με στέρεες βάσεις.

Έκτοτε, το κόμμα που ίδρυσε ο Ανδρέας Παπανδρέου παρουσίασε την πορεία που εμφανίζουν κατά κανόνα οι έμβιοι οργανισμοί. Επτά χρόνια μετά τη γέννησή του (1974) πέρασε σε μια δυναμική εφηβεία με όλα τα χαρακτηριστικά που διαθέτει αυτή όπως είναι ο ενθουσιασμός και οι εμπνεύσεις (1974 - 1981) κατόπιν πέρασε στην "ακμή" του (1981 - 1985, περίοδος "παροχών και εξόδου από το περιθώριο πολυάνθρωπων κοινωνικών ομάδων", αλλά και των πρώτων φανερών συμβιβασμών) στη συνέχεια έδειξε όλα τα σημεία κόπωσης που φέρνει η ωρίμανση (1985 – 1993, περίοδος "σκανδαλολογίας και ειδικών δικαστηρίων") ακολούθως την αναλαμπή –για κάποιους κατ΄ ευφημισμόν "αναγέννηση- που είναι η συνήθης αντίδραση στην κρίση της μέσης ηλικίας (1993 – 2000, περίοδος "ανάδειξης του εκσυγχρονιστικού μπλοκ") και ακολούθησε τα τελευταία χρόνια μια μακρά περίοδος "ελεύθερης πτώσης" που έχει όλα τα εκφυλιστικά σημάδια της πρόωρης γήρανσης (2000 έως σήμερα).
Μπορούμε άραγε λοιπόν να μιλάμε σήμερα και μάλιστα εν μέσω διαδικασιών ανάδειξης νέου προέδρου για έναν επερχόμενο "θάνατο" του ΠΑΣΟΚ; Ή μήπως για μια "επώδυνη διασωλήνωση" του ασθενούς; Ή ακόμη για αναζήτηση ενός "Ελ Σιντ" που να μπορεί να "οδηγήσει" τον κόσμο της κεντροαριστεράς σε μία ακόμη μάχη στις επόμενες εκλογές και μετά "βλέπουμε";

Η απάντηση δεν είναι εύκολη, μπορεί όμως να δοθεί μέσα από ένα άλλο πρίσμα: Πολλοί μιλούν σήμερα για "κατάντημα" του ΠΑΣΟΚ και αναρωτιούνται αν αυτό είναι αναστρέψιμο. Ίσως να έχουν δίκιο ως προς τη διατύπωση του ερωτήματος, ίσως όμως και όχι. Αν επιχειρήσουμε να βάλουμε κάποια λίγα πράγματα σε τάξη, θα διαπιστώσουμε πως για το "κατάντημα" δεν έχουν εξαχθεί ακόμη τα κατάλληλα συμπεράσματα, άρα η κατάσταση στο ΠΑΣΟΚ κινδυνεύει να αποδειχθεί "μη αναστρέψιμη":

- Ναι μεν δεν υπάρχει σήμερα "ηγέτης" του διαμετρήματος και του αναστήματος του Ανδρέα Παπανδρέου, αλλά γενικότερα αυτή που διανύουμε δεν είναι εποχή ηγετών. Άλλωστε, ούτε ο Κώστας Καραμανλής είναι Κωνσταντίνος Καραμανλής όπως ούτε η Σεγκολέν είναι Μιτεράν ούτε η Μέρκελ είναι Κολ. Υπ΄ αυτή την έννοια, οι συζητήσεις για το εάν ο Γ. Παπανδρέου ή ο Ε. Βενιζέλος ή ο Κ. Σκανδαλίδης διαθέτουν το κατάλληλο αρχηγικό προφίλ, είναι ως ένα σημείο ξεπερασμένες, αφού το πρόβλημα δεν είναι πλέον τα πρόσωπα. Ας μην ξεχνάμε πως ούτε ο Κώστας Σημίτης ήταν ο "ηγέτης" που μπορούσε να εμπνέει τον κόσμο.

