Συνεχης ενημερωση

    Τετάρτη, 20-Δεκ-2017 00:03

    Το θεσμικό πακετάρισμα ενός γραφειοκρατικού εφιάλτη

    • Εκτύπωση
    • Αποθήκευση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Γεωργίου Ι. Μάτσου 

    Το νομοσχέδιο ενοποίησης κτηματολογίου και υποθηκοφυλακείων βγήκε σε διαβούλευση, παρά τις (παραμερισθείσες;) αντιρρήσεις των αρμοδίων υπηρεσιών τις Ευρωπαϊκής Επιτροπής και τη διαφωνία των περισσοτέρων εγχωρίων εμπλεκομένων. Πρόκειται για νομοσχέδιο με παγκόσμια πρωτοτυπία: Δεν έχει διατυπωθεί το παραμικρό επιχείρημα που να συνηγορεί υπέρ αυτού!

    Για να είμαστε πλήρως δίκαιοι, αυτές τις ημέρες διατυπώθηκε δημοσίως ένα και μοναδικό επιχείρημα που σχετίζεται με το νομοσχέδιο καθαυτό. "Ένα και μοναδικό", διότι τα λοιπά περί ηλεκτρονικής εξυπηρέτησης κλπ. καθόλου δεν είχαν ως προϋπόθεση τη δημιουργία ενός τέτοιου τερατώδους θεσμού. Αν μάλιστα σκεφθούμε ότι από το 1999 έχει να διαταχθεί νέα φάση μηχανοργάνωσης των υποθηκοφυλακείων, ένας κακοπροαίρετος θα έλεγε ότι σκοπίμως οδηγήθηκαν σε τεχνολογική απαξίωση τα υποθηκοφυλακεία, προκειμένου το κτηματολόγιο, που στον πυρήνα του δεν είναι κάτι διαφορετικό από τα υποθηκοφυλακεία, να προβάλλεται ως δήθεν τεχνολογικός εκσυγχρονισμός.

    Η μόνη διαφορά κτηματολογίου και υποθηκοφυλακείων είναι οι χάρτες. Στην Ελλάδα είχαμε από το 1946 ασφαλές, απλό και αντιγραφειοκρατικό σύστημα καταχώρισης εμπραγμάτων δικαιωμάτων στα υποθηκοφυλακεία. Έλειπαν μόνον οι κτηματολογικοί χάρτες. Καθώς μάλιστα οι επεκτάσεις σχεδίων πόλεως, αγροτικοί αναδασμοί κλπ. είχαν δημιουργήσει αρκετά αξιόπιστους χάρτες, το έργο της κτηματολογικής χαρτογράφησης δεν ήθελε πολύ για να ολοκληρωθεί.

    Αποφασίσαμε όμως να δημιουργήσουμε εντελώς καινούργιες τεχνικές και νομικές υποδομές που, κατά σύμπτωση, θα ήταν και πολύ ακριβότερο να φτιαχτούν, αντί απλώς να εξελιχθούν οι υπάρχουσες. Κάπως έτσι λοιπόν ήρθε στη ζωή μας το "κτηματολόγιο", όπου τα εισαγωγικά σημαίνουν ότι αυτό που ήλθε α) δεν είναι κάτι καινούργιο διότι σύστημα καταχώρισης εμπραγμάτων δικαιωμάτων είχαμε και μάλιστα καλύτερο από αυτό που φέρνει το "κτηματολόγιο" και β) δεν ασχολείται τόσο με το στοιχείο που δεν είχαμε (χάρτες), αλλά πρωτίστως με το στοιχείο που ήδη είχαμε (επανακαταχώριση των ήδη καταχωρισμένων εμπραγμάτων δικαιωμάτων).

    Το μοναδικό λοιπόν επιχείρημα υπέρ του ενιαίου φορέα, με βάση τα σχετικά ρεπορτάζ είναι η "κεντρική εποπτεία για την ενιαία εφαρμογή των κανόνων καταχώρησης και δημοσιότητας των δικαιωμάτων των πολιτών αλλά και του Ελληνικού Δημοσίου επί της ακίνητης περιουσίας".

    Η δυσνόητη αυτή φράση αποτελεί την γραφειοκρατική κορωνίδα της λεγόμενης "κτηματογράφησης", όπως ονομάστηκε στην Ελλάδα η αχρείαστη, βλαπτική και δαπανηρή επανακαταχώριση των ήδη καταχωρισμένων εμπραγμάτων δικαιωμάτων που εφαρμόζεται από το 1995, αντί για την χαρτογράφηση των έως σήμερα αχαρτογράφητων περιοχών της χώρας.

    Αυτό δηλαδή που στην Ελλάδα ονομάσαμε "κτηματογράφηση" δεν είναι παρά ένας γραφειοκρατικός εφιάλτης που, με πρόσχημα και άλλοθι την ηλεκτρονικότητα, επιβλήθηκε εκ του μη όντος στους ιδιοκτήτες ακινήτων.

