Συνεχης ενημερωση

    Δευτέρα, 12-Νοε-2018 11:49

    Το χάσμα μεταξύ Δυτικής και Ανατολικής Ευρώπης

    • Εκτύπωση
    • Αποθήκευση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου
    Το χάσμα μεταξύ Δυτικής και Ανατολικής Ευρώπης

    Του Koert Debeuf

    Το 2006 συμμετείχα στις επίσημες συναντήσεις στη Βαρσοβία μεταξύ του Βέλγου πρωθυπουργού και των δύο αδερφών Kaczynski. Η πρώτη συνάντηση ήταν με τον Lech Kaczynski, τον τότε πρόεδρο της Πολωνίας ο οποίος πέθανε σε αεροπορικό δυστύχημα το 2010. Η δεύτερη ήταν με τον Jaroslaw Kaczynski, τον τότε πρωθυπουργό της Πολωνίας, ο οποίος παραμένει ηγέτης του κυβερνώντος κόμματος Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS). Θυμάμαι καλά πώς τόσο η βελγική όσο και η πολωνική αντιπροσωπεία, φαινόταν ότι δεν καταλάβαιναν η μία την άλλη. Σε ό,τι αφορά τη βελγική πλευρά, ακούσαμε με έκπληξη τους Kazcynskis να κάνουν λόγο για τον ρωσικό και γερμανικό κίνδυνο. Η πολωνική πλευρά από την άλλη, δεν κατανοούσε γιατί εμείς οι Βέλγοι ζητούσαμε για άλλη μία φορά, ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.

    Σήμερα, 12 χρόνια μετά, αυτή η ίσως προσωπική παρεξήγηση έχει μεταμορφωθεί σε μια ανοιχτή κόντρα μεταξύ Δυτικής και Ανατολικής (ή Κεντρικής) Ευρώπης. Αυτή η διαίρεση έγινε ξεκάθαρη στο Ευρωπαϊκό κοινοβούλιο το Σεπτέμβριο, όταν πολλά ανατολικοευρωπαϊκά κράτη ψήφισαν κατά των κυρώσεων προς την ουγγρική κυβέρνηση, υπό τον Viktor Orban, για παραβιάσεις του κράτους δικαίου. Πολλοί Δυτικοευρωπαίοι δεν μπορούσαν να κατανοήσουν αυτή τη στήριξη για αυτό που ο ίδιος ο Orban αποκαλεί "ανελεύθερη δημοκρατία". Την ίδια στιγμή, πολλοί Ανατολικοευρωπαίοι θεώρησαν ότι οι κυρώσεις ήταν άχρηστες και ασφαλώς ένα υπερβολικό βήμα.

    Από που προκύπτει αυτή η αμοιβαία παρεξήγηση; Ορισμένοι θα ισχυριζόταν πως είναι το αποτέλεσμα της αποκαλούμενης προσφυγικής κρίσης της Ευρώπης το 2015, όταν οι δυτικοευρωπαϊκές χώρες προσπάθησαν να πιέσουν όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ να αποδεχθούν και να ενσωματώσουν ένα ποσοστό των προσφύγων. Η άρνηση της Ανατολής απογοήτευσε τη Δύση. Αλλά πιστεύω ότι η κόντρα Ανατολής-Δύσης της ΕΕ είναι πολύ πιο παλιά και πιο θεμελιώδης. Είναι το αποτέλεσμα διαφορετικών ιστοριών και διαφορετικών απόψεων του τι είναι η Ευρώπη ή τι θα έπρεπε να είναι. Με άλλα λόγια, η Ανατολική και η Δυτική Ευρώπη δεν μοιράζονται την ίδια πολιτική ψυχολογία.

    Η Ευρωπαϊκή Ένωση οικοδομήθηκε πάνω στα τραύματα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Πίσω στις δεκαετίες του 1940 και 1950, η γαλλική και η γερμανική πολιτική ηγεσία κατανόησε ότι μόνο η στενή συνεργασία θα μπορούσε να αποτρέψει μια νέα σύγκρουση και τη συνολική καταστροφή της ευρωπαϊκής ηπείρου. Υποστήριξαν επίσης ότι έπρεπε να εξουδετερώσουν τα αίτια του πολέμου: τον φασισμό και τον εθνικισμό. Για τα ιδρυτικά μέλη της ΕΕ -Βέλγιο, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Λουξεμβούργο και Ολλανδία- το ευρωπαϊκό project ήταν αυτό της όλο και περισσότερης συνεργασίας και δημοκρατίας και των όλο και πιο λίγων συνόρων. Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση συχνά προωθούνταν ως μια αντίδραση στην αύξηση της σοβιετικής επιρροής στην Ανατολική Ευρώπη. Μόνο μια ενωμένη, μια φιλελεύθερη-δημοκρατική Ευρώπη θα ήταν σε θέση να αντιμετωπίσει την ενωμένη κομμουνιστική ένωση. Δεν είναι τυχαίο ότι η Συνθήκη της Ρώμης, του ιδρυτικού εγγράφου της ΕΕ, υπεγράφη μόλις ένα χρόνο μετά από τη σοβιετική εισβολή στην Ουγγαρία το 1956.

