Συνεχης ενημερωση

    Τρίτη, 12-Δεκ-2017 00:28

    Τεχνολογικές εξελίξεις και απασχόληση

    • Εκτύπωση
    • Αποθήκευση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Δρ Κωνσταντίνου Λυμπερόπουλου

    1. Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας
    Είναι προφανές ότι η τεχνολογική πρόοδος αυξάνει την παραγωγικότητα που ορίζεται ως σχέση παραγομένων προϊόντων ή υπηρεσιών προς κάθε συντελεστή της παραγωγής  και οδηγεί στη μείωση του κόστους ανά παραγόμενη μονάδα.  Η βελτίωση της παραγωγικότητας αυξάνει την ανταγωνιστικότητα, η οποία είναι η ικανότητα των οικονομικών μονάδων και των εθνικών οικονομιών να παράγουν και να πωλούν αγαθά και υπηρεσίες αξιοποιώντας τα συγκριτικά τους πλεονεκτήματα αποτελεσματικότερα από τους ανταγωνιστές τους.  Η αύξηση της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας  των ελληνικών επιχειρήσεων, που βασίζεται τόσο σε ελληνικές όσο και ξένες επενδύσεις, αποτελούν την ουσιαστικότερη βάση για ικανοποιητικούς ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης και επακόλουθα τη μόνη λύση στο πρόβλημα της μακροχρόνιας ανεργίας και των ελλειμματικών ασφαλιστικών ταμείων.  

    Σύμφωνα με το World Economic Forum (Global Competitiveness Index 2017-2018), ως κυριότερος παράγοντας της ανταγωνιστικότητας θεωρείται η ικανότητα μιας χώρας να αναπτύσσει καινοτομίες.  Τα ταλέντα στο μέλλον θα αποκτούν όλο και μεγαλύτερη σημασία σε σχέση με τα κεφάλαια, γι’ αυτό μπορούμε να διατυπώσουμε την άποψη ότι βαδίζουμε από τον καπιταλισμό στον "ταλεντισμό". 

    Οι χώρες που θα προετοιμαστούν καλύτερα για την τέταρτη βιομηχανική επανάσταση της αυτοματοποίησης της τεχνητής νοημοσύνης και της ρομποτοποίησης που θα πρέπει να συνδυάζεται με ευέλικτες εργασιακές σχέσεις παράλληλα με την προστασία των εργασιακών δικαιωμάτων, εκσυγχρονίζοντας ταυτόχρονα τα πολιτικά και κοινωνικοοικονομικά τους συστήματα, θα είναι οι νικητές στον αγώνα της ανταγωνιστικότητας του μέλλοντος.

    Το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ διαπιστώνει για την Ελλάδα, την οποία μεταξύ 137 χωρών κατατάσσει στην 87η θέση (μετά την Αλγερία, το Τατζικιστάν, την Αλβανία, το Ομάν, κλπ.) ότι οι πλέον προβληματικοί παράγοντες για τις επιχειρήσεις είναι κυρίως: η υπερφορολόγηση, η αναποτελεσματική κρατική γραφειοκρατία, το φορολογικό και θεσμικό πλαίσιο, η πολιτική αστάθεια, η πρόσβαση σε χρηματοδότηση, η διαφθορά, κλπ.

    Ειδικότερα ως κυριότερες προβληματικές συνιστώσες για την Ελλάδα επισημαίνονται: η έλλειψη εμπιστοσύνης στους πολιτικούς, η αναποτελεσματικότητα των δημοσίων δαπανών, η αναποτελεσματικότητα του θεσμικού πλαισίου, η αδιαφάνεια, ο τρόπος εφαρμογής των ελεγκτικών μηχανισμών, οι αποταμιεύσεις ως ποσοστό του ΑΕΠ,  το επίπεδο του εκπαιδευτικού συστήματος, η αρνητική επίδραση της φορολόγησης στις επενδύσεις, οι εισαγωγές ως ποσοστό του ΑΕΠ, η επίδραση της φορολόγησης στην υποκίνηση για εργασία και για προσέλκυση ταλέντων, η ευκολία πρόσβασης σε πηγές χρηματοδότησης, η χαμηλή συνεργασία των εταιριών και των Πανεπιστημίων για έρευνα και ανάπτυξη, κλπ.

