Συνεχης ενημερωση

    Πέμπτη, 18-Ιαν-2018 00:03

    Η καρικατούρα του ιστορικού Πολυτεχνείου, δεν μας πρέπει

    • Εκτύπωση
    • Αποθήκευση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Νίκου Κασκαβέλη 

    Με αφορμή το πρόσφατο αφιέρωμα μεγάλης εφημερίδας στο ιστορικό κτίριο του Πολυτεχνείου στην οδό Πατησίων και στη σημερινή του εικόνα -που δεν είναι απότοκο μόνο των τελευταίων ετών- έχει καταστεί πια εμφανές πως πρέπει να συζητήσουμε σοβαρά ως κοινωνία. Για το πού βρισκόμαστε, ποιες είναι οι αντιλήψεις μας για σειρά από καίρια θέματα. Για την Παιδεία και την κατάστασή της πρωτίστως, αλλά και για άλλα, όχι μικρότερης σημασίας. Θέματα που κρίνουν την ποιότητα αλλά και το είδος του πολιτισμού μας, της καθημερινότητας στην οποία ζούμε, την αισθητική που αποπνέουμε και γαλουχούμε στα παιδιά μας. 

    Μιλάμε φυσικά για το δημόσιο χώρο γενικά, μιλάμε για το σεβασμό στο σύνολο, την προαγωγή του πολιτισμού, την αντίληψη περί "ομορφιάς", την ανοχή στη διαφορετική άποψη. Όλα αυτά γεννιούνται ως προβληματισμός, αρκεί να περάσει κανείς έξω από το ιστορικό κτίριο. Ανήκω στη γενιά που μεγάλωσε τα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης. Μια γενιά που γαλουχήθηκε με τον (στα περισσότερα δίκαιο) "μύθο" του Πολυτεχνείου. Από τις σχολικές γιορτές που με το μεράκι και κέφι των δασκάλων, εμείς ετοιμάζαμε ως μαθητές, έως τις παθιασμένες αφηγήσεις των γονέων μας, μάθαμε να νιώθουμε δέος για τα γεγονότα του 1973. Δέος για τον ίδιο το χώρο και όσα διαδραματίστηκαν εκεί. Στις γιορτές αυτές, που τις περίμενα κάθε χρόνο, ανατρίχιαζα κάθε φορά που άκουγα τις θρυλικές μεταδόσεις του πειρατικού ραδιοσταθμού των φοιτητών. Τις εναγώνιες εκκλήσεις του Μήτσου ​Παπαχρήστου, τη φωνή της Μαρίας Δαμανάκη. 

    Ακόμη και αυτές οι φωνές, σε έκρυθμες καταστάσεις, τι διαφορετική ποιότητα και αισθητική απέπνεαν! Κανένα μίσος αδελφοκτόνο, καμία ολοκληρωτική αντιπαράθεση. Μόνο αγνό, άκαμπτο, αγωνιστικό φρόνημα. Απέναντι στρατιώτες με οπλισμό και όμως η προσφώνηση ήταν "αδέρφια μας στρατιώτες". Κάντε την αναγωγή με το σήμερα και το σχετικό αγεφύρωτο μίσος που αποπνέουν "αντίστοιχα" κελεύσματα. Το άκρως συνοπτικό και αντιπροσωπευτικό "ή εμείς ή αυτοί" που εκστόμισε, δέσμιος της κουλτούρας και της παιδείας του, ο ίδιος ο νυν Πρωθυπουργός και το οποίο εμπεριέχει όλη την παρανόηση, όλο το αδιέξοδο της εποχής. Όταν ο αντίπαλος γίνεται εχθρός, καμία συγχώρεση (χωρώ μαζί), καμία κοινωνική συνύπαρξη δεν μπορεί να ευδοκιμήσει. Μόνο ο ολοκληρωτικός πόλεμος και τα παράγωγά του, ακόμα και αισθητικά,  έχουν νόημα. 

