Συνεχης ενημερωση

    Δευτέρα, 24-Δεκ-2018 00:03

    Ρομποτικές συμβουλές – τί είναι και τι ισχύει όταν οι τράπεζες ή επιχειρήσεις επενδύσεων τις παρέχουν

    • Εκτύπωση
    • Αποθήκευση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Της Βασιλικής Λαζαράκου

    Εδώ και αρκετό καιρό - κυρίως στην Ευρώπη - έχει ξεκινήσει η παροχή ρομποτικών συμβουλών από τις επιχειρήσεις επενδύσεων ή τράπεζες ή άλλες εταιρείες του χρηματοπιστωτικού τομέα που παρέχουν επενδυτικές υπηρεσίες. Ο λόγος είναι ότι ολοένα και περισσότερο γίνεται πλέον χρήση αυτοματοποιημένων ή ημιαυτοματοποιημένων συστημάτων για την παροχή επενδυτικών υπηρεσιών και συγκεκριμένα για την παροχή επενδυτικής συμβουλής και διαχείρισης χαρτοφυλακίου. Όπως είναι αναμενόμενο, η χρήση τέτοιων συστημάτων δημιουργεί προβληματισμούς κυρίως ως προς το εάν εξασφαλίζεται ότι το σύστημα που χρησιμοποιείται δίνει στον πελάτη όλες τις πληροφορίες που είναι αναγκαίες, εάν μπορεί να γίνει σωστή αξιολόγηση του πελάτη από την εταιρεία που χρησιμοποιεί τα συστήματα αυτά και επομένως εάν μπορεί τελικά να δοθεί κατάλληλη συμβουλή ή να γίνει διαχείριση χαρτοφυλακίου που είναι κατάλληλη για τον συγκεκριμένο πελάτη. Επιπλέον, τίθενται προβληματισμοί για τον τρόπο που τροφοδοτούνται οι αλγόριθμοι προκειμένου να δοθούν οι υπηρεσίες αυτές και εάν είναι τελικά προτιμότερο το αυτοματοποιημένο ή το ημιαυτοποιημένο σύστημα στο οποίο υπάρχει και κάποια ανθρώπινη παρέμβαση. 

    Η γνωστή σε όλους MIFID II (Οδηγία 2014/65/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 15ης Μαΐου 2014 για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων) που ενσωματώθηκε στην ελληνική νομοθεσία με το Νόμο 4514/2018 καθώς και ο Κατ’ Εξουσιοδότηση Κανονισμός 2017/565 έχουν υιοθετήσει πλέον προβλέψεις για τις ρομποτικές συμβουλές. Ειδικότερα γίνεται αναφορά στην παροχή επενδυτικών συμβουλών ή διαχείρισης χαρτοφυλακίου, συνολικά ή εν μέρει, μέσω ενός αυτοματοποιημένου ή ημιαυτοματοποιημένου συστήματος (ρομποτικές συμβουλές). Οι αναφορές της νομοθεσίας αυτής στις ρομποτικές συμβουλές συνδέονται με την αξιολόγηση καταλληλότητας που οφείλουν να διενεργούν οι τράπεζες και οι επιχειρήσεις επενδύσεων και τα θέματα που είναι συναφή με την καταλληλότητα των προϊόντων. Επισημαίνεται δε στον Κανονισμό 2017/565 ότι η ευθύνη για τη διενέργεια αξιολόγησης της καταλληλότητας στην περίπτωση αυτή είναι της επιχείρησης επενδύσεων και δεν μειώνεται με τη χρήση ηλεκτρονικού συστήματος κατά τη διατύπωση προσωπικών συστάσεων ή απόφασης για τη συναλλαγή. 