    Στη χώρα μας πιστεύουμε ότι πρέπει επειγόντως να δοθεί άμεσα έμφαση:
    * Στην όσο το δυνατόν μεγαλύτερη υποκατάσταση εισαγωγών με εγχώρια παραγωγή.
    *  Στην αύξηση της προστιθέμενης στη χώρα αξίας.
    * Στη σταδιακή υποκατάσταση της παραγωγής προϊόντων έντασης ανειδίκευτης εργασίας (που αντιμετωπίζουν ισχυρό ανταγωνισμό από χώρες πολύ χαμηλού εργατικού κόστους), στην παραγωγή καινοτομικών προϊόντων υψηλών ποιοτικών προδιαγραφών έντασης εξειδικευμένης εργασίας.
    * Σε αυξήσεις πραγματικών μισθών που δεν θα υπερβαίνουν την αύξηση της παραγωγικότητας.
    * Στη διαμόρφωση ενός ευνοϊκού για την επιβίωση και την ανάπτυξη των επιχειρήσεων θεσμικού πλαισίου λειτουργίας της οικονομίας που θα άρει τις αιτίες μετανάστευσης των εργαζομένων και των ελληννικών επιχειρήσεων.
    * Σε κρατικές παρεμβάσεις και θεσμικό πλαίσιο που όχι μόνο δεν θα αποτελούν εμπόδιο στην επιχειρηματικότητα (υπερφορολόγηση, χρονοβόρες γραφειοκρατικές διαδικασίες, κλπ.), αλλά αντίθετα θα συμβάλουν στην αύξηση επενδύσεων που είναι ικανές να αυξήσουν την παραγωγικότητα.
    * Στην παροχή υπηρεσιών υψηλού ποιοτικού επιπέδου.
    * Στην εξωστρέφεια με την παραγωγή και εξαγωγή τυποποιημένων, καινοτομικών, ποιοτικών και ανταγωνιστικών προϊόντων με ισχυρές διεθνώς καθιερωμένες επωνυμίες που αντιμετωπίζουν ευνοϊκές συνθήκες διεθνούς ζήτησης και είναι ικανές να ανταγωνισθούν επάξια στις ξένες αγορές.

    2.  Επενδύσεις και Οικονομική Ανάπτυξη
    Είναι γνωστό ότι οι θετικοί κρατικοί προϋπολογισμοί που επιβάλλονται κυρίως με αντιαναπτυξιακές αυξήσεις εσόδων από τη φορολογία, χωρίς ορθολογική αναδιάρθρωση των δημοσίων δαπανών, όχι μόνο μειώνουν την ενεργό ζήτηση που αποτελεί βασικό κίνητρο για επενδύσεις, αλλά αποτελούν έναν από τους κυριότερους παράγοντες μείωσης της διεθνούς ανταγωνιστικότητας των ελληνικών επιχειρήσεων.  Γενικά, με τις δημόσιες επενδύσεις μπορούν πράγματι να προκληθούν πολλαπλασιαστικά επιδράσεις στο εισόδημα και επιταχυντικά φαινόμενα στις επενδύσεις, όχι όμως από τον ελληνικό δημόσιο τομέα που με δυσκολία εξοικονομεί τα αναγκαία κονδύλια για τις τρέχουσες υποχρεώσεις και λειτουργικές δαπάνες του.

    Οι προϋποθέσεις για την αύξηση των ιδιωτικών ελληνικών και ξένων επενδύσεων περιγράφονται αναλυτικά στο άρθρο: "Στροφή στη Μικροοικονομία", Capital.gr 17/07/2017.

    Στο άρθρο αυτό επισημαίνουμε ότι δεν είναι δυνατόν να ελπίζουμε σε σημαντική αύξηση των ιδιωτικών ελληνικών και ξένων επενδύσεων εάν δεν υπάρξουν ουσιαστικές αλλαγές στο υφιστάμενο δυσμενές επιχειρησιακό περιβάλλον, στο οποίο διαπιστώνονται:

    • Αδυναμίες εύκολης και φθηνής χρηματοδότησης
    • Ασταθές και πολύπλοκο θεσμικό πλαίσιο
    • Υψηλή άμεση και έμμεση φορολογία
    • Βραδύτητα απονομής της δικαιοσύνης
    • Υψηλό κόστος ενέργειας
    • Αντιπαραγωγικά γραφειοκρατικά εμπόδια
    • Capital controls και δυσχέρειες επαναπατρισμού κεφαλαίων και κερδών ξένων επιχειρήσεων 
    • Μη ιδιαίτερα φιλικό προς τις επενδύσεις πολιτικό περιβάλλον λόγω ιδεοληψιών εναντίον της επιχειρηματικότητας και κρατικιστικών εμμονών.

