Συνεχης ενημερωση

    Δευτέρα, 19-Ιουν-2017 00:14

    Η οικονομική ελευθερία ως βάση όλων των ελευθεριών και της ευημερίας

    • Εκτύπωση
    • Αποθήκευση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Ιωάννη Νικολή 

    Η ιδέα της οικονομικής ελευθερίας αλλά και η ίδια η οικονομική ελευθερία κατά τη διάρκεια του 20ου και του 21ου αιώνα (μέχρι σήμερα) έχει υποστεί μεγάλες επιθέσεις και έχει "υποχωρήσει" σημαντικά. 

    Κρατιστές και κολεκτιβιστές επιτίθενται στην οικονομική ελευθερία κατηγορώντας αυτήν (την οικονομική ελευθερία) αλλά και τις ελεύθερες αγορές ως τις αιτίες των δεινών της ανθρωπότητας. Μιλούν για τις "κακές" ανισότητες που εμποδίζουν τους ανθρώπους να έχουν "ότι δικαιούνται". Δηλαδή λένε διεκδικούν και έχουν πετύχει μέχρι τώρα να θεωρούνται ως απολύτως αποδεκτά, η δημόσια "δωρεάν" παιδεία, η δημόσια "δωρεάν" υγεία, οι αξιοπρεπείς συντάξεις για όλους ο νομοθετικά ορισμένος κατώτατος μισθός και πολλά άλλα.

    Ισχυρίζονται (Κρατιστές και κολεκτιβιστές) ότι χωρίς κρατικές ρυθμίσεις στην αγορά οι ανισότητες οδηγούν σε ακύρωση και κατάρρευση της Δημοκρατίας. Θεωρούν ότι το σκόπιμο αλλά και το ηθικό και δίκαιο είναι να παίρνουν αυτοί τα χρήματα των πολιτών και να τα μοιράζουν κατά πως αυτοί νομίζουν. "Δίκαια και ηθικά" πάντα κατά πως ισχυρίζονται.

    Είναι όμως έτσι; Μπορούν να  υπάρξουν ελευθερίες χωρίς οικονομική ελευθερία; Η θέση που και ο τίτλος του άρθρου υποστηρίζει είναι ότι δεν μπορεί να  υπάρχει καμιά ελευθερία χωρίς την ύπαρξη οικονομικής ελευθερίας. Ή για να διατυπωθεί αλλιώς η οικονομική ελευθερία είναι η βάση όλων των ελευθεριών αλλά και της ευημερίας.

    Επιχειρώντας την απόδειξη του ανωτέρω ισχυρισμού ας ξεκινήσουμε από μερικές εκ των πιο αποδεκτών ελευθεριών. Και πιο συγκεκριμένα την ελευθερία έκφρασης ιδεών, απόψεων και επιλογών. 

    Η ελευθερία έκφρασης ιδεών είναι συνυφασμένη με την ελευθερία του τύπου, αλλά και της κυκλοφορίας βιβλίων που μπορεί να περιέχουν απόψεις διαφορετικές ή και αντιπαρατιθέμενες με αυτές μιας κυβέρνησης-εξουσίας. Πώς είναι δυνατόν όμως να κυκλοφορήσουν οι ιδέες και μάλιστα οι νέες ή και οι παλιές αν δεν υπάρχει τύπος; Δηλαδή Εφημερίδες, περιοδικά, βιβλία και έντυπα ή τα ανάλογά τους πια στον παγκόσμιο ιντερνετικό ιστό. Απλώς δεν γίνεται.

    Δηλαδή για να υπάρξει ελευθερία έκφρασης ιδεών και απόψεων είναι απαραίτητο να υπάρχουν επιχειρήσεις που εκδίδουν εφημερίδες, βιβλία και έντυπα χωρίς την παρέμβαση του κράτους. Εκτός κι’ αν υποθέτουν οι κρατιστές και οι κολεκτιβιστές ότι μπορεί να υπάρξει ένα κράτος που να εκδίδει εφημερίδες, βιβλία και έντυπα χωρίς να ελέγχει το περιεχόμενο τους. Αυτό απλώς δεν γίνεται διότι ένα τέτοιο πανίσχυρο κράτος δεν θα δεχόταν την αμφισβήτησή του δια των εντύπων που κυκλοφορούσαν απ’ αυτό το ίδιο. Στην καλύτερη περίπτωση θα υπήρχε μια κατάλληλη "επιτροπή", ένας κρατικός θεσμός για να ελέγχει τι εκδίδεται και τι κυκλοφορεί...

