Αποθήκευση
Εγγραφή          Υπενθύμιση κωδικού
Σύμβολο go
        Τζίρος  εκ. €
Τα "Νομικά θέματα" είναι μία συνεργασία της δικηγορικής εταιρίας ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΤΣΗΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ και του Capital.gr

Μέμψη άστοργης δωρεάς

Η εγκατάσταση των κληρονόμων στα στοιχεία της κληρονομιαίας περιουσίας απαιτείται να τελεί σε εναρμόνιση με τις διατάξεις του δικαίου της νόμιμης μοίρας, δεδομένου, ότι ο νόμιμος μεριδούχος μετέχει στην κληρονομία, ως κληρονόμος, κατά το ποσοστό που αντιστοιχεί σε αυτήν. Το γεγονός αυτό άλλωστε του παρέχει την έννομη δυνατότητα να διεκδικήσει με την άσκηση της αγωγής περί κλήρου το μέρος που υπολείπεται για την συμπλήρωσή της νόμιμης μοίρας του, όταν αυτή προσβάλλεται είτε με τη διαθήκη είτε με δωρεά του κληρονομούμενου αιτία θανάτου. Εντούτοις, ο νόμος παρέχει στο νόμιμο μεριδούχο και άλλο ένα ένδικο βοήθημα για την αποκατάσταση της ζημίας του, σε περίπτωση προσβολής της νόμιμης μοίρας του από την διανεμητική εξουσία του διαθέτη, το οποίο αφορά τις χαριστικές δικαιοπραξίες μεταβίβασης στοιχείων της κληρονομιαίας περιουσίας.  

Συγκεκριμένα, το άρθρο 1835 του Αστικού Κώδικα ορίζει, ότι κάθε δωρεά εν ζωή του κληρονομούμενου που προστίθεται στην κληρονομία για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας, υπόκειται σε μέμψη, δηλαδή σε ανατροπή, καθόσον μέρος η υπάρχουσα κληρονομία κατά τον χρόνο θανάτου του κληρονομουμένου δεν επαρκεί για την κάλυψη της νόμιμης μοίρας του μεριδούχου.

Αίτημα δηλαδή της σχετικής αγωγής, η οποία ασκείται από τον μεριδούχο ή και τους διαδόχους αυτού μόνο κατά των δωρεοδόχων ή των κληρονόμων τους, αποτελεί αφενός η ανατροπή της συγκεκριμένης δωρεάς κατά το μέρος που απαιτείται, προκειμένου να ικανοποιηθεί η νόμιμη μοίρα του, και αφετέρου το να υποχρεωθεί ο δωρεοδόχος να αποκαταστήσει, δια της κατά κυριότητα και νομή μεταβίβασης στον μεριδούχο, τόσο μέρος από τα στοιχεία που δωρίθηκαν, όσο απαιτείται για την κάλυψη της νόμιμης μοίρας του.

 
Αναγκαία βέβαια αφετηρία για την εφαρμογή της συγκεκριμένης διάταξης αποτελούν οι ορισμοί των άρθρων 1831 και 1833 ΑΚ, σε σχέση με τον εν γένει υπολογισμό της νόμιμης μοίρας, η οποία αντιστοιχεί στο ήμισυ της εξ αδιαθέτου μερίδας. Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 1831 ΑΚ, βάση για τον προκείμενο υπολογισμό αποτελεί η κατάσταση και η αξία της κληρονομίας κατά τον χρόνο θανάτου του κληρονομουμένου, δηλαδή όλα τα υπάρχοντα κατά τον χρόνο αυτό περιουσιακά στοιχεία που είναι δεκτικά κληρονομικής διαδοχής. Ωστόσο στην κληρονομία προστίθεται, με την αξία του χρόνου της παροχής, ο,τιδήποτε παραχώρησε χαριστικά με κάθε είδους δικαιοπραξία ο κληρονομούμενος σε μεριδούχο, ανεξαρτήτως χρονικού πλαισίου, καθώς και κάθε δωρεά στην οποία προέβη ο κληρονομούμενος εντός της τελευταίας δεκαετίας πριν το θάνατό του, προς μεριδούχο ή τρίτο, εκτός κι εάν αυτή επιβαλλόταν από λόγους ευπρέπειας ή ιδιαίτερο ηθικό καθήκον.

Ως «ιδιαίτερο ηθικό καθήκον» νοείται εκείνο, το οποίο κάτω από τις ειδικές συνθήκες της συγκεκριμένης περίπτωσης υποδεικνύεται ως επιβεβλημένο από τις επιταγές της ηθικής και της αλληλεγγύης. Στα πλαίσια των συνθηκών αυτών λαμβάνεται υπόψη η περιουσία του δωρητή, η κοινωνική θέση του καθώς και οι προσωπικές σχέσεις του με τον δωρεοδόχο, ενώ στην έννοια των δωρεών από ιδιαίτερο ηθικό καθήκον υπάγονται και οι ανταποδοτικές δωρεές, δηλαδή αυτές με τις οποίες ο κληρονομούμενος ήθελε να ανταμείψει τον δωρεοδόχο για τις υπηρεσίες που ο τελευταίος του προσέφερε, χωρίς να έχει κατά εκείνου αξίωση από το νόμο για την καταβολή αμοιβής.