    Πρέπει να επισημανθεί ότι η δαιμονοποίηση της επιχειρηματικότητας ως αποτέλεσμα της ιδεολογικής κυριαρχίας της αριστεράς επικρατεί ακόμη και στα ελληνικά Πανεπιστήμια με συνέπεια να επιδιώκεται από μεγάλη μερίδα πτυχιούχων μας περισσότερο η χρήση του πτυχίου τους για την πρόσβαση στις καλύτερα αμειβόμενες σε σχέση με τον ιδιωτικό τομέα και εφ’ όρου ζωής εξασφαλισμένες θέσεις εργασίας στο Δημόσιο.  Κατ’ αυτόν τον τρόπο βέβαια δεν επιδιώκεται επαρκώς να αναπτυχθεί η δημιουργικότητα των νέων επιστημόνων που μπορεί να προάγει την τόσο απαραίτητη για την οικονομική ανάπτυξη καινοτομία και την επιχειρηματικότητα, ενώ πολλοί ανήσυχοι, ασυμβίβαστοι και δυναμικοί νέοι αναζητούν ευκαιρίες απασχόλησης στο εξωτερικό. 

    3. Ανάπτυξη της Τεχνολογίας, Καινοτομίες και Επιχειρηματικότητα
    Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ο Προμηθέας με αγάπη για την ελευθερία και τους ανθρώπους και παραβλέποντας την δύναμη της εξουσίας του Δία, χάρισε στους ανθρώπους τη φωτιά που πήρε από τον Ήφαιστο και τη σοφία που πήρε από την Αθηνά, σε αντιστάθμιση της δύναμης των σαρκοφάγων και της ταχύτητας των φυτοφάγων ζώων.  Κατ’ αυτόν τον τρόπο απέκτησαν τη δυνατότητα να κατασκευάζουν εργαλεία και να αναπτύσσουν τις τέχνες, τα γράμματα και τις επιστήμες.

    Ο Αριστοτέλης διέβλεψε ότι η δουλεία θα εξακολουθήσει, μέχρις ότου η χειρωνακτική εργασία αντικατασταθεί από αυτόματες μηχανές.  Πίστευε δηλαδή ότι η τεχνική πρόοδος είναι η μόνη ικανή να καταργήσει το θεσμό της δουλείας, που ήταν ο κυρίαρχος τρόπος παραγωγής σε όλο τον αρχαίο κόσμο.

    Η τεχνολογική πρόοδος και η επιχειρηματική καινοτομία στηρίζονται στη δημιουργικότητα, που αποτελεί την ικανότητα αναδιάρθρωσης των διαθεσίμων πληροφοριών κατά τρόπο που να δημιουργούνται νέες λογικές ενότητες.  Η δημιουργικότητα, ως συνθετική ικανότητα της σκέψης, αξιοποιείται οικονομικά ως καινοτομία, που είναι η ικανότητα πραγματοποίησης των νέων δημιουργικών και ποιοτικά διαφοροποιημένων ιδεών.

    Η καινοτομία αφορά τη διαδικασία ανάπτυξης νέων ή την ποιοτική αναβάθμιση υφισταμένων προϊόντων ή υπηρεσιών που επιτυγχάνεται μέσω νέων τρόπων παραγωγής και διάθεσής τους και νέων οργανωτικών δομών και διοικητικών μεθόδων.  Η καινοτομία στηρίζεται δηλαδή στις διαθέσιμες τεχνολογικές δεξιότητες της επιχείρησης, στις ικανότητες προώθησης των προϊόντων της στις αγορές, στον τρόπο οργάνωσης και διοίκησής της και στους υπάρχοντες υλικούς και ανθρώπινους πόρους.