- Η κεντροαριστερά υποχωρεί διεθνώς. Έχασε την εξουσία στη Γερμανία, στη Γαλλία συνέβη το ίδιο, στις ΗΠΑ οι νεοσυντηρητικοί "καλά κρατούν" εδώ και μια επταετία, κ.λπ. Κι αυτό, επειδή "σύρεται" πίσω από τις προτάσεις και τα προγράμματα των κεντροδεξιών σχηματισμών, αφού αδυνατεί να δώσει στοιχειωδώς πειστικές απαντήσεις στα ερωτήματα που θέτουν οι ανοικτές αγορές, η παγκοσμιοποίηση, ο ανταγωνισμός. Έτσι, όσο οι υποψήφιοι πρόεδροι του ΠΑΣΟΚ αναμασούν πολιτικά "ξένες" προς της παράταξη συνταγές, τόσο πιο πιθανό είναι πως ακόμη και αν γίνουν κάποια στιγμή κυβέρνηση αυτοί θα είναι αναλώσιμοι και με ημερομηνία λήξεως και –το χειρότερο- χωρίς πολλά περιθώρια για μια καλή υστεροφημία μεταξύ των πολιτών (κάτι που χαιρέκακα ή μη, πολλοί καταλογίζουν στην περίπτωση του Κώστα Σημίτη...).

- Η περίφημη "πολυσυλλεκτικότητα" δεν σημαίνει πρόσθεση δυνάμεων όπως πολλοί νομίζουν, αλλά διαλεκτική σύνθεση ιδεών. Εάν οι υπεύθυνοι για τις "μεταγραφές" στο ΠΑΣΟΚ από τον αριστερό χώρο (ή ενδεχομένως ακόμη και από το νεοφιλελεύθερο χώρο) πριν κιόλας τις εκλογές του 2004 το είχαν λάβει αυτό υπόψη τους, τότε και ο κ. Ανδριανόπουλος και ο κ. Μάνος και πρώην στελέχη του Συνασπισμού όχι μόνο θα βρίσκονταν σήμερα στη Βουλή, αλλά θα είχαν να προσφέρουν, αν μη τι άλλο, την "άλλη φωνή", την διαλεκτική "αντίθεση η οποία θα ωφελούσε πρωτίστως το ΠΑΣΟΚ. Έτσι, εξηγείται γιατί οι "λίγες και καλές" θεωρίες των δεξιών πολιτικών σχηματισμών συνιστούν σήμερα πρόταση, η οποία όσο κι αν αυτή δεν είναι σε πολλούς αρεστή είναι "εύπεπτη", σε αντίθεση με τις καλές προθέσεις και τις πολλές ιδέες που όμως αδυνατούν να μεταφρασθούν σε ιδεολογική πλατφόρμα ευρείας αποδοχής. Έτσι, εύλογο είναι στο ΠΑΣΟΚ να βγαίνουν τώρα τα "μαχαίρια" και να πέφτουν "μπηχτές" για διαπλοκές, για δεξιές αποκλίσεις, για αριστερές μειοψηφίες, για κεντροδεξιό εκσυγχρονισμό, για ιδεολογική σύγχυση, κ.λπ.

- Η κεντροαριστερά της εποχής της "αλλαγής" η οποία ανέβηκε στη εξουσία σαν σήμερα πριν 26 χρόνια, ήταν "συγκρουσιακή". Σήμερα είναι συναινετικά χλιαρή. Εάν για παράδειγμα ο Κωνσταντίνος Καραμανλής ή ο Γεώργιος Ράλλης άφηναν υπόνοια ότι θα αυξήσουν τους συντελεστές ΦΠΑ παρότι προεκλογικά θα είχαν δεσμευθεί για το αντίθετο ή και εάν απλώς "θα το σκέφτονταν" για προτάσεις σαν αυτές της επιτροπής Αναλυτή αναφορικά με το ασφαλιστικό, το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου θα είχε "χαλάσει τον κόσμο". Σήμερα, το ΠΑΣΟΚ ασχολείται με τα "κουκιά" των υποψηφίων για την προεδρία, ατράνταχτο δείγμα της μετάλλαξης ενός "κινήματος λαού" σε νοσηρό κόμμα εξουσίας για την εξουσία. Και μόνο για αυτό το λόγο, το ΠΑΣΟΚ ως κόμμα της κεντροαριστεράς δείχνει να βρίσκεται στα βιολογικά του όρια.