Οι παροχές, που υπό τις ανωτέρω προϋποθέσεις περιήλθαν σε μεριδούχο, καταλογίζονται στη νόμιμη μοίρα, εκτός κι αν ο κληρονομούμενος όρισε διαφορετικά κατά τον χρόνο κατά τον οποίον προέβη σε αυτήν. Ειδικά η παροχή περιουσίας στο τέκνο από οποιονδήποτε γονέα του, είτε για τη δημιουργία ή τη διατήρηση οικονομικής ή οικογενειακής αυτοτέλειας, είτε για την έναρξη ή την εξακολούθηση επαγγέλματος, αποτελεί δωρεά μόνο ως προς το ποσό που υπερβαίνει το μέτρο που επιβάλλουν οι περιστάσεις, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 1509 εδάφιο α’ΑΚ.

Συνεπώς, σε μέμψη άστοργης δωρεάς δεν υπόκεινται όλες ανεξαίρετα οι χαριστικές δικαιοπραξίες του διαθέτη, καθώς ειδικά σε σχέση με τις δωρεές προς τρίτους ο νόμος, και ειδικότερα το άρθρο 1831 παρ. 2 ΑΚ, εισάγει εξαίρεση, θέτοντας ως προϋποθέσεις, και μάλιστα σωρευτικώς, αφενός το χρόνο διενέργειάς τους, που θα πρέπει να εντοπίζεται εντός της τελευταίας δεκαετίας πριν την επαγωγή της κληρονομίας, και αφετέρου την πραγματική τους αιτία, καθώς αυτή θα πρέπει να μην ερείδεται σε λόγους ευπρέπειας ή ιδιαίτερου ηθικού καθήκοντος.

Σε δικονομικό επίπεδο, ο σχετικός ισχυρισμός του δωρεοδόχου, λόγω ακριβώς της εισαγομένης εξαίρεσης, αποτελεί ένσταση, ώστε ο εναγόμενος οφείλει να αποδείξει, κατ΄ άρθρα 338 παρ. 1 και 335 ΚΠολΔ, ότι η δωρεά έγινε από ιδιαίτερο ηθικό καθήκον ή λόγους ευπρεπείας. Εντούτοις, η περιεχόμενη στο δωρητήριο συμβόλαιο δήλωση του δωρητή, ότι η δωρεά είχε τον χαρακτήρα αυτό, δεν δεσμεύει το δικαστήριο, το οποίο κρίνει με βάση τα προταθέντα και αποδειχθέντα πραγματικά περιστατικά, αν πράγματι η δωρεά έγινε για τους παραπάνω λόγους, χωρίς να δεσμεύεται από τον χαρακτηρισμό που έδωσαν σε αυτήν οι συμβαλλόμενοι και τα ελατήρια της ενέργειας του δωρητή.

Η αγωγή περί μέμψης άστοργης δωρεάς παραγράφεται, σύμφωνα με το άρθρο 1836 παρ. 2 ΑΚ, δύο χρόνια μετά το θάνατο του κληρονομουμένου. Ως αφετηρία της παραγραφής τάσσεται ο χρόνος του θανάτου του κληρονομουμένου χωρίς να είναι αναγκαίο για την πληρότητα της προβαλλόμενης ένστασης παραγραφής να γίνει επίκληση και του ότι ο ενάγων αναγκαίος κληρονόμος γνώριζε το θάνατο του κληρονομουμένου. Η δε παραγραφή της αξίωσης για ανατροπή της άστοργης δωρεάς διακόπτεται με την έγερση της σχετικής αγωγής, μόνον όταν αυτή θεμελιώνεται αποκλειστικά στην προκείμενη αξίωση και όχι, ενδεχομένως, και σε άλλες.
Σχολιάστε το άρθρο 
Βρήκατε το άρθο ενδιαφέρον:

Προηγούμενα άρθρα στην ενότητα Ιδιωτικό δίκαιο

  • 08/09  Δημοσκοπήσεις: Προβάδισμα στο ΠΑΣΟΚ
    Προβάδισμα και ανοιχτό το θέμα της αυτοδυναμίας στο ΠΑΣΟΚ, δίνουν οι τρεις νέες δημοσκοπήσεις, που ήρθαν στο φως της δημοσιότητας.
  • 20/07  Η ένδικη προστασία της νομής
    Πρακτικά παραδείγματα περιπτώσεων αποβολής από τη νομή συνιστούν η καταπάτηση οικοπέδου και η αδικαιολόγητη άρνηση απόδοσης πράγματος, με χαρακτηριστικότερη περίπτωση αυτή του μισθωτή μετά τη λήξη της μισθωτικής σχέσης.
  • 17/06  Η αυτοδύναμη προστασία της νομής
    Ο σκοπός των αστικών δικαϊικών ρυθμίσεων συνίσταται εγγενώς στην εξασφάλιση της ευταξίας και της αρμονίας της κοινωνικής συμβίωσης, ακόμα και δια της μεσολάβησης της δικαστικής εξουσίας στις περιπτώσεις, όπου η ιδιωτική βούληση και συνεννόηση δεν επαρκεί για την διευθέτηση μιας υφιστάμενης διαφοράς. Εντούτοις, υπάρχουν περιπτώσεις, όπου ο νομοθέτης έκρινε επιβεβλημένη την αναγνώριση του δικαιώματος αυτοδύναμης προστασίας ενός δικαιώματος, περιβάλλοντας ουσιαστικά με νομικό μανδύα το περί δικαίου μέσο κοινωνικό αίσθημα.
  • 15/06  Καταγγελία σύμβασης εργαζομένης μετά τον τοκετό
    Μεταξύ των περιπτώσεων εργαζομένων με οικογενειακές υποχρεώσεις που κρίθηκε, τόσο κατά το μέσο κοινωνικό όσο και το περί δικαίου αίσθημα, ότι χρήζουν ιδιαίτερης έννομης προστασίας ενόψει του ενδεχομένου καταγγελίας της σύμβασης εργασίας τους από τον εργοδότη τους, διακριτή θέση καταλαμβάνει αυτή της γυναίκας εργαζομένης κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης της, αλλά και μετά από αυτή, όσο είναι λεχώνα και γαλουχούσα.
  • 15/05  Οι έννομες υποχρεώσεις του επικαρπωτή
    Στη νομική πραγματικότητα η διάσταση του ειδικού χαρακτηρισμού μιας δικαιοπραξίας εξαρτάται από τα επιμέρους ποιοτικά και ποσοτικά στοιχεία, που συνθέτουν την ουσία της. Έτσι, η δικαιοπραξία με την οποίαν αποσπώνται εξουσίες από το δικαίωμα της κυριότητας επί ενός πράγματος και παραχωρούνται σε τρίτο πρόσωπο μπορεί να διακρίνεται από νομικής άποψης με βάση το είδος του πράγματος (δηλαδή από το αν είναι κινητό ή ακίνητο).
  • 24/04  Ελαττωματικός γάμος και έννομες συνέπειες
    Στη νομική πραγματικότητα ο γάμος δεν αποτελεί μια απλή συμφωνία κοινωνικοεθιμικού χαρακτήρα, αλλά μια αυτοτελή σύμβαση που καταρτίζεται με τη σύμπτωση των δηλώσεων της βούλησης των μελλονύμφων για τη σύναψή του και υπόκειται σε συγκεκριμένο τύπο και διαδικασία. H συνδρομή κάποιων πραγματικών περιστατικών μπορεί να οδηγήσει στην παρεμπόδιση ή την ακύρωση της παραγωγής των εννόμων αποτελεσμάτων στα οποία απέβλεπαν οι συμβαλλόμενοι.
  • 21/04  Δικαιοπρακτική ικανότητα ανηλίκου
    Δεδομένου ότι η κατάρτιση δικαιοπραξιών δεν συνεπάγεται μόνο απόκτηση δικαιωμάτων αλλά και ανάληψη υποχρεώσεων, ο νόμος, αποβλέποντας στην προστασία του συμβαλλομένου, αναγνωρίζει πλήρη δικαιοπρακτική ικανότητα στο φυσικό πρόσωπο μόνο με την ενηλικίωσή του.
  • 27/02  Οι έννομες αξιώσεις στα πλαίσια της κοινωνίας δικαιώματος
    Ο θεσμός της κοινωνίας στα πλαίσια του αστικού δικαίου έχει εισαχθεί προκειμένου να καλύψει τις περιπτώσεις κοινότητας δικαιώματος που ανήκει σε περισσότερα πρόσωπα από κοινού, ανεξάρτητα από το αν το δικαίωμα έχει περιουσιακό ή μη χαρακτήρα και αν είναι δεκτικό ή μη κατοχής.
  • 25/02  Υιοθεσία ανηλίκου και αρχή της μυστικότητας
    Ο θεσμός της υιοθεσίας διέπεται από τη βασική αρχή ότι αφορά αποκλειστικά σε ανήλικα πρόσωπα, με μόνη εξαίρεση την περίπτωση συγγενείας ως και τον τέταρτο βαθμό εξ αίματος ή εξ αγχιστείας.
  • 16/02  Άκυρη σύμβαση εργασίας σε κατάστημα υγειονομικού ενδιαφέροντος
    Η εργασία σε επιχειρήσεις υγειονομικού ενδιαφέροντος, όπως ενδεικτικά σε εστιατόρια, καφετέριες και κομμωτήρια, διέπεται από μια βασική ιδιαιτερότητα, καθώς όλοι οι απασχολούμενοι σε τέτοιου είδους καταστήματα απαιτείται κατά Νόμο να είναι εφοδιασμένοι με ειδικό βιβλιάριο υγείας.
Επόμενη σελίδα »