Συνεχης ενημερωση

    Πέμπτη, 15-Μαρ-2018 00:03

    Η "ποδοσφαιροποίηση" και ο οπαδισμός στην πολιτική

    • Εκτύπωση
    • Αποθήκευση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Νίκου Κασκαβέλη 

    Το φαινόμενο και πάλι δεν είναι καινούριο. Λαμβάνει διάφορες παρεμφερείς μορφές, ανάλογα με την εποχή. Εμπίπτει στη γενική και αρχαία κατηγορία "άρτος και θεάματα". Τη γνωρίζουμε από τη ρωμαϊκή εποχή, με το φαινόμενο της αρένας και των μονομάχων, αργότερα με το γνωστό βυζαντινό Ιππόδρομο και στη σύγχρονη εποχή κυρίως μέσα από το λαοφιλέστερο και μαζικότερο σε απήχηση από τα αθλήματα: το ποδόσφαιρο. Η πολιτική εξουσία, ποτέ δεν έμεινε αδιάφορη στη μαζικότητα τέτοιων εκδηλώσεων. 

    Σε ομαλές περιόδους, περιορίζεται στο να παρακολουθεί και να οργανώνει. Να θέτει κανόνες και να φροντίζει για την ομαλή τους εφαρμογή. Στις περιόδους αυτές, οι κοινωνικοί θεσμοί λειτουργούν και ο κάθε χώρος, συντεταγμένα, επιτελεί τη λειτουργία του έτσι ώστε να έχουμε το πλέον ωφέλιμο συνολικά αποτέλεσμα. Ο χώρος του αθλητισμού-ποδοσφαίρου, προσφέρει την τέρψη στην οποία σκοπεύει και τους λοιπούς κοινωνικούς του σκοπούς. Σε περιόδους όμως κρίσης, θεσμών και αξιών, σε περιόδους φλερτ με την εκτροπή και την αυθαιρεσία, οι ισορροπίες διαταράσσονται. Τότε, οι εξουσίες κάθε είδους εισβάλλουν στο χώρο με σκοπούς που καμία σχέση δεν έχουν με την ενασχόληση με το ίδιο το αντικείμενο. Αυτό είναι απλώς το μέσο για την ενίσχυση της κεντρικής τους δραστηριότητας που είναι η διατήρηση και αύξηση της επιρροής και εξουσίας τους. 

    Για να είμαστε ακριβείς, λόγω ακριβώς της μαζικότητας του φαινομένου, ακόμα και ακούσια, το ποδόσφαιρο σχετίζεται με την πολιτική. Οι πολυάριθμοι οπαδοί, που κατανέμονται και γεωγραφικά, αποτελούν συγκεκριμένη πελατεία για το διαχρονικό πελατειακό κράτος που συχνά τους θωπεύει με δωράκια και υποσχέσεις. Τα χαρισμένα χρέη και πρόστιμα διαχρονικά, είναι το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα. Και σε αυτό όμως υπάρχουν όρια αποδεκτά και μη. Τη στιγμή που η εμπλοκή της πολιτικής στο ποδόσφαιρο ξεπερνά το χαρακτηρισμό του "παρεμπιπτόντως" και του παρεπόμενου και γίνεται κεντρική επιλογή και τη στιγμή που η ίδια η πολιτική ασκείται όχι πλέον άμεσα, αλλά έμμεσα, μέσω ποδοσφαίρου, εκεί αρχίζει το πρόβλημα. 

    Όταν δηλαδή η πολιτική εξουσία παρεμβαίνει άμεσα και βάναυσα, δήθεν για επιμέρους θέματα του χώρου, στην ουσία όμως για να επιβάλει μηνύματα και πολιτικές, εκεί εκφεύγουμε από το δημοκρατικό παιχνίδι και εισερχόμαστε σε πρακτικές άλλων καθεστώτων. Οι υπόγειες σχέσεις με επιχειρηματίες, που καθίστανται αμφίδρομες σε βαθμό που δεν είναι διακριτό ποιος ελέγχει και "κρατάει" ποιον, η ανοχή ή ενίσχυση παρα-κυκλωμάτων που διαφεντεύουν το χώρο, επηρεάζουν τα αποτελέσματα και διανέμουν τα κέρδη, οι σκανδαλώδεις εύνοιες που κάμπτουν κανόνες δικαίου για ψηφοθηρία και ένα σωρό άλλα συμπτώματα, είναι γνωστά και παρατηρούνται διεθνώς, εκεί όπου οι θεσμοί και ο σεβασμός τους βρίσκονται σε αποδόμηση.

    Η "ποδοσφαιροποίηση" όμως της πολιτικής, σε βαθμό που την ώρα που εκκρεμούν κρίσιμες διαπραγματεύσεις αλλά και σοβούν κρίσεις με άμεση αυτήν των δύο φυλακισμένων στρατιωτικών, εμείς να ασχολούμαστε με τους κουμποροφόρους και την άστοχη διακοπή του πρωταθλήματος, προκύπτει και από άλλες διαπιστώσεις. Παρατηρούμε εσχάτως μια σχετικά παγιωμένη εικόνα στα δημοσκοπικά ευρήματα. Μια μικρή κινητικότητα υφίσταται, όμως, παρά τις ραγδαίες εξελίξεις, δεν υπάρχουν δραματικές επιπτώσεις στις κομματικές στηρίξεις. Πολλά έχουν γραφτεί γι’ αυτό, ιδίως για το μεγάλο, συγκριτικά, ποσοστό που επιμένει στη στήριξη του ΣΥΡΙΖΑ. Μπορεί η πρώτη θέση να απέχει πολύ πια, πλην όμως το ποσοστό στήριξης παραμένει πάνω από το 20%. 

