Αποθήκευση
Εγγραφή          Υπενθύμιση κωδικού
Σύμβολο go
        Τζίρος  εκ. €
Τα "Νομικά θέματα" είναι μία συνεργασία της δικηγορικής εταιρίας ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΤΣΗΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ και του Capital.gr

Κληρονομικό Καταπίστευμα

Με την διαθήκη του, ένα πρόσωπο μπορεί να καθορίσει την τύχη της περιουσίας του μετά τον θάνατό του, κατονομάζοντας, υπό τους περιορισμούς του νόμου, αυτούς που επιθυμεί να το κληρονομήσουν. Δεν αποκλείεται όμως ο διαθέτης να θεωρήσει σκόπιμο να συστήσει με την διαθήκη του καταπίστευμα, ορίζοντας, σύμφωνα με το άρθρο 1923 του Αστικού Κώδικα, ότι ένα πρόσωπο, ο βεβαρυμμένος, θα αποκτήσει μεν την κληρονομιαία περιουσία ή ένα ποσοστό της, αλλά μόνο μέχρι την επέλευση ενός συγκεκριμένου γεγονότος ή την παρέλευση ορισμένου χρονικού διαστήματος, οπότε και θα υποχρεούται να την παραδώσει σε ένα άλλο, ρητώς οριζόμενο πρόσωπο, που ονομάζεται καταπιστευματοδόχος. 

Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι ως βεβαρυμμένοι δεν μπορεί να οριστούν περισσότεροι του ενός κληρονόμοι. Δεν αποκλείεται μάλιστα η υποχρέωση αυτή να αφορά ακόμα και όλους τους κληρονόμους ως προς την κληρονομική μερίδα που τους αντιστοιχεί. Ομοίως, με την ιδιότητα του καταπιστευματοδόχου ενδέχεται να περιβληθούν περισσότερα του ενός πρόσωπα, ανάλογα με τη βούλησή του διαθέτη. 

Ωστόσο, ο διαθέτης δεν μπορεί να ορίσει καταπιστευματοδόχο του καταπιστευματοδόχου. Σύμφωνα με την διάταξη της παραγράφου 2 του ίδιου ως άνω άρθρου, η υποχρέωση για παράδοση της κληρονομίας μπορεί να επιβληθεί μόνο μια φορά, δηλαδή μόνο στον βεβαρυμμένο κληρονόμο και όχι, και, στον καταπιστευματοδόχο. Μάλιστα σε περίπτωση που τεθεί τέτοιος όρος στη διαθήκη καθίσταται αυτοδικαίως άκυρος, αφού η συγκεκριμένη διάταξή είναι αναγκαστικού δικαίου. 

Η σύσταση του καταπιστεύματος στο κείμενο της διαθήκης, δεν είναι αναγκαίο να δηλώνεται με χρήση πανηγυρικών φράσεων, ούτε καν της λέξης «καταπίστευμα".

Η σύσταση του καταπιστεύματος στο κείμενο της διαθήκης, δεν είναι αναγκαίο να δηλώνεται με χρήση πανηγυρικών φράσεων, ούτε καν της λέξης «καταπίστευμα», μπορεί δε να γίνει και με έμμεση δήλωση του διαθέτη, αρκεί να συνάγεται από τη διαθήκη η βούλησή του να γίνει κάποιος κληρονόμος του μόνο για ορισμένο διάστημα και μετέπειτα να περιέλθει η κληρονομία του σε άλλο πρόσωπο.


Ο βεβαρυμμένος υποχρεούται, μέχρι την απόδοση του καταπιστεύματος, να διαχειρίζεται την κληρονομιαία περιουσία επιδεικνύοντας την επιμέλεια που επιδεικνύει και στις δικές του υποθέσεις, φέροντας ευθύνη στην περίπτωση βαριάς αμέλειας. Στα πλαίσια της τακτικής διαχείρισης, ο βεβαρυμμένος μπορεί να συνάπτει έγκυρα συμβάσεις, ενώ δεν αποκλείεται να διαθέσει και αντικείμενα της κληρονομιάς, με συγκατάθεσή του καταπιστευματοδόχου, και να παραδώσει στον τελευταίο οτιδήποτε προήλθε από την εκποίησή τους.


Ο καταπιστευματοδόχος, από την πλευρά του, έχει δικαίωμα προσδοκίας κληρονομίας από το θάνατο του διαθέτη και μέχρι την επαγωγή του καταπιστεύματος. Ως φορέας αυτού του δικαιώματος, γίνεται δεκτό ότι δικαιούται να αιτηθεί δικαστικής προστασίας, και συγκεκριμένα να ζητήσει την επιβολή ασφαλιστικών μέτρων, σε περίπτωση που η διαχείριση του καταπιστεύματος από τον βεβαρυμμένο, αποκλίνει από τις προϋποθέσεις που τάσσει ο νόμος (1937§2 ΑΚ) και μπορεί να επιφέρει την προσβολή ή την ματαίωση του παραπάνω δικαιώματος του.