    Ως προς την αξιολόγηση καταλληλότητας, διευκρινίζουμε ότι κάθε επιχείρηση επενδύσεων πρέπει να διενεργεί αξιολόγηση καταλληλότητας ενός πελάτη όταν του παρέχει επενδυτικές συμβουλές ή διαχείριση χαρτοφυλακίου ενώ αντίθετα όταν του  παρέχει μόνο τις υπηρεσίες της λήψης, διαβίβασης ή/και εκτέλεσης διενεργείται έλεγχος συμβατότητας και όχι καταλληλότητας. Τι είναι λοιπόν η αξιολόγηση καταλληλότητας? Αξιολόγηση καταλληλότητας σημαίνει ότι μία τράπεζα ή Α.Ε.Π.Ε.Υ θα πρέπει να αντλεί τις αναγκαίες πληροφορίες σχετικά με τη γνώση και την εμπειρία του πελάτη (ή του δυνητικού πελάτη) στον επενδυτικό τομέα σε σχέση με το συγκεκριμένο τύπο προϊόντος ή υπηρεσίας, σχετικά με τη χρηματοοικονομική του κατάσταση, περιλαμβανομένης της δυνατότητάς του να υποστεί ζημίες, καθώς και σχετικά με τους επενδυτικούς στόχους του, περιλαμβανομένου του επιπέδου ανοχής κινδύνου, ώστε να μπορεί στη συνέχεια να του συστήσει τις επενδυτικές υπηρεσίες και τα χρηματοπιστωτικά μέσα που είναι κατάλληλα για την περίπτωσή του και, ιδίως, είναι, σύμφωνα με το επίπεδο ανοχής κινδύνου και τη δυνατότητά του να υποστεί ζημίες. Κρίσιμο επομένως είναι να γίνεται σωστά η συγκέντρωση των πληροφοριών από τους πελάτες και η αξιολόγηση τους από την ΑΕΠΕΥ ώστε να μπορεί να τους συστήσει στη συνέχεια τα προϊόντα ή υπηρεσίες που είναι κατάλληλα γι’ αυτόν.

    Η Ευρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αξιών (ΕΚΑΑ ή ESMA) εξέδωσε και Κατευθυντήριες Γραμμές σχετικά με τις απαιτήσεις καταλληλότητας (6.11.2018) που περιλαμβάνουν συστάσεις ως προς τον τρόπο διενέργειας του ελέγχου καταλληλότητας, την αξιολόγηση και άλλα σχετικά θέματα. Λόγω της αύξησης της χρήσης αυτοματοποιημένων ή ημιαυτοποιημένων συστημάτων κατά την παροχή συμβουλών ή διαχείρισης χαρτοφυλακίου από επιχειρήσεις επενδύσεων, έχει προσπαθήσει να εντοπίσει τα θέματα που τυχόν ανακύπτουν κατά την παροχή των υπηρεσιών αυτών  και να ορίσει τυχόν επιπλέον απαιτήσεις που η παροχή ρομποτικών συμβουλών επιβάλλει στις επιχειρήσεις επενδύσεων. 

    Ορισμός

    Σύμφωνα με τις Κατευθυντήριες Γραμμές, οι ρομποτικές συμβουλές είναι η παροχή επενδυτικών συμβουλών ή υπηρεσιών διαχείρισης χαρτοφυλακίου πελατών (εξολοκλήρου ή εν μέρει) μέσω αυτοματοποιημένου ή ημιαυτοποιημένου συστήματος το οποίο χρησιμοποιείται ως εργαλείο εκτέλεσης συναλλαγών με πελάτες. Δηλαδή, η διαχείριση χαρτοφυλακίου ή παροχή επενδυτικών συμβουλών δεν γίνεται από ένα φυσικό πρόσωπο αλλά εξ ολοκλήρου ή εν μέρει από ένα σύστημα το οποίο είναι είτε αυτοματοποιημένο είτε ημιαυτοματοποιημένο.