    Στην Ανατολική Ευρώπη οι πληγές του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου γρήγορα δέχθηκαν και νέο τραύμα: το Σύμφωνο της Βαρσοβίας ή η αναγκαστική υποταγή στην Κομμουνιστική Σοβιετική Ένωση. Πραγματικά, το 1956 η Μόσχα κατέστησε σαφές τι σήμαινε αυτή η "συμμετοχή", με την εισβολή στην Ουγγαρία και την καταστολή της εξέγερσης των Ούγγρων. Πέντε χρόνια αργότερα χτίστηκε το Τείχος του Βερολίνου, συμβολίζοντας το γεγονός πως δεν υπάρχει διέξοδος. Στη συνέχεια, το 1968, οι Σοβιετικοί έστειλαν ένα ακόμη μήνυμα στην Πράγα: καμία χώρα του Συμφώνου της Βαρσοβίας δεν μπορεί να αποφασίζει για τις δικές της πολιτικές. Όταν έπεσε το Τείχος του Βερολίνου το 1989, κάθε μια από τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης θα μπορούσαν επιτέλους να προωθήσουν το δικό τους όνειρο να είναι το αφεντικό του ίδιου τους του κράτους και να αποφασίζουν το δικό τους μέλλον. Ο μόνος τρόπος να προστατεύσουν αυτό το όνειρο από μια νέα ρωσική εισβολή ήταν να γίνουν μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το ΝΑΤΟ, το συντομότερο δυνατό.

    Εν ολίγοις για τις δυτικοευρωπαϊκές χώρες, η ΕΕ είναι μια εγγύηση ενάντια στον πόλεμο και στον φασισμό (ή στα αίτια του πολέμου). Για τα κράτη-μέλη της Ανατολικής Ευρώπης, η ΕΕ είναι μια εγγύηση ενάντια στη ρωσική κατοχή και την πολιτική υποταγή. Ωστόσο, προκειμένου να κατανοήσουμε την κόντρα για τους πρόσφυγες, πρέπει να εξετάσουμε ένα ακόμη ιστορικό γεγονός. Από τη δεκαετία του 1950 και μετά, η Δυτική Ευρώπη οργάνωσε τη μετανάστευση από την Αλγερία, το Μαρόκο, την Τυνησία και την Τουρκία (καθώς και από την Ιταλία) για να κάνει "τη βρώμικη δουλειά". Παρόλο που καμία από αυτές τις χώρες στην Ευρώπη δεν χειρίστηκε καλά την εισροή,, οι Δυτικοευρωπαίοι συνήθισαν να ζουν και να εργάζονται με ανθρώπους διαφορετικής καταγωγής. Η κατάσταση στην Ανατολική Ευρώπη ήταν το αντίθετο: από τη δεκαετία του 1950, οι άνθρωποι προσπαθούσαν να αφήσουν αυτές τις χώρες. Η Δυτική Ευρώπη έχει ιστορικό να δέχεται μετανάστες, ενώ η Ανατολική Ευρώπη έχει ιστορικό να μεταναστεύει η ίδια. Αυτή η ιστορικό-ψυχολογική ανάλυση δεν είναι νέα. Αλλά φαίνεται ότι έχει ξεχαστεί εύκολα.

    Από τη δεκαετία του 1950, η Δυτική Ευρώπη έχει επίσης συνηθίσει τον γαλλό-γερμανικό άξονα. Εάν το Παρίσι και το Βερολίνο συμφωνήσουν σε κάτι, τότε η ΕΕ προχωράει με αυτό. Εάν όχι, δεν γίνεται τίποτα. Η ΜΠενελούξ διαδραματίζει το ρόλο της παρουσίασης ιδεών και προσπαθεί να πείσει τα δύο μεγάλα αδελφά κράτη. Πολλά νέα κράτη-μέλη της ΕΕ ωστόσο, βλέπουν τον γαλλό-γερμανικό άξονα ως την κεντρική δύναμη από την οποία αποκλείονται πολύ εύκολα. Το Brexit επιδεινώνει αυτές τις αντιλήψεις, το οποίο εξηγεί γιατί το Βερολίνο, το Παρίσι και τα άλλα "παλιά ευρωπαϊκά" κράτη-μέλη θα πρέπει να προσπαθήσουν να ενσωματώσουν τους τέσσερις του Βίζεγκραντ (το οποίο αποτελείται από την Τσεχία, την Ουγγαρία, την Πολωνία και τη Σλοβακία) σε projects και ιδέες για το μέλλον της ΕΕ. Εάν δε το κάνουν, η Ανατολή της Ευρώπης θα απομακρυνθεί ακόμη περισσότερο από τη Δύση.