    Αποτελεί το μέσον με το οποίο μπορεί να αξιοποιηθεί μια αναγκαία αλλαγή ως επιχειρηματική ευκαιρία και να εφαρμοστεί η δημιουργικότητα στην πράξη για τη λύση επιχειρηματικών προβλημάτων.  Τέλος, επιχειρηματικότητα είναι μια δυναμική διαδικασία εντοπισμού και αξιοποίησης οικονομικών ευκαιριών για την ανάπτυξη, παραγωγή και πώληση προϊόντων και υπηρεσιών.  Πρέπει να σημειωθεί ότι η δαιμονοποίηση της επιχειρηματικότητας  δεν έχει δυστυχώς ακόμη αναστραφεί στην ελληνική κοινωνία και δεν έχει αναγνωρισθεί επαρκώς ο ρόλος της στην οικονομική ανάπτυξη.

    Σύμφωνα με τον Schumpeter, ο επιχειρηματίας,  πιεζόμενος από τον ανταγωνισμό και προκειμένου να μη μειωθεί η κερδοφορία του, επιδιώκει συνεχώς να εισάγει τεχνολογικές καινοτομίες, οι οποίες αυξάνουν μεν την παραγωγικότητα, έχουν όμως ως αποτέλεσμα τις δημιουργικές καταστροφές παρελθουσών επενδύσεων.  Οι οικονομικές συνέπειες των καινοτομιών είναι θετικές μακροπρόθεσμα, ενώ βραχυπρόθεσμα συνεπάγονται εισοδηματικές ανισότητες, ανεργία και κυριαρχία των μεγάλων επιχειρήσεων.  Οι δυνάμεις που ωθούν στη δημιουργική καταστροφή είναι η εισαγωγή νέων προϊόντων στην αγορά, νέων μεθόδων παραγωγής, το άνοιγμα νέων αγορών, η εξεύρεση νέων πηγών προσφοράς πρώτων υλών και η δημιουργία νέων μορφών οργάνωσης της βιομηχανίας.  Η δημιουργική καταστροφή δηλαδή επαναστατικοποιεί διαρκώς τις δομές της οικονομίας, καταστρέφοντας συνεχώς τις παλαιές και δημιουργώντας νέες.  Φυσικά ο ανταγωνισμός δεν περιορίζεται μόνο στις τιμές, αλλά αφορά και τις διαφοροποιήσεις στην ποιότητα και στον τρόπο εξυπηρέτησης του πελάτη. 

    Αξίζει να αναφερθεί ότι η πρόοδος της τεχνολογίας θεωρήθηκε σε πολλές περιόδους της ιστορίας ως αιτία της δυστυχίας των εργατών, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα το Λουδισμό.  Ο Nedd Ludd έσπασε δύο μηχανές γνεψίματος το 1779.  Από το 1811 μέχρι το 1813 πλήθη εξεγερμένων εργατών που δρούσαν με οργανωμένο τρόπο, κατέστρεφαν όχι μόνο τα μηχανήματα αλλά ορισμένες φορές και ολόκληρα τα εργοστάσια.  Οι καταστροφές σε αργαλειούς, μηχανές ραψίματος και γνεψίματος πήραν τέτοια έκταση, που οδήγησαν το Κοινοβούλιο να ψηφίσει ένα νόμο που όριζε την ποινή του θανάτου για όποιον κατέστρεφε μηχανή.  Με καταδικαστικές αποφάσεις για πολλούς η δράση των Λουδιτών σταμάτησε σε σύντομο χρονικό διάστημα. 

    Οι σύγχρονοι νεολουδίτες (ιδεαλιστές που υποστηρίζουν τεχνολογικά ελεύθερες κοινωνίες), απορρίπτουν κάθε μορφής σύγχρονη τεχνολογία. Βέβαια κανένα κίνημα παρόμοιο με τον Λουδισμό δεν κατάφερε να ανακόψει μέχρι σήμερα τη συνεχή πρόοδο της τεχνολογίας και τη συνυφασμένη μ’ αυτήν αύξηση της παραγωγικότητας.  Δεν μπορούμε όμως να αμφισβητήσουμε το γεγονός ότι τα οφέλη απ’ αυτήν δεν κατανέμονται αναλογικά μεταξύ κεφαλαίου και εργασίας, αλλά μεταφράζονται κυρίως προς όφελος του κεφαλαίου με την αύξηση της κερδοφορίας λόγω εργασίας λιγότερων ανθρώπων με το ίδιο ωράριο, ενώ θα μπορούσαν να καταλήξουν σε εργασία των ίδιων ανθρώπων με μικρότερο ωράριο.  Η πρόοδος της τεχνολογίας έχει κάνει εφικτή την απελευθέρωση των εργαζομένων από τις πιο κοπιαστικές, ανθυγιεινές, χειρωνακτικές και χαμηλής εξειδίκευσης μηχανικές εργασίες, χωρίς ιδιαίτερα στοιχεία ενδιαφέροντος και χωρίς περιθώρια πρωτοβουλιών.  Η εργασία που εξοικονομήθηκε στράφηκε μακροχρόνια σε πιο σύνθετες, ανώτερης ποιοτικά στάθμης παραγωγικές διαδικασίες που απαιτούν από τον εργαζόμενο πολύ μεγαλύτερη διανοητική απασχόληση.  Η περίοδος που οι ειδικότητες και τα επαγγέλματα κρατούσαν γενιές ολόκληρες έχει περάσει προ πολλού.  Οι εργαζόμενοι σήμερα πρέπει να αντιμετωπίζουν τη συνεχή επαγγελματική κατάρτιση, μετεκπαίδευση και επιμόρφωσή τους ως μια αναπόφευκτη αναγκαιότητα που τους εξασφαλίζει όχι μόνο μία θέση εργασίας, αλλά και τις δυνατότητες της επαγγελματικής τους εξέλιξης. 

    Η ικανοποίηση του παλαιού αιτήματος των εργαζομένων για μείωση του χρόνου εργασίας ανάλογη με την πρόοδο της τεχνολογίας και την αύξηση της παραγωγικότητας θα σήμαινε αύξηση της κοινωνικής ωφέλειας και της ποιότητας ζωής για περισσότερους εργαζόμενους.  Αντί να αυξάνεται η ανεργία λόγω της τεχνολογικής εξέλιξης θα ήταν ίσως πιο δίκαιο να μειώνονται οι ώρες εργασίας και να βρίσκουν δουλειά όσοι μπορούν και θέλουν να εργασθούν.

    Βέβαια, λιγότερες ώρες εργασίας σε μια μόνο χώρα θα σήμαινε μείωση της ανταγωνιστικότητάς της λόγω υψηλότερου κόστους εργασίας που μακροχρόνια θα μπορούσε να οδηγήσει σε μείωση της απασχόλησης.  Γι’ αυτό η μείωση αυτή θα ήταν δυνατόν να συμβεί μόνο με αντίστοιχη αύξηση της παραγωγικότητας, πέραν των αυξήσεων του κόστους εργασίας.  

    Αξίζει να σημειωθεί ότι σε ένα μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, που θα εκτείνεται βέβαια πολύ πέραν της θητείας μιας κυβέρνησης, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη  τα τεράστια ελλείμματα των ασφαλιστικών ταμείων που θα αυξάνονται συνεχώς λόγω της υπογεννητικότητας και της αύξησης  του προσδόκιμου επιβίωσης και θα μας οδηγήσουν σε μια αναγκαία αύξηση του ορίου συνταξιοδότησης.  Το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ εκτιμά ότι η συνταξιοδότηση στα 70 θα αποτελέσει κανονικότητα μέχρι το 2050.  Αυτή θα μπορούσε να γίνει αποδεκτή από τους εργαζόμενους, εφόσον  παράλληλα θα συντρέχουν οι λόγοι μείωσης των ωρών εργασίας με τις προϋποθέσεις που προαναφέρθηκαν, δηλαδή αύξηση της παραγωγικότητας μεγαλύτερη (για να υπάρχει και το απαραίτητο για τις επενδύσεις κίνητρο του κέρδους) από τις μισθολογικές αυξήσεις και τις μειώσεις του εργάσιμου χρόνου. 

    * Ο Δρ Κωνσταντίνος Λυμπερόπουλος είναι τ. Καθηγητής ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ
     

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

    Δειτε τα πρωτοσελιδα ολων των εφημεριδων