    Σε όλες τις ανεπτυγμένες χώρες όπου το σύστημα των υποθηκοφυλακείων εξελίχθηκε ομαλά (και όχι ανώμαλα, όπως στην Ελλάδα) σε κτηματολογικό, η προσθήκη των χαρτών ενίσχυσε την προστασία της ακίνητης ιδιοκτησίας. Σε όλες, εκτός από την Ελλάδα, όπου επήλθαν τα ακόλουθα πλήγματα στην ακίνητη περιουσία:

    α) Ασυνέχεια των τίτλων ιδιοκτησίας: Η ισχύς των παλαιών τίτλων ιδιοκτησίας διακόπτεται, παρεκτός και εάν ξαναδηλωθεί η (ήδη δηλωμένη) ιδιοκτησία στο κτηματολόγιο.

    β) Πολλαπλασιασμός των γραφειοκρατικών αγκυλώσεων και απαιτήσεων, σε βαθμό που οι πολίτες να δυσκολεύονται σοβαρά να αξιοποιήσουν την περιουσία τους, ακριβώς εξαιτίας του κτηματολογίου.

    γ) Δυνατότητες ηλεκτρονικής καταπάτησης και ηλεκτρονικής δήμευσης των ακινήτων. Προηγουμένως η καταπάτηση, η χρησικτησία και λοιποί θεσμοί ανώμαλης εξέλιξης της ιδιοκτησίας απαιτούσαν φυσική κατοχή του ακινήτου από τον καταπατητή, χρησιδεσπόζοντα κλπ. Τώρα πια αρκεί η κατάλληλη δήλωση του ακινήτου στην ηλεκτρονική βάση δεδομένων του κτηματολογίου, ώστε να επιτευχθεί το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα. Αν δεν γίνει καμία δήλωση, τότε επέρχεται αυτοματοποιημένη ηλεκτρονική δήμευση, που ονομάστηκε "Αμάχητο τεκμήριο", έτσι ώστε να μην το καταλαβαίνει ο κοσμάκης.

    δ) Το κτηματολόγιο απέκτησε εξουσία "ζωής και θανάτου" στο ακίνητο. Αν είναι γραμμένο το ακίνητο στο κτηματολόγιο, έχεις δικαιώματα επ’ αυτού. Εάν δεν είναι, δεν έχεις. Στις απαρχές του Κτηματολογίου, πάλι για να μην καταλάβει ο κοσμάκης περί τίνος πρόκειται, αυτό είχε ονομαστεί "εγγύηση του κράτους" επί της ακίνητης περιουσίας.

    ε) Σε όλα αυτά θα πρέπει να προστεθεί και η παροιμιώδης ανικανότητα των αναδόχων της λεγόμενης "κτηματογράφησης", η ποιότητα της εργασίας των οποίων υπήρξε στις περισσότερες των περιπτώσεων τραγική, με τα λάθη να είναι ο κανόνας μάλλον, παρά η εξαίρεση. Ειδικώς στην χαρτογράφηση, ακολουθήθηκαν οι χειρότερες δυνατές προδιαγραφές με αδιανόητη προχειρότητα (από τις αεροφωτογραφίες, μέχρι την παράδοση φορητών συσκευών GPS στους χωρικούς για να καθορίσουν μόνοι τους τα όρια των ακινήτων!).

    Αντί όμως να αντιδράσουμε ως κοινωνία για τη συστηματική, έστω και νομότυπη διασπάθιση του δημοσίου χρήματος και την εξαπάτηση της κοινής γνώμης, στην οποία αυτό το κτηματολόγιο και αυτή η "κτηματογράφηση" σερβιρίστηκε με ένα σωρό εκσυγχρονιστικά φούμαρα, φθάσαμε πια στο τελευταίο εξελικτικό στάδιο της γραφειοκρατικής αυτής αθλιότητας: Καταργούμε τα υποθηκοφυλακεία – θεσμό παλαιότερο και από τον Άρειο Πάγο – και τα ενσωματώνουμε σε οργανισμό του Υπουργείου Περιβάλλοντος ο οποίος θα έχει πια "κεντρική εποπτεία" σε όλη αυτή τη γραφειοκρατική αθλιότητα.

    Τι κρύβεται όμως πίσω από αυτή την "κεντρική εποπτεία"; Μέχρι σήμερα τα υποθηκοφυλακεία και τα κτηματολογικά γραφεία ήταν υπό την εποπτεία της Δικαιοσύνης. Όχι του Υπουργείου Δικαιοσύνης, αλλά της ίδιας της δικαστικής εξουσίας. Η Δικαιοσύνη ήταν που εγγυάτο ότι το υποθηκοφυλακείο/κτηματολογικό γραφείο θα ενεργούσε με προσωπική και λειτουργική ανεξαρτησία. Ότι δεν ήταν δυνατόν ο υποθηκοφύλακας, να μην νόμιμο συμβόλαιο μεταγράψει, εξυπηρετώντας κάποια συμφέροντα, ή να μην μεταγράψει παράνομο συμβόλαιο, εξυπηρετώντας άλλα συμφέροντα.

