H ιστορική καινοτομία της Fed

Το σχέδιο της Fed να εκτονώσει τις πιέσεις στις αγορές μέσω κεφαλαίων έως 200 δισ. δολάρια υποδηλώνει πως η Κεντρική Τράπεζα εφαρμόζει νομισματική πολιτική εφάμιλλη του 21ου αιώνα για να αντιμετωπίσει τα προβλήματα στην οικονομία της τρίτης χιλιετίας…

Του Michael Mandel 

Αγνοήστε όλα τα οικονομετρικά μοντέλα: «Πλέουμε» πλέον και επισήμως σε αχαρτογράφητα ύδατα.

Στη διάρκεια των τελευταίων 25 ετών του 20^ου αιώνα, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (Fed) χρησιμοποιούσε ένα κυρίως εργαλείο νομισματικής πολιτικής –τα επιτόκια- για να ρυθμίζει την οικονομία. Η λογική ήταν απλή: Όταν παρατηρείτο «υπερθέρμανση» της οικονομίας, η Fed αύξανε τα επιτόκια και όταν η οικονομία κινείτο κάτω από τις δυνατότητες της, η Κεντρική Τράπεζα μείωνε το κόστος δανεισμού. 

Ωστόσο, οι τελευταίες κινήσεις της Fed αλλάζουν το μέχρι τώρα γνωστό τοπίο στη νομισματική πολιτική, διότι προσφέρουν γρήγορη εικόνα του μέλλοντος, όπου η πολιτική των Κεντρικών Τραπεζών είναι εξίσου καινοτόμος όσο και τα προϊόντα στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Από τη δεκαετία του 1980 και έπειτα, οι «μάγοι» της Wall Street έπαψαν να ενδιαφέρονται για τα απλά χρεόγραφα και τις μετοχές και προχώρησαν στη δημιουργία ευρέος φάσματος σύνθετων προϊόντων. Ωστόσο, αν και αυτά τα προϊόντα έχουν αποδειχθεί επωφελή για την ανάπτυξη, οικονομολόγοι και εκπρόσωποι των νομισματικών αρχών έχουν επανειλημμένα εκφράσει τις ανησυχίες τους για ενδεχόμενη κρίση που μπορεί να προκαλέσει η ανεξέλεγκτη εφαρμογή παραγώγων τέτοιου είδους. 

Νέα νομισματικά εργαλεία για τους μοντέρνους καιρούς

Οι ανησυχίες τους ήταν βάσιμες καθώς η χρηματοπιστωτική κρίση που βιώνουμε πηγάζει από αυτά τα υπερπροϊόντα. Ωστόσο, ο πρόεδρος της Fed, Ben Bernanke, δεν περιμένει καρτερικά να κλείσει ο τωρινός οικονομικός κύκλος. Αντ’ αυτού, απαντά στην κρίση με νέα νομισματικά εργαλεία. Το πρώτο κύμα νέων μέτρων πρωτοεμφανίστηκε το Δεκέμβριο με την μορφή των διευκολύνσεων μέσω δημοπρασιών καθορισμένης διάρκειας (TAF), που δίνει τη δυνατότητα στην Fed να παρέχει κεφάλαια στις τράπεζες δίχως να μειώνει τα επιτόκια. Η κίνηση ήταν καλή μεν, ανεπαρκής δε. 

Και ύστερα ήρθαν οι αλλαγές στο πρόγραμμα δανεισμού τίτλων (TSLF), που ανακοινώθηκε στις 11 Μαρτίου. Το εν λόγω μέτρο είναι ισχυρότερο και περισσότερο ακριβές στο να ρυθμίσει τις διαταραχές στις πιστωτικές αγορές. Στοχεύει στην «καρδιά» των τωρινών προβλημάτων: τους τίτλους διασφαλισμένους με ενυπόθηκα δάνεια. Το ζήτημα που έχει δημιουργηθεί με αυτά τα προϊόντα είναι πως κανείς δεν γνωρίζει την πραγματική αξία τους, με αποτέλεσμα να συμπιέζουν τους ισολογισμούς των τραπεζών και να μπλοκάρουν την κανονική ροή των πιστώσεων. Εν συντομία και προς αποφυγή της τεχνικής ορολογίας, αυτό που κάνει το TSLF είναι να παρακάμπτει το «θρόμβο», καθώς οι μεγάλες τράπεζες μπορούν να χρησιμοποιήσουν αυτά τα προϊόντα ως εγγύηση για να αγοράσουν ομόλογα από την Fed. 

Το εκτιμώμενο αποτέλεσμα της νέας νομισματικής πολιτικής είναι να επανέλθει η φυσική ροή των πραγμάτων στο χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Αδύνατο να προβλεφθεί η επίδραση 

Ωστόσο, πόσο αποτελεσματική είναι το TSLF; Αποτέλεσε την κινητήρια δύναμη στις διεθνείς χρηματιστηριακές αγορές την 11η Μαρτίου, ωστόσο κανείς δεν μπορεί να είναι σίγουρος για την μακροπρόθεσμη επίδραση του. Αυτό που όμως έχει σημασία είναι πως η