Συνεχης ενημερωση

    Δευτέρα, 20-Αυγ-2018 17:39

    Τι κρύβεται πίσω από το κύμα καταστολής των ανεξάρτητων ΜΜΕ στη Λευκορωσία

    • Εκτύπωση
    • Αποθήκευση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου
    Τι κρύβεται πίσω από το κύμα καταστολής των ανεξάρτητων ΜΜΕ στη Λευκορωσία

    Του Alexander Vlaskin

    Τις τελευταίες δύο εβδομάδες, τα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης στη Λευκορωσία βρέθηκαν υπό ισχυρότατη πίεση από τις αρχές της χώρας, σε βαθμό που δεν είχε προηγούμενο τα τελευταία χρόνια. Τα γραφεία του ιστότοπου TUT.BY και του ειδησεογραφικού πρακτορείου BelaPAN δέχθηκαν εισβολή από άνδρες της Επιτροπής Ερευνών ξημερώματα της 7ης Αυγούστου, με τον διευθυντή σύνταξης του TUT.BY να συλλαμβάνεται και να κρατείται για τρεις ημέρες, μαζί με ακόμη τρεις συντάκτες του μέσου. Αρκετοί συνάδελφοί τους ανακρίθηκαν και στη συνέχεια αφέθηκαν ελεύθεροι. Στο πρακτορείο BelaPAN, συνελήφθη η συντάκτρια Tanya Korovenkova.

    Μέσα στις επόμενες δύο ημέρες (μετά την 7η Αυγούστου), ακόμη δύο δημοσιογράφοι από την εφημερίδα Belorusy i Rynok τέθηκαν υπό κράτηση, διαδικασίες έρευνες κινήθηκαν κατά ακόμη τριών μέσων ενημέρωσης, ενώ συνελήφθη και ο διευθυντής σύνταξης του BelaPAN. Ταυτόχρονα με τις συλλήψεις και τις ανακρίσεις, υλικό και δεδομένα που διατηρούσαν δημοσιογράφοι κατασχόταν από τους υπολογιστές τους, καθώς και από αποθηκευτικές συσκευές που διατηρούσαν στις οικίες τους.

    Το έναυσμα για το κύμα καταστολής έδωσε μια δήλωση της  Irina Akulovich, διευθύντριας του κρατικού πρακτορείου ειδήσεων BelTA, ότι οι συνδρομητές του πρακτορείου παραπονούνταν για διακοπές στην συνδρομητική παροχή πληροφοριών. Σύμφωνα με τις αρχές, οι διακοπές αυτές προκαλούνταν από την παράνομη πρόσβαση άλλων δημοσιογράφων στην συνδρομητική υπηρεσία του κρατικού πρακτορείου, για την οποία δεν είχαν συνδρομή. Αυτή είναι και η βασική κατηγορία που αντιμετωπίζουν οι συλληφθέντες: ότι χρησιμοποιούσαν τους κωδικούς συνδρομητών για να έχουν πρόσβαση στην συνδρομητική υπηρεσία του κρατικού πρακτορείου.

    Οι διώξεις, δικαστικές ή άλλες, δημοσιογράφων στη Λευκορωσία αποτελούν ρουτίνα, ωστόσο το κυνήγι μαγισσών αυτή τη φορά είναι ξεχωριστής έντασης σε σχέση με την έκταση, αλλά και με την αντίφαση σε σχέση με τη στρατηγική του Μινσκ για "ξεπάγωμα" των σχέσεων με τη Δύση. Αμέσως αναδείχθηκαν δύο σχολές ερμηνείας των εξελίξεων: η μία είναι ότι έτσι οι λευκορωσικές αρχές προετοιμάζουν την πορεία προς τις προεδρικές και βουλευτικές εκλογές του 2020 και η άλλη ότι μια φιλορωσική "φράξια" μέσα στη λευκορωσική κυβέρνηση επιχειρεί να υπονομεύσει την ομαλοποίηση των σχέσεων της χώρας με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

    Πιθανότατα, ωστόσο, τα πράγματα είναι λίγο πιο περίπλοκα, όπως φαίνεται από ορισμένες λεπτομέρειες της τελευταίας εκστρατείας καταστολής που διαφέρουν από ανάλογες απόπειρες των αρχών στο παρελθόν να εκφοβίσουν τα media.
    Πρώτα απ’ όλα, όλοι οι συλληφθέντες είναι στελέχη δημοσιογραφικών οργανισμών. Είτε διευθυντές και αρχισυντάκτες, είτε επικεφαλής πολιτικών και οικονομικών τμημάτων. Απλοί συντάκτες δεν έχουν πειραχτεί, ενώ στο παρελθόν οι πρώτοι που έμπαιναν στο στόχαστρο ήταν δημοσιογράφοι του παραδοσιακού Τύπου, που διώκονταν για συγκεκριμένα άρθρα τους.