    Τώρα πια όμως η προσωπική και λειτουργική ανεξαρτησία που εξασφάλιζε η δικαιοσύνη καταλύεται χάριν μιας ανεξέλεγκτης, στην πράξη, "κεντρικής εποπτείας" που δίδει τη δυνατότητα σε ένα πολιτικό σύστημα που δεν φημίζεται για την αμεροληψία του, να καταχραστεί την εξουσία "ζωής και θανάτου" που το κτηματολογικό μας σύστημα δίδει στην κτηματολογική αρχή.

    Το πράγμα δυστυχώς δεν σταματάει εδώ. Έχει και χειρότερα.

    Είναι κοινό μυστικό ότι το θεσμικό πακετάρισμα της γραφειοκρατικής αθλιότητας ελληνικού κτηματολογίου και των υποθηκοφυλακείων, που αποτελεί ιδέα της Παγκόσμιας Τράπεζας, δεν θα περιορισθεί στη δημιουργία του ενιαίου αυτού "δημόσιου" φορέα, αλλά σύντομα θα πάρει το δρόμο της ιδιωτικοποίησης. Ο δημόσιος χαρακτήρας του νέου φορέα προορίζεται δηλαδή για προσωρινός, χωρίς όμως να ονοματίζεται ως προσωρινός.

    Διεθνώς έχουν υπάρξει τόσες απόπειρες ιδιωτικοποίησης των κτηματολογίων και υποθηκοφυλακείων άλλων κρατών, που μια παρόμοια απόπειρα και στην Ελλάδα θα πρέπει να θεωρείται δεδομένη. Σχεδόν όλες έχουν αποτύχει, με χαρακτηριστικότερη την τρεις φορές έως τώρα αποτυχία ιδιωτικοποίησης του Her Majesty’s Land Registry στη σύγχρονη πατρίδα του νεοφιλελευθερισμού, τη Βρετανία.

    Το παράδοξο είναι ότι στην Ελλάδα η καταχώριση των εμπραγμάτων σήμερα είναι ευρέως ιδιωτικοποιημένη, υπό τον θεσμό των αμίσθων υποθηκοφυλακείων/ αμίσθων κτηματολογικών γραφείων. Πρόκειται για θεσμό που συνδυάζει την αποτελεσματικότητα και ευελιξία της ιδιωτικής οικονομίας, με τον δημόσιο έλεγχο στην ανώτατη δυνατή μορφή του, αυτόν της δικαστικής εξουσίας. Καταργούμε λοιπόν τον ιδιωτικό χαρακτήρα των υπό δικαστική εποπτεία υποθηκοφυλακείων, τα εντάσσουμε αρχικά υπό κυβερνητική εποπτεία και στη συνέχεια – πλην ανομολόγητα ακόμη – ιδιωτικοποιούμε εκ νέου υποθηκοφυλακεία και κτηματολόγιο προς έναν ιδιώτη, που θα έχει πια "κεντρική εποπτεία" όλων των συναλλαγών επί ακινήτων στην Ελλάδα.

    Το ποια ακριβώς συμφέροντα βρίσκονται πίσω από το θεσμικό αυτό πακετάρισμα δεν θα το μάθουμε βέβαια παρά μόνον αφού θα είναι πολύ αργά.

    Σε όσους μάλιστα αναρωτιούνται, πώς είναι δυνατόν μια αριστερή κυβέρνηση να δέχεται κάτι τόσο μη αριστερό, υπάρχει και "αριστερή" ιδιοτέλεια: Το προσωπικό των αμίσθων (ιδιωτικών) υποθηκοφυλακείων θα έχει ενταχθεί στο δημόσιο, ικανοποιώντας το αρχέγονο νεοελληνικό όνειρο της δημοσιοϋπαλληλοποίησης.

    Όλα αυτά είναι μνημονιακό προαπαιτούμενο, αφού οι θεσμοί, χωρίς ίσως να πολυκαταλαβαίνουν τι συμβαίνει, δέχθηκαν ως προαπαιτούμενο του τρίτου Μνημονίου, όχι τη δημιουργία κτηματολογίου (που ήταν το προαπαιτούμενο των προηγούμενων δύο Μνημονίων), αλλά τη δημιουργία "νέου θεσμικού πλαισίου για τα κτηματολογικά γραφεία". Τούτο μάλιστα, παρά τις αντιρρήσεις των αρμοδίων υπηρεσιών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

    Ποιος θα σταματήσει το θεσμικό πακετάρισμα του γραφειοκρατικού εφιάλτη του κτηματολογίου α λα ελληνικά σε "ενιαίο φορέα", έτοιμο για ιδιωτικοποίηση προς ανεξέλεγκτο ιδιώτη με "κεντρική εποπτεία" σε όλη την ακίνητη περιουσία;

    Πολύ φοβούμαστε ότι είτε τα δεξιά, είτε τα αριστερά αντανακλαστικά της ελληνικής κοινωνίας για το καίριας σημασίας αυτό ζήτημα βρίσκονται εν υπνώσει.

    * Γεώργιος Ι. Μάτσος, Δ.Ν., Δικηγόρος
     

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

    Δειτε τα πρωτοσελιδα ολων των εφημεριδων