    Μικρό παιδί επισκέφθηκα τους χώρους του Πολυτεχνείου με τη μητέρα μου, σε μέρες επετείου. Αγωνιστική μουσική, κόσμος, αίσθηση γιορτής. Δεν είχαν προλάβει ακόμα όλα αυτά να ξεφτίσουν ή να αποκτήσουν παραφθαρμένο νόημα. Ούτε οι καπηλείες είχαν γενικευτεί. Αυτό το σύμπτωμα παρακμής ποιοτικής, που παρατηρείται αναφορικά με πολλά σύμβολα, να τα οικειοποιούνται και τελικά καταχρώνται διάφορες μειοψηφίες, σε βάρος του συνόλου. Όχι, τότε ακόμα το Πολυτεχνείο ανήκε στην πλειοψηφία του λαού. Ένιωσα δέος στους χώρους εκεί, μια παιδική ανατριχίλα και έναν μεταφυσικό σχεδόν θαυμασμό, που εν πολλοίς καθόρισε μετέπειτα στάσεις και επιλογές μου. Για την αγάπη στην ελευθερία. Για τη διασφάλιση της δημοκρατίας με μια έμπρακτη συμμετοχή. Για τη βελτίωση της ποιότητάς της, προς όφελος της κοινωνίας. 

    Τότε ακόμα όμως το Πολυτεχνείο είχε τις πόρτες ανοικτές. Θυμάμαι κόσμο να μπαινοβγαίνει άνετα και γενικά την κοινωνική ζωή της πόλης να μη διακόπτεται στις πύλες του ή σε μια περίμετρο γύρω από αυτό. Μια βόλτα στους χώρους εκεί γύρω πρόσφατα, μου γέννησε άλλες σκέψεις και βαθύ προβληματισμό. Δεν το είχα συνειδητοποιήσει, αλλά με σειρά γεγονότων των τελευταίων δεκαετιών, ο χώρος γύρω από το ιστορικό Ίδρυμα, έχει μετατραπεί σε ένα είδος "μαύρης τρύπας" για το κέντρο της πόλης. Και δε θα αναφερθώ εδώ στα γνωστά έκτροπά που λαμβάνουν χώρα επετειακά, αυτά είναι άλλης τάξης συζήτηση, που εμμέσως περιλαμβάνει και την ακαδημαϊκή κοινότητα (μια και πρωταγωνιστές είναι μάλλον πρόσωπα εκτός αυτής). Αναφέρομαι στη γενικότερη εικόνα και αίσθηση που αποπνέει το κτήριο. Μαυρίλα, βρωμιά και γενικά ίχνη και στοιχεία που αναδεικνύουν μια γενικευμένη έλλειψη φροντίδας. Ένας χώρος που αποπνέει και έχει πάνω του αποτυπωμένη μια ένταση, αλλά και μια αποστροφή σε έννοιες που υποτίθεται πως εκπροσωπεί. Ιστορικά και ιδεολογικά. Ένας χώρος που δίνει την αίσθηση πως έχει "αγκάθια" και απωθεί καθέναν, εκτός από τους "μυημένους" στους ιδιαίτερους κώδικες μιας απροσδιόριστης σέκτας, με σχεδόν θρησκευτική διάσταση. 

    Αποτέλεσμα της αίσθησης αυτής, που δεν είναι μόνο αισθητική αποστροφή λόγω "αντικειμενικής" ασχήμιας από πράξεις φθοράς ή βανδαλισμού, αλλά πραγματική, φυσική αίσθηση απώθησης, ακόμα και ανησυχίας στον περαστικό, είναι η αποκοπή του χώρου από την πόλη. Ακόμα και οι διαβάτες της κάθε μέρας, ως κάποιο βαθμό, αποφεύγουν να περνούν από τη συγκεκριμένη πλευρά του πεζοδρομίου, μπροστά στην μόνιμα κλειδαμπαρωμένη κεντρική πύλη. Γιατί όλο αυτό; Αποσκοπεί κάπου; Τι υποτίθεται πως εκφράζει; Εκτός κι αν ακριβώς δεν εκφράζει τίποτε. Απλώς, στη γενικότερη ακηδία της εποχής, το γενικότερο "έλα μωρέ", απλά αφέθηκε το ένα πράγμα μετά το άλλο και τώρα κανείς δεν θυμάται πώς ξεκίνησε και δεν θέλει να το πειράξει. Και πάλι χωρίς να ξέρει ακριβώς γιατί. Επειδή έτσι το παρέλαβε. 