    Όταν βλέπουμε την πολιτική εξέλιξη προς ανελεύθερες τάσεις στην Ανατολική Ευρώπη, υπάρχουν ήδη αρκετοί λόγοι για να είμαστε πολύ ανήσυχοι. Σε αυτούς περιλαμβάνονται η στρατιωτικοποίηση των κοινωνιών. Στην Τσεχία μόνο υπάρχουν 2.500 άνθρωποι οργανωμένοι σε 90 ομάδες προστασίας των σπιτιών ή πολιτοφυλακές οι οποίοι περιπολούν στους δρόμους, φαινομενικά για να σταματήσουν τους πρόσφυγες και τα "εγκλήματα των Ρομά". Το ίδιο συμβαίνει στη Σλοβακία και στη Σλοβενία. ΤΟ 2017 η Τσεχία χορήγησε άσυλο σε 145 ανθρώπους, η Σλοβενία σε 152 κι η Σλοβακία σε 60. Την ίδια χρονιά το Βέλγιο έδωσε άσυλο σε σχεδόν 13.000 ανθρώπους. Για τις περισσότερες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, η προσφυγική κρίση είναι ένα πρόβλημα κατά φαντασίαν, αλλά με επικίνδυνες πολιτικές συνέπειες.

    Παραδόξως, οι ανελεύθερες ομάδες και κόμματα στη Δυτική και Ανατολική Ευρώπη, χτυπούν την πόρτα του πρώην βασικού εχθρού τους, της Μόσχας. Εκεί που η δεξιά και η ακροδεξιά κάποτε είδαν την Κομμουνιστική Ρωσία ως το βασικό λόγο της συνεργασίας με την Ευρώπη, τώρα βλέπουν τον βασιλιά της ανελεύθερης δημοκρατίας, τον Vladimir Putin ως ένα σύμμαχο εναντίον της ίδιας ευρωπαϊκής συνεργασίας. Θεωρούν ότι η Ευρώπη έχει γίνει πολύ φιλελεύθερη και επιμένει υπερβολικά στην οικοδόμηση ανοιχτών κοινωνιών. Και φαίνονται χαρούμενοι που η Μόσχα τους βοηθάει να ανακόψουν αυτή την προσπάθεια, μέχρι στιγμής όχι εντελώς ανεπιτυχώς.

    Παρόλα αυτά, η Ευρωπαϊκή Ένωση πάντα ήταν και παραμένει ένα φιλελεύθερο-δημοοκρατικό project. Δυστυχώς, έχει μετατραπεί σε ένα αμυντικό project στο οποίο η φιλελεύθερη δημοκρατία απλώς υπερασπίζεται και κάποιες φορές, επιβάλλεται. Αυτό το τελευταίο είναι που ενοχλεί τις χώρες του Βίζεγκραντ.

    Η επιβολή αξιών δεν είναι ένας δόκιμος τρόπος προς τα εμπρός. Εάν το ευρωπαϊκό φιλελεύθερο δημοκρατικό project θέλει να γίνει ελκυστικό ξανά, πρέπει να έρθει με νέες ιδέες. Το να εναποθέτει όλες τις ελπίδες στον κλασικό γαλλό-γερμανικό άξονα, είναι συνταγή για αποτυχία. Είναι ώρα για μια νέα κατανόηση μεταξύ Ανατολικής και Δυτικής Ευρώπης και για ένα νέο διάλογο, ο οποίος θα λαμβάνει υπόψη από που προέρχεται η ψυχολογία της κάθε χώρας. Μόνο τότε η Ευρώπη θα είναι σε θέση να κινηθεί προς τα εμπρός ξανά.

    Μπορείτε να δείτε το κείμενο εδώ: http://carnegieeurope.eu/strategiceurope/77648?lang=en

    Διαβάστε ακόμα για:

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

    Δειτε τα πρωτοσελιδα ολων των εφημεριδων