    Πληροφόρηση στους πελάτες σχετικά με τον σκοπό της αξιολόγησης καταλληλότητας

    Καταρχήν, οι Κατευθυντήριες Γραμμές δίνουν μεγάλη έμφαση στο να παρέχουν οι τράπεζες και οι Α.Ε.Π.Ε.Υ. στους πελάτες όσες πληροφορίες απαιτούνται για να κατανοούν τις υπηρεσίες που θα λάβουν. 

    Ειδικά όμως για τις επιχειρήσεις επενδύσεων που παρέχουν ρομποτικές συμβουλές, προκειμένου να αντιμετωπίσουν πιθανά κενά κατανόησης των πελατών, τονίζεται ότι πέραν των πληροφοριών που δίνουν όλες οι εταιρείες, θα πρέπει επιπλέον να δίνουν: 
    -    ακριβείς πληροφορίες σχετικά με τον βαθμό και την έκταση της ανθρώπινης παρέμβασης, καθώς και με τη δυνατότητα του πελάτη να ζητήσει την αλληλεπίδραση με ανθρώπους,
    -    αναλυτικές πληροφορίες σχετικά με τον άμεσο αντίκτυπο που έχουν οι απαντήσεις των πελατών στον προσδιορισμό της καταλληλότητας των προτεινόμενων ή λαμβανόμενων για λογαριασμό τους επενδυτικών αποφάσεων,
    -    περιγραφή των πηγών πληροφοριών που χρησιμοποιούνται για τη διατύπωση επενδυτικών συμβουλών ή για την παροχή υπηρεσιών διαχείρισης χαρτοφυλακίου,
    -    διευκρινίσεις σχετικά με τον χρόνο και τον τρόπο επικαιροποίησης των πληροφοριών πελάτη που αφορούν την κατάστασή του, τις προσωπικές του περιστάσεις, κ.λπ.

    Επιπλέον, στην περίπτωση των ρομποτικών συμβουλών, οι επιχειρήσεις επενδύσεων θα πρέπει επίσης να εξετάζουν προσεκτικά την αποτελεσματικότητα των γραπτών κοινοποιήσεών που δίνουν στους πελάτες τους (π.χ., οι κοινοποιήσεις πρέπει να είναι άμεσα διαθέσιμες στους πελάτες και το περιεχόμενό τους να μην είναι αφανές ή ακατανόητο). Άρα, οφείλουν ιδίως να αποδίδουν ιδιαίτερη έμφαση σε κάποιες πληροφορίες (π.χ. μέσω της χρήσης χαρακτηριστικών όπως τα αναδυόμενα παράθυρα), ή και να εξετάζουν αν ορισμένες πληροφορίες πρέπει να συνοδεύονται από διαδραστικό κείμενο (π.χ., μέσω της χρήσης χαρακτηριστικών όπως οι "συμβουλές εργαλείου" ("tooltips") ή από άλλα μέσα για την παροχή πρόσθετων πληροφοριών στους πελάτες που αναζητούν αναλυτικότερη ενημέρωση (π.χ. μέσω της ενότητας "Συχνές ερωτήσεις").

    Όπως βλέπουμε, στόχος είναι να διασφαλισθεί ότι ο πελάτης καταλαβαίνει αυτά που του δίνει το σύστημα ή ότι μπορεί να ζητήσει διευκρινίσεις. 

    Ερωτηματολόγιο καταλληλότητας – Πως θα γνωρίσουν πελάτες και προϊόντα

    Ο σχεδιασμός του ερωτηματολογίου καταλληλότητας που θα δοθεί στους πελάτες θα πρέπει να γίνεται με γνώμονα τη δυνατότητα συγκέντρωσης των αναγκαίων πληροφοριών σχετικά με τους πελάτες αυτούς. Ακόμη πιο μεγάλη έμφαση δίνεται στις επιχειρήσεις επενδύσεων που παρέχουν υπηρεσίες "ρομποτικών συμβουλών" με περιορισμένη αλληλεπίδραση ανθρώπων καθώς στην περίπτωση αυτή δεν υπάρχει κάποιο φυσικό πρόσωπο να ρωτήσει ή διευκρινίσει περαιτέρω μία ερώτηση που περιλαμβάνεται στο ερωτηματολόγιο καταλληλότητας.