    Έμαθα από παλαιότερες γενιές πως η Αριστερά, που με τις διάφορες εκφάνσεις της νέμεται στην ουσία το χώρο, γεννήθηκε σύμφυτη με το σεβασμό στον Άνθρωπο, τον Πολιτισμό και την Αισθητική, το Περιβάλλον, τη Δημοκρατία. Γνώρισα συνεπείς αγωνιστές με ήθος, πρότυπα πραότητας και γενναιότητας, ευγένειας και μεγαλοπρέπειας. Κάποιοι εξ αυτών, γνωστοί στο πανελλήνιο, που χαιρόσουν να τους ακούς. Στα κηρύγματά τους, τη στάση ζωή τους, ακόμα και στις παραδοχές των λαθών τους. Αυτοί, δεν κατανοούσαν τη συγκεκριμένη παραφθορά. Πώς αλήθεια, από αυτά τα πρότυπα, οδηγηθήκαμε σρη σημερινή εικόνα; "Ανεπαισθήτως", που θα λεγε κι ο ποιητής. Και δεν πρόκειται εδώ για "συντηρητική" νύξη. Καμία διάθεση καταστολής "καλλιτεχνικής" ή άλλης έκφρασης. Το αντίθετο. Όλα έχουν το χώρο και το μέτρο τους, σε μια λειτουργούσα δημοκρατία. Με πρωταρχική φροντίδα στο σεβασμό, όχι μόνο κάθε μειοψηφίας, αλλά και της ίδιας της, μη οργανωμένης, πλειοψηφίας. 

    Η ποιότητα του χώρου, που φαίνεται από την εμφάνιση και καλλιέπεια των κτιρίων, μέχρι το είδος και την αισθητική των εκδηλώσεων που φιλοξενεί, είναι υπόθεση της κοινωνίας. Της "κλειστής" του Ιδρύματος, αλλά και της ευρύτερης, της πόλης, της χώρας. Και είναι υπόθεση τελικά του Κράτους, ως εκφραστή κοινωνικών συναινέσεων και εγγυητή ελευθεριών και λειτουργίας των θεσμών. Ναι, είναι υπόθεση Παιδείας και Πολιτισμού, υπόθεση όλων. 

    Η εικόνα που είδαμε, μπορεί να λειτούργησε για καιρό, ως έκφραση μιας διχασμένης και τραυματισμένης κοινωνίας. Μόλις καταστεί ηχηρό το αίτημα μιας άλλης εικόνας, πιο λειτουργικής, τότε θα ξέρουμε πως η αλλαγή εποχής είναι προ των πυλών. Εκεί, που στη θέση ενός σκοτεινού, καταθλιπτικού και αποκομμένου οικήματος, θα στέκει ένα περήφανο, φωτεινό κτίριο, κόμβος μάθησης και πολιτισμού στον ιστό της πόλης. Που στη θέση "βλοσυρών φυλάκων" θαρρείς της αποκλειστικής αλήθειας που δε συζητά, δε συγχωρεί, δεν προσεγγίζει, θα νιώθουν φιλόξενα όλοι οι πολίτες, εκεί που θα ακούγεται και πάλι φυσικά το γέλιο των παιδιών και θα αποτελεί προέκταση των εστιών των περιοίκων. Το Πολυτεχνείο των παιδιών μου χρόνων, προσαρμοσμένο στις ανάγκες μιας μεγαλούπολης του 21ου αιώνα. Ένας χώρος, που αντί για σφίξιμο στην καρδιά και μελαγχολία, όταν διέρχεσαι βιαστικός απ’ έξω, θα σου δημιουργεί μια αίσθηση άνθισης, φρεσκάδας κι ελπίδας. Για μια Ελλάδα που κάποτε φώτισε και που πάλι με θάρρος και πίστη φωτίζει, με όσα σήμερα κομίζει. Ελπίζω πως θα το δούμε. 

    * Νίκος Κασκαβέλης, δικηγόρος (ΜΔΕ, MSc)

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

    Δειτε τα πρωτοσελιδα ολων των εφημεριδων