Το καταπίστευμα επάγεται αυτοδικαίως στον καταπιστευματοδόχο, μόλις παρέλθει ο χρόνος ή επέλθει το γεγονός που καθορίστηκε ρητώς στη διαθήκη, το οποίο όμως δεν απαιτείται να είναι και βέβαιο. Σε περίπτωση δε που με την διαθήκη ορίστηκε καταπιστευματοδόχος χωρίς παράλληλα να ορισθεί τέτοιο γεγονός, η κληρονομία περιέρχεται στον καταπιστευματοδόχο με τον θάνατο του βεβαρυμμένου αρχικού κληρονόμου, όπως ορίζεται στο άρθρο 1935 ΑΚ.


Ο καταπιστευματοδόχος με την επαγωγή της κληρονομίας καθίσταται κληρονόμος - καθολικός διάδοχος του διαθέτη, ο δε βεβαρυμμένος υποχρεούται να του αποδώσει άμεσα το καταπίστευμα, στην κατάσταση που αυτό όφειλε να βρίσκεται, μετά την τακτική διαχείριση. Ενδεχόμενοι καρποί και λοιπά ωφελήματα αποδίδονται στον βεβαρυμμένο κληρονόμο, ο οποίος δικαιούται επιπλέον να ζητήσει οτιδήποτε κατέβαλλε για δαπάνες, πέραν όσων διενεργήθηκαν στο πλαίσιο της τακτικής διαχείρισης ή όσων αποτελούν τακτικά βάρη της κληρονομιάς.


Σε περίπτωση ωστόσο που ο βεβαρυμμένος αρνηθεί να αποδώσει το καταπίστευμα, ο καταπιστευματοδόχος μπορεί να προστατευτεί έναντι του ασκώντας την αγωγή περί κλήρου του άρθρου 1871 επ. ΑΚ και να διεκδικήσει τα έννομα δικαιώματα του.


Περαιτέρω, ο καταπιστευματοδόχος έχει το δικαίωμα να αποδεχθεί ή να αποποιηθεί την κληρονομιά, μετά την επαγωγή της σε αυτόν. Αν η αποδοχή ή η αποποίηση προηγηθεί της επαγωγής λογίζεται ως άκυρη. Η ακυρότητα όμως αυτή δεν είναι αρχική, αλλά επιγενόμενη, δηλαδή ισχύει αποκλειστικά από το χρόνο της επαγωγής του καταπιστεύματος και, επιπλέον, δεν είναι απόλυτη αλλά σχετική, δηλαδή μπορεί να προβληθεί υπέρ του καταπιστευματοδόχου και μόνο.


Τέλος, από φορολογικής άποψης, ο καταπιστευματοδόχος θεωρείται ψιλός κύριος της περιουσίας που θα του αποδοθεί, (ενώ ο βεβαρυμμένος ως επικαρπωτής) και θα φορολογηθεί κατά τον χρόνο που θα περιέλθει σε αυτόν η κληρονομιά, ο φόρος όμως θα υπολογιστεί στην αξία της πλήρους κυριότητας της περιουσίας κατά τον χρόνο παράδοσής της σε αυτόν από τον βεβαρυμμένο κληρονόμο και με βάση την σχέση του με τον αρχικό διαθέτη.

Σχολιάστε το άρθρο 
Βρήκατε το άρθο ενδιαφέρον:

Προηγούμενα άρθρα στην ενότητα Ιδιωτικό δίκαιο

  • 08/09  Δημοσκοπήσεις: Προβάδισμα στο ΠΑΣΟΚ
    Προβάδισμα και ανοιχτό το θέμα της αυτοδυναμίας στο ΠΑΣΟΚ, δίνουν οι τρεις νέες δημοσκοπήσεις, που ήρθαν στο φως της δημοσιότητας.
  • 20/07  Η ένδικη προστασία της νομής
    Πρακτικά παραδείγματα περιπτώσεων αποβολής από τη νομή συνιστούν η καταπάτηση οικοπέδου και η αδικαιολόγητη άρνηση απόδοσης πράγματος, με χαρακτηριστικότερη περίπτωση αυτή του μισθωτή μετά τη λήξη της μισθωτικής σχέσης.
  • 17/06  Η αυτοδύναμη προστασία της νομής
    Ο σκοπός των αστικών δικαϊικών ρυθμίσεων συνίσταται εγγενώς στην εξασφάλιση της ευταξίας και της αρμονίας της κοινωνικής συμβίωσης, ακόμα και δια της μεσολάβησης της δικαστικής εξουσίας στις περιπτώσεις, όπου η ιδιωτική βούληση και συνεννόηση δεν επαρκεί για την διευθέτηση μιας υφιστάμενης διαφοράς. Εντούτοις, υπάρχουν περιπτώσεις, όπου ο νομοθέτης έκρινε επιβεβλημένη την αναγνώριση του δικαιώματος αυτοδύναμης προστασίας ενός δικαιώματος, περιβάλλοντας ουσιαστικά με νομικό μανδύα το περί δικαίου μέσο κοινωνικό αίσθημα.
  • 15/06  Καταγγελία σύμβασης εργαζομένης μετά τον τοκετό
    Μεταξύ των περιπτώσεων εργαζομένων με οικογενειακές υποχρεώσεις που κρίθηκε, τόσο κατά το μέσο κοινωνικό όσο και το περί δικαίου αίσθημα, ότι χρήζουν ιδιαίτερης έννομης προστασίας ενόψει του ενδεχομένου καταγγελίας της σύμβασης εργασίας τους από τον εργοδότη τους, διακριτή θέση καταλαμβάνει αυτή της γυναίκας εργαζομένης κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης της, αλλά και μετά από αυτή, όσο είναι λεχώνα και γαλουχούσα.
  • 15/05  Οι έννομες υποχρεώσεις του επικαρπωτή
    Στη νομική πραγματικότητα η διάσταση του ειδικού χαρακτηρισμού μιας δικαιοπραξίας εξαρτάται από τα επιμέρους ποιοτικά και ποσοτικά στοιχεία, που συνθέτουν την ουσία της. Έτσι, η δικαιοπραξία με την οποίαν αποσπώνται εξουσίες από το δικαίωμα της κυριότητας επί ενός πράγματος και παραχωρούνται σε τρίτο πρόσωπο μπορεί να διακρίνεται από νομικής άποψης με βάση το είδος του πράγματος (δηλαδή από το αν είναι κινητό ή ακίνητο).
  • 24/04  Ελαττωματικός γάμος και έννομες συνέπειες
    Στη νομική πραγματικότητα ο γάμος δεν αποτελεί μια απλή συμφωνία κοινωνικοεθιμικού χαρακτήρα, αλλά μια αυτοτελή σύμβαση που καταρτίζεται με τη σύμπτωση των δηλώσεων της βούλησης των μελλονύμφων για τη σύναψή του και υπόκειται σε συγκεκριμένο τύπο και διαδικασία. H συνδρομή κάποιων πραγματικών περιστατικών μπορεί να οδηγήσει στην παρεμπόδιση ή την ακύρωση της παραγωγής των εννόμων αποτελεσμάτων στα οποία απέβλεπαν οι συμβαλλόμενοι.
  • 21/04  Δικαιοπρακτική ικανότητα ανηλίκου
    Δεδομένου ότι η κατάρτιση δικαιοπραξιών δεν συνεπάγεται μόνο απόκτηση δικαιωμάτων αλλά και ανάληψη υποχρεώσεων, ο νόμος, αποβλέποντας στην προστασία του συμβαλλομένου, αναγνωρίζει πλήρη δικαιοπρακτική ικανότητα στο φυσικό πρόσωπο μόνο με την ενηλικίωσή του.
  • 27/02  Οι έννομες αξιώσεις στα πλαίσια της κοινωνίας δικαιώματος
    Ο θεσμός της κοινωνίας στα πλαίσια του αστικού δικαίου έχει εισαχθεί προκειμένου να καλύψει τις περιπτώσεις κοινότητας δικαιώματος που ανήκει σε περισσότερα πρόσωπα από κοινού, ανεξάρτητα από το αν το δικαίωμα έχει περιουσιακό ή μη χαρακτήρα και αν είναι δεκτικό ή μη κατοχής.
  • 25/02  Υιοθεσία ανηλίκου και αρχή της μυστικότητας
    Ο θεσμός της υιοθεσίας διέπεται από τη βασική αρχή ότι αφορά αποκλειστικά σε ανήλικα πρόσωπα, με μόνη εξαίρεση την περίπτωση συγγενείας ως και τον τέταρτο βαθμό εξ αίματος ή εξ αγχιστείας.
  • 16/02  Άκυρη σύμβαση εργασίας σε κατάστημα υγειονομικού ενδιαφέροντος
    Η εργασία σε επιχειρήσεις υγειονομικού ενδιαφέροντος, όπως ενδεικτικά σε εστιατόρια, καφετέριες και κομμωτήρια, διέπεται από μια βασική ιδιαιτερότητα, καθώς όλοι οι απασχολούμενοι σε τέτοιου είδους καταστήματα απαιτείται κατά Νόμο να είναι εφοδιασμένοι με ειδικό βιβλιάριο υγείας.
Επόμενη σελίδα »