    Για να διασφαλισθεί λοιπόν η συμμόρφωσή τους προς τις απαιτήσεις αυτές, οι Κατευθυντήριες Γραμμές επισημαίνουν ότι οι επιχειρήσεις επενδύσεων πρέπει να λαμβάνουν υπόψη παράγοντες που έχουν σχέση με το κατά πόσον οι πληροφορίες που συλλέγονται μέσω του διαδικτυακού ερωτηματολογίου επιτρέπουν τη συναγωγή ασφαλών συμπερασμάτων για τον πελάτη ώστε να προβούν στη συνέχεια σε κατάλληλες συμβουλές ή διαχείριση, ή κατά πόσον  οι ερωτήσεις που περιέχει το ερωτηματολόγιο είναι επαρκώς σαφείς ή εάν δίνεται στους πελάτες κάποια δυνατότητα αλληλεπίδρασης με ανθρώπους όπως μέσω μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή μέσω κινητού τηλεφώνου ή εάν έχουν ληφθεί μέτρα για την αντιμετώπιση αντιφατικών απαντήσεων των πελατών.

    Συνεπώς δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στο σχεδιασμό του ερωτηματολογίου και στον τρόπο αλληλεπίδρασης του συστήματος με τον πελάτη κατά τη διαδικασία των απαντήσεων.

    Αξιοπιστία των πληροφοριών που συλλέγονται από πελάτες

    Ένα άλλο θέμα που μπορεί να ανακύψει είναι η τάση των πελατών να υπερεκτιμούν τη γνώση και την πείρα τους. Επισημαίνεται λοιπόν στις επιχειρήσεις επενδύσεων να θεσπίσουν μηχανισμούς που θα διασφαλίσουν ότι θα δοθούν ακριβείς απαντήσεις, όπως για παράδειγμα συμπεριλαμβάνοντας ερωτήσεις που θα βοηθούν τις επιχειρήσεις να αξιολογούν τη συνολική κατανόηση από τους πελάτες των χαρακτηριστικών και των κινδύνων των διαφόρων ειδών χρηματοπιστωτικών μέσων. 

    Τα μέτρα αυτά ενδέχεται να αποδειχτούν ιδιαίτερα σημαντικά στην περίπτωση των "ρομποτικών συμβουλών", καθώς ο κίνδυνος υπερεκτίμησης εκ μέρους των πελατών είναι ενδεχομένως υψηλότερος όταν αυτοί παρέχουν πληροφορίες μέσω αυτοματοποιημένου (ή ημιαυτοματοποιημένου) συστήματος, ιδίως όταν η αλληλεπίδραση μεταξύ των πελατών και των υπαλλήλων της επιχείρησης επενδύσεων είναι εξαιρετικά περιορισμένη ή δεν προβλέπεται καν.

    Καταλληλότητα των προϊόντων για τον κάθε πελάτη

    Επόμενο βήμα για τις επιχειρήσεις επενδύσεων αφού συλλέξουν τις απαραίτητες πληροφορίες από ένα πελάτη είναι να διασφαλίσουν την καταλληλότητα των προϊόντων που συστήνονται ή στα οποία γίνεται η επένδυση. Οι Κατευθυντήριες Γραμμές περιέχουν αρχές που αφορούν σε όλες τις εταιρείες. Όμως επισημαίνεται ειδικά για τις επιχειρήσεις που παρέχουν ρομποτικές συμβουλές ότι για να διασφαλισθεί η συνεκτικότητα της αξιολόγησης της καταλληλότητας που διενεργείται μέσω αυτόματων εργαλείων (ακόμη και αν δεν υφίσταται αλληλεπίδραση με τους πελάτες μέσω των αυτοματοποιημένων συστημάτων), οι επιχειρήσεις επενδύσεων θα πρέπει να παρακολουθούν ανά τακτά χρονικά διαστήματα και να δοκιμάζουν τους αλγόριθμους που χρησιμοποιούν για να καταλήξουν στην καταλληλότητα των συναλλαγών που συνιστούν ή εκτελούν για λογαριασμό των πελατών τους. Σημειώνεται ότι είναι πολύ κρίσιμο επομένως τόσο ο τρόπος σχεδιασμού των αλγορίθμων όσο και η συνεχής επικαιροποίησή τους.