    Πέρα από την ευθεία σύνδεση προσωπικών συμφερόντων (πραγματικών ή νομιζόμενων) από μέρος των ψηφοφόρων με την Κυβερνητική παράταξη, η διατήρηση της μάζας των οπαδών, σχετίζεται νομίζω με την ανωτέρω "ποδοσφαιρικής λογικής" νοοτροπία. Πλέον και αυτό έχει φανεί σε σειρά αντιδράσεων, το εκλογικό σώμα δεν συμπεριφέρεται πολιτικά με βάση τις αρχές του... διαφωτισμού. Δεν μιλάμε για ένα σώμα που κυριαρχείται από τη λογική και τις προεκτάσεις της. Που παρατηρεί, κρίνει λογικά και εξάγει συμπεράσματα που με τη σειρά τους κατευθύνουν τις επιλογές του. 

    Αν ήταν έτσι, τα αποτελέσματα θα ήταν (ακόμα πιο) καταλυτικά και κατακλυσμιαία. Η συγκεκριμένη Κυβέρνηση δεν έχει κάνει ΤΙΠΟΤΑ από όσα με πάθος διακήρυττε. Και όχι μόνο αυτό. Έχει κάνει με έπαρση τα ακριβώς αντίθετα. Έχει αποτύχει στους βασικούς της στόχους, πρωταρχικούς και μεταγενέστερους και έχει επιβάλει δυσβάστακτα μέτρα παντού. Το μόνο που έχει απομείνει είναι η διαχείριση συμβόλων (όσων δεν την έχουν αποκηρύξει με βδελυγμία) και οι επικοινωνιακές κορώνες-ρητορική. 

    Αν κρίναμε με βάση τις πράξεις, τις εξαγγελίες και την τελική παροιμιώδη ανικανότητα (διαχειριστική, αντιμετώπιση αλλά και πρόκληση κρίσεων, σχεδιασμός κλπ) η πολιτική εξαέρωση θα έπρεπε να είναι το φυσικό επακόλουθο. Από την πρόσκληση Ερντογάν, έως το Σκοπιανό και το χειρισμό της Νοβάρτις, μέχρι το μπάχαλο στα εισιτήρια του Μετρό και του "εξοικονομώ", η Κυβέρνηση, 3 και κάτι χρόνια μετά, συνεχίζει να θυμίζει κακοσυντονισμένη ορχήστρα μαθητευόμενων και αλλοπρόσαλλων ερασιτεχνών. Γι’ αυτό η πολιτική συμπεριφορά, σημαντικού μέρους της κοινωνίας, μπορεί να χαρακτηριστεί "ποδοσφαιρικού" τύπου. Είναι οπαδική. 

    Οι ψηφοφόροι τείνουν να προσομοιάζουν με τους οπαδούς των ομάδων και η συμπεριφορά τους το ίδιο. Υποστηρίζουν την ομάδα τους, με πάθος και εμμονή και δεν εξαρτούν τη στήριξή τους από την απόδοσή της. Αυτό ισχύει για τους κύριους πυρήνες. Ό,τι και να κάνει η ομάδα, εμείς τη στηρίζουμε. Δεν λένε πως κόμμα μπορεί να αλλάξει κανείς αλλά ποτέ ομάδα; Ε, η πορεία των κοινωνικών εξελίξεων στη χώρα αλλάζει το ρητό. Για πολλούς πλέον το κόμμα συνιστά μια ιδιότυπη ομάδα που αισθάνονται "χρέος" να στηρίζουν, ασχέτως του τι πράττει. Και αν αστοχεί μία και δύο φορές, τι να κάνουμε είναι η ομάδα μας. Με τον εχθρό θα πάμε; 

    Όλα τα παραπάνω δικαιολογούν ανησυχία. Και οι παρεμβάσεις της εξουσίας σε κοινωνικούς χώρους με σκοπούς έμμεσους και οι δοσοληψίες κάτω από το τραπέζι με συμφέροντα και τυχόν σκοτεινούς κύκλους, αλλά και η μετάπτωση της πολιτικής συμπεριφοράς σε ψυχολογικού τύπου "οπαδισμούς", είναι κακά νέα για τη Δημοκρατία. Όταν ο ορθολογισμός χάνει έδαφος και η λογοδοσία περιττεύει, τότε η διάθεση για αυθαιρεσία και ανεξέλεγκτη νομή της εξουσίας θεριεύει. Tη θέση του πολίτη-ορθολογικού κριτή παίρνει ο παθιασμένος και εριστικός οπαδός που ανταποκρίνεται σε συναισθηματικά κίνητρα.  Και όταν ο διαιτητής είναι στημένος παντού και η τράπουλα σημαδεμένη, κάθε νομιμοποίηση κλονίζεται. 

    Ο πολίτης νιώθει εγκλωβισμένος, δεν ξέρει πού να αποτανθεί και αναγκάζεται να εντάσσεται σε "ομαδικότητες" για να μη νιώθει μόνος. Κι έτσι, ο κάθε Πρόεδρος, με την αγέλη του πίσω, εξαπολύει πόλεμο εξόντωσης στους αντιπάλους. Αρκεί να μην εισβάλλει και αυτός στον "αγωνιστικό χώρο" με όπλα, γιατί τότε θα ξαναζήσουμε ξεχασμένους εφιάλτες. Και κάποιοι δείχνουν να μην έχουν πρόβλημα με αυτό.

    * Νίκος Κασκαβέλης, δικηγόρος (ΜΔΕ, MSc) 

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

    Δειτε τα πρωτοσελιδα ολων των εφημεριδων