    Επιπλέον, οι κατηγορίες δεν αποδίδονται συνολικά σε δημοσιογραφικούς οργανισμούς ως νομικές οντότητες, αλλά "σε μία ομάδα ανθρώπων οι οποίοι κατέχουν διοικητικά πόστα σε σειρά οργανισμών". Παρ’ όλα αυτά, όλοι οι κατηγορούμενοι για παράνομες πράξεις διέπραξαν τα "αδικήματά" τους στο πλαίσιο της επαγγελματικής τους δραστηριότητας. Οι λευκορωσικές αρχές δεν θέτουν προσκόμματα στη λειτουργία των ΜΜΕ που έχουν βρεθεί στο επίκεντρο της υπόθεσης. Η ροή ειδήσεών τους γίνεται κανονικά, ενώ ιδιοκτήτες και διευθυντές καλούνται για ανάκριση, αλλά μόνο ως μάρτυρες.
    Την ίδια ώρα, μολονότι η έρευνα δεν αφορά αυτά καθ’ αυτά τα μέσα ενημέρωσης, επιχειρηματικές πληροφορίες κατάσχονται σε μαζική κλίμακα από δημοσιογραφικά γραφεία. Όλες οι επιχειρηματικές πληροφορίες, αλλά και η εσωτερική αλληλογραφία των οργανισμών, έχουν κατασχεθεί. 

    Τα κρατικά ΜΜΕ της χώρας καλύπτουν ενεργά την υπόθεση, ωστόσο τα άρθρα και τα ρεπορτάζ τους επικεντρώνονται στις πράξεις των συγκεκριμένων κατηγορουμένων. Το θέμα δεν αποδίδεται υπό πολιτικό πρίσμα, κάτι που συνέβαινε σε όλες τις προηγούμενες προσπάθειες άσκησης πίεσης σε ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης.

    Τέλος, η διαφορά μεταξύ μιας συνδρομητικής και μιας ελεύθερης υπηρεσίας ενός πρακτορείου είναι ότι στην πρώτη τα θέματα εμφανίζονται 15 με 30 λεπτά νωρίτερα. Η παράτυπη πρόσβαση σε μια συνδρομητική υπηρεσία σίγουρα δεν ισοδυναμεί με κίνδυνο για την κοινωνία και το να κρατούνται άνθρωποι για τρεις ημέρες προκειμένου να ανακριθούν γι’ αυτό δεν ακούγεται ιδιαίτερα λογικό. Το να χρησιμοποιεί κανείς κωδικούς άλλων προσώπων για συνδρομητικό περιεχόμενο είναι μια πολύ κοινή πρακτική στους λευκορωσικούς δημοσιογραφικούς κύκλους, με τους δημοσιογράφους κρατικών μέσων να μοιράζονται πολλές φορές τους κωδικούς τους με συναδέλφους τους των ανεξάρτητων ΜΜΕ. 

    Πέραν αυτού, το BelTA είχε παραπονεθεί και στο παρελθόν για χρήση του ίδιου κωδικού από διαφορετικά πρόσωπα και κάτι τέτοιο δεν είχε οδηγήσει σε έρευνες ούτε σε συλλήψεις. Είναι προφανές ότι οι παράτυπες αυτές ενέργειες ήταν γνωστές από καιρό, ωστόσο οι διώξεις γι’ αυτές γίνονται μόνον τώρα. Οι ανακριτές δηλώνουν ότι συνδρομητικό περιεχόμενο έγινε προσπελάσιμο 15.000 φορές με κωδικούς τρίτου προσώπου σε μια περίοδο μεγαλύτερη των δύο χρόνων, σύμφωνα με υλικό που προέρχεται από παρακολούθηση τηλεφωνικών συνδιαλέξεων των κατηγορούμενων.

    Πρόκειται αναμφισβήτητα για μια καλά προετοιμασμένη ενέργεια από πλευράς των αρχών ασφαλείας.

    Όλες αυτές οι πρωτόγνωρες πλευρές στην προσπάθεια να ασκηθεί πίεση σε ανεξάρτητα ΜΜΕ αποδεικνύουν ότι αυτό που συμβαίνει δεν είναι μια απόπειρα εκκαθάρισης του μηντιακού τοπίου ή απόδειξη για το "μακρύ χέρι" της Μόσχας. Σε τέτοια περίπτωση, οι αρχές της Λευκορωσίας θα μπλόκαραν ενεργά τραπεζικούς λογαριασμούς και θα απήγγελλαν κατηγορίες κατά νομικών οντοτήτων και δεν θα περιορίζονταν σε μεμονωμένα στελέχη.
    Όλα τα στοιχεία συντείνουν στο ότι οι λευκορωσικές αρχές δεν σκοπεύουν να κλείσουν ή να καταστρέψουν ανεξάρτητα ΜΜΕ, καθώς η εμπειρία τις έχει διδάξει ότι το κενό που δημιουργείται καλύπτεται τάχιστα από ξένες πηγές πληροφόρησης: ρωσικές ή λευκορωσικές, σε κάθε όμως περίπτωση με την έδρα τους εκτός των συνόρων της Λευκορωσίας. Η καταστροφή των τελευταίων μεγάλων ανεξάρτητων οργανισμών θα οδηγούσε τις αρχές σε πλήρη απώλεια του ελέγχου στην κίνηση της πληροφορίας.