    Κατά τον προσδιορισμό των αλγόριθμων, οι επιχειρήσεις επενδύσεων θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τη φύση και τα χαρακτηριστικά των προϊόντων που περιλαμβάνονται στις προσφορές τους προς τους πελάτες. Οι Κατευθυντήριες Γραμμές προβλέπουν κάποιες ελάχιστες απαιτήσεις, όπως για παράδειγμα, την υποχρέωση κατάλληλου συστήματος τεκμηρίωσης του σχεδιασμού που γίνεται το οποίο θα καθορίζει σαφώς τον σκοπό, το πεδίο εφαρμογής και τον σχεδιασμό των αλγόριθμων, της θέσπισης πολιτικών και διαδικασιών για τη διαχείριση τυχόν αλλαγών κάποιου αλγόριθμου, την επανεξέταση και την επικαιροποίηση των αλγόριθμων ώστε να διασφαλίζεται πάντα ότι λαμβάνονται υπόψη σημαντικές αλλαγές (π.χ. αλλαγές της αγοράς και αλλαγές στο ισχύον δίκαιο) που ενδέχεται να επηρεάζουν την αποτελεσματικότητά τους και άλλα μέτρα.

    Προσόντα του προσωπικού

    Όταν χρησιμοποιούνται αυτοματοποιημένα εργαλεία (συμπεριλαμβανομένων των υβριδικών εργαλείων), οι επιχειρήσεις επενδύσεων πρέπει να διασφαλίζουν ότι τα μέλη του προσωπικού τους που συμμετέχουν σε δραστηριότητες σχετικές με τον προσδιορισμό αυτών των εργαλείων διαθέτουν κατάλληλη γνώση της τεχνολογίας και των αλγόριθμων που χρησιμοποιούνται για την παροχή ψηφιακών συμβουλών και κατανοούν και αναθεωρούν τις ψηφιακές/αυτοματοποιημένες συμβουλές που παράγονται μέσω αλγόριθμων.

    Συμπέρασμα

    Συμπερασματικά, η παροχή ρομποτικών συμβουλών είναι δυνατή και μάλιστα γίνεται ολοένα και συχνότερη, είναι όμως κρίσιμο να γίνεται με τέτοιο τρόπο ώστε να διασφαλίζεται η παροχή σωστής ενημέρωσης στους επενδυτές αλλά και η ποιότητα της υπηρεσίας που παρέχεται. Αυτό προϋποθέτει συμμόρφωση των επιχειρήσεων επενδύσεων με τις προαναφερόμενες Κατευθυντήριες Γραμμές και κυρίως με τις απαιτήσεις για συνεχή και συστηματική παρακολούθηση των συστημάτων τους και των αλγορίθμων που παράγουν ώστε να διασφαλίζεται η καταλληλότητα των προϊόντων που συστήνονται ή η διαχείριση χαρτοφυλακίου με τρόπο ώστε να είναι κατάλληλη για τον συγκεκριμένο πελάτη. 

    * Βασιλική Λαζαράκου, Δ.Ν., Δικηγόρος Αθηνών & Ν. Υόρκης,  Ιδρυτής Εταίρος, L & L Δικηγορική Εταιρεία, π. Αντιπρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

    Δειτε τα πρωτοσελιδα ολων των εφημεριδων