    Δεν χρειάζεται να ειπωθούν και πολλά για την βιωμένη εμπειρία στα κράτη του υπάρξαντος κολεκτιβισμού-σοσιαλισμού...

    Ενδεχομένως οι κρατιστές κολεκτιβιστές να αντιτάξουν ότι τα άτομα ή οι επιμέρους ομάδες μπορούν να διαδίδουν τις ιδέες τους πέραν και εκτός των εντύπων (φυσικών και ηλεκτρονικών πια). Ένα τέτοιο γελοίο επιχείρημα καταρρίπτεται ευχερώς αν και μόνο αναλογιστούμε μια ιδέα να συζητείται μεταξύ των ατόμων αλλά να μην μπορεί να βρει και  έντυπη έκφραση ή πολύ περισσότερο να κυκλοφορούν έντυπα μόνο αντίθετες με την "ελευθέρως" εκφραζόμενη ιδέα… Προφανώς και δεν γίνεται...

    Η ύπαρξη δηλαδή της ελευθερίας έκφρασης ιδεών, απόψεων, θέσεων, αντιλήψεων κ.α. απαιτεί την ύπαρξη σχετικών εκδοτικών, κ.α. εταιριών και μάλιστα εταιριών με αποκλίνουσες γραμμές ενημέρωσης. Και έχει τη σημασία του μια άποψη να περιθωριοποιείται επειδή δεν έχει αναγνώστες και απήχηση στους πολίτες και όχι γιατί κάποιο κράτος δεν της επιτρέπει να "κυκλοφορεί" ελεύθερα. Δηλαδή και εν τέλει η ελευθερία έκφρασης  απαιτεί και προϋποθέτει την οικονομική ελευθερία.

    Ας μεταφερθούμε τώρα στην  ελευθερία επιλογών ως προς τον τρόπο ζωής, κατοικίας, σεξουαλικού προσανατολισμού κ.α. Μπορεί να υπάρξει η οποιαδήποτε εκ των ελευθεριών αυτών χωρίς οικονομική ελευθερία; Απλώς είναι αδύνατον να υπάρξουν. Μια καινοτόμος κατοικία με νέα υλικά και αισθητική προϋποθέτει ήδη την ύπαρξη της οικονομικής ελευθερίας για να παραχθούν αυτά, τα νέα υλικά, αλλά και το να "συντεθούν" σε μια νέα-πρωτότυπη εκδοχή. Μια δραστηριότητα αυτού του τύπου εκ των πραγμάτων περιέχει και προϋποθέτει την οικονομική ελευθερία. Κάποιοι άνθρωποι δηλαδή θα φανταστούν κάτι καινούργιο-καινοτόμο, θα το σχεδιάσουν θα το παράγουν συνάπτοντας μεταξύ τους συμφωνίες και συμβόλαια, δεν γίνεται αλλιώς. Δηλαδή το αλλιώς μας οδηγεί πίσω στις ακινητοποιημένες φεουδαλικές κοινωνίες ή ακόμη πιο παλιά…χονδρικά σε υπανάπτυκτες κοινωνίες "βραδυκινησίας" ή ακινησίας...

    Όμως και η ελευθερία ως προς τον σεξουαλικό προσανατολισμό για παράδειγμα δεν μπορεί να σταθεί χωρίς την οικονομική ελευθερία. Για να σταθεί η ελευθερία ως προς την σεξουαλική "επιλογή" ενός πολίτη, προϋποτίθεται η ελευθερία γνώμης και έκφρασης που έχει την βάση της στην οικονομική ελευθερία, όπως πιο πάνω περιγράφεται.

    Ας δούμε και μια ακόμη ελευθερία, αυτήν ως προς την επιλογή του θρησκεύματος. Δεν μπορεί να υπάρξει επιλογή και άσκηση θρησκεύματος χωρίς οικονομική ελευθερία. Και τούτο διότι οι άνθρωποι που αποδέχονται μια θρησκευτική πίστη, ειδικά όταν είναι νέα θα χρειασθούν οπωσδήποτε την οικονομική τους ελευθερία. Θα κληθούν να σχηματίσουν ένα κεφάλαιο για να κτίσουν τον χώρο λατρείας τους, για να "δημιουργήσουν" τα ιδρύματά τους και γενικώς απαιτείται να μαζεύουν χρήματα για τα έξοδα που συνεπάγονται οι λατρευτικές τους τελετουργίες. Και όλα τα παραπάνω συνεπάγονται "δουλειές" όπου είναι και πάλι απαραίτητη η οικονομική ελευθερία. Χωρίς οικονομική ελευθερία μόνο κρατική θρησκεία υπάρχει...

    Αλλά και αντιστοίχως οτιδήποτε νέο καινοτόμο, διαφορετικό μπορεί να υπάρξει, να κυκλοφορήσει, να αξιοποιηθεί μόνο εφόσον υπάρχει οικονομική ελευθερία. Είναι σαφές άλλωστε ότι ένα προϊόν καινοτομίας θα παραχθεί μόνον εφόσον οι δημιουργοί του προσδοκούν κέρδη, κατά βάση οικονομικά κέρδη δια των οποίων θα προσδοκούν να βελτιώσουν τις συνθήκες της ζωής τους. Όταν δεν υπάρχει προσδοκία κερδών υπάρχει και αδιαφορία για την "εφεύρεση" καινούργιων προϊόντων και καινοτομιών.

    Με αυτόν τον τρόπο καταλήγουμε στην γνωστή σοβιετική αρχή: κάνουμε ότι εργαζόμαστε και προσποιούνται ότι μας πληρώνουν...

    Και έρχονται τώρα οι κολεκτιβιστές και οι κρατιστές να μιλήσουν για την "απαξία" της οικονομικής ελευθερίας και του κέρδους. Κι’ όμως τα καταφέρνουν. Καταφέρνουν δηλαδή να ανάγουν τη σαβούρα (της απόρριψης της οικονομικής ελευθερίας) σε ηθικό ζητούμενο (το κέρδος είναι επιλήψιμο-ανήθικο)  και να υποβιβάσουν την αξία της οικονομικής ελευθερίας που αποτελεί το θεμελιακό βάθρο όλων των ελευθεριών και κατά τούτο είναι ένα ιδανικό. Ένα καθ’ όλα έντιμο και ηθικό ιδανικό.

    Εδώ όμως βρίσκεται και το πρόβλημα. Δεν υφίσταται αυτή τη στιγμή στη χώρα (και όχι μόνο στην Ελλάδα βέβαια) ο φιλελεύθερος πολιτικός φορέας, το μεγάλο φιλελεύθερο κόμμα που να πει με σαφήνεια: τα κέρδη (και οι ζημιές) ανήκουν σε αυτούς που τα επιτυγχάνουν και σίγουρα όχι στο ληστρικό κράτος που τα ιδιοποιείται (μόνο τα κέρδη). 

    *O κ. Γιάννης Νικολής είναι Ψυχίατρος, Ψυχαναλυτής Ομάδας, Διδάκτωρ Ψυχιατρικής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο και ιδρυτής της Λέσχης Φιλελεύθερου Προβληματισμού στη Θεσσαλονίκη

        

    Διαβάστε ακόμα για:

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

    00:03 23/08

    Τους χορεύουμε ή μας χορεύουν;

    Οι αποδόσεις των ομολόγων δεν μετρούνται με τρόπο απόλυτο αλλά πάντα σε σχέση με την διαφορά τους από το ομόλογο του γερμανικού δημοσίου (Bund).

    00:03 22/08

    Οι διακοπές του κ. Τσίπρα

    Δεν ξέρω πού έκανε και με ποιους έκανε διακοπές ο κ. Τσίπρας. Πάντως η αντιπολίτευση και ο τύπος έχουν κάθε δικαίωμα να ζητούν εξηγήσεις.

    00:03 17/08

    Kimland vs.Trumpland

    Η κλιμάκωση μπορεί να επέλθει από κράτη - συμμάχους της Trumland στην "πίσω αυλή" της Β. Κορέας.

    00:38 16/08

    Καιγόμαστε μόνοι μας...

    Είναι καιρός να χαραχτεί μια εθνική πολιτική για το περιβάλλον, με συμμετοχή σε διάλογο όλων των φορέων, της Βουλής και της κοινωνίας των πολιτών.

    00:11 11/08

    Εσύ, είσαι ελεύθερος;

    Κάποιος του οποίου οι φόροι του αποφασίζονται με βάση την ιδιότητά του και όχι την φοροδοτική του ικανότητα, είναι ελεύθερος;