    Τότε γιατί να προχωρήσουν σε αυτή τη σειρά των εφόδων και συλλήψεων; Η πιο πιθανή εξήγηση είναι ότι όλα ξεκίνησαν από το εγκεφαλικό - "φάντασμα" του προέδρου της Ρωσίας Αλεξάντερ Λουκασένκο. Τις πρώτες πρωινές ώρες της 30ής Ιουλίου, η ρωσική εφαρμογή Telegram, μέσω του δικτύου της, Nezygar, έστειλε ενημερωτικό μήνυμα στο οποίο ανέφερε: "Φήμες στο Μινσκ ότι ο Λουκασένκο έπαθε εγκεφαλικό". Τα νέα διαδόθηκαν αστραπιαία στα λευκορωσίκά ΜΜΕ και οι δηλώσεις της εκπροσώπου του προέδρου της χώρας, Natalya Eismont, καθώς και η εμφάνιση του ίδιου του Λουκασένκο στις ειδήσεις, έδωσαν τροφή σε νέες φήμες, καθώς και σε ανέκδοτα που κυκλοφόρησαν στο Διαδίκτυο.

    Η κατάσταση αυτή πιθανόν να οδήγησε την ηγεσία της χώρας στη σκέψη ότι, εάν δεν μπορούν να ελέγξουν τη ροή φημών που αρχίζουν από το Telegram, τι θα συνέβαινε στην περίπτωση μιας πραγματικά σοβαρής κρίσης ή οργανωμένης επικοινωνιακής επίθεσης από εξωτερικές, εχθρικές προς την κυβέρνηση δυνάμεις; Δεν θα μπορούσαν βέβαια να βασιστούν στα μη κρατική μέσα ενημέρωσης της χώρας: ακόμη και μετά από επίσημες διαψεύσεις, και πάλι θα εμφανίζονταν άρθρα τα οποία θα υπονοούσαν ότι "παρά τη διάψευση, εμείς γνωρίζουμε την αλήθεια".

    Όσο τα ανεξάρτητα ΜΜΕ υπάρχουν και κυριαρχούν στη σφαίρα της πληροφορίας, οι αρχές χρειάζονται κάποιου τύπου έλεγχο σε ό,τι αφορά το περιεχόμενό τους. Πρέπει να μπορούν να επηρεάζουν διευθυντικά στελέχη (γι’ αυτό και οι συλλήψεις, έφοδοι και ανακρίσεις), καθώς και δημοσιογραφικούς οργανισμούς (γι’ αυτό και η κατάσχεση ευαίσθητων πληροφοριών). Φαίνεται ότι οι αρχές θεωρούν ότι ο πλέον αποτελεσματικός τρόπος για την άσκηση επιρροής στα μέσα είναι η απόκτηση αρκετών πληροφοριών ώστε να μπορούν να ασκήσουν διώξεις κατά ανεπιθύμητων δημοσιογράφων οποιαδήποτε στιγμή.

    Κρίνοντας από αυτού του τύπου τις "προετοιμασίες", οι λευκορωσικές αρχές φαίνεται να θεωρούν ότι μια απειλή για τη σταθερότητα της χώρας μπορεί να ανακύψει σύντομα. Δεν είναι ξεκάθαρο από πού ακριβώς αναμένουν την πηγή του κινδύνου: οικονομικά προβλήματα, επικοινωνιακή επίθεση από την Ανατολή ή τη Δύση ή ακόμη και σκέψεις για πραγματοποίηση επώδυνων μεταρρυθμίσεων. Εκείνο που είναι ξεκάθαρο είναι ότι έχουν σοβαρές ανησυχίες για το τι θα πράξουν τα ανεξάρτητα ΜΜΕ σε περίπτωση μιας τέτοιας επικοινωνιακής αναταραχής.

    Όταν οι αρχές της Λευκορωσίας αποκτήσουν τον μοχλό πίεσης που επιθυμούν επί των ανεξάρτητων ΜΜΕ, η υπόθεση γύρω από τα "δανεικά" password λογικά θα τελειώσει με υψηλά πρόστιμα και εντολή για αποζημιώσεις. Μετά από αυτό, οι ανεξάρτητοι δημοσιογράφοι θα συνεχίσουν να εργάζονται όπως πριν, μέχρι τη στιγμή που οι αρχές θα θελήσουν να τους ασκήσουν πίεση: τώρα αυτό μπορεί να γίνει με τη χρήση απλών, "ήπιων" απειλών, χωρίς να χρειάζονται μεγάλες καμπάνιες διώξεων, κρατήσεων, συλλήψεων και εφόδων. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι αρχές θα έχουν απόλυτο έλεγχο, αλλά ότι αποκτούν ένα πλεονέκτημα ιδιαίτερα χρήσιμο για το μέλλον.

    Μπορείτε να δείτε το άρθρο στον σύνδεσμο: https://carnegie.ru/commentary/77031

    Διαβάστε ακόμα για:

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

    Δειτε τα πρωτοσελιδα ολων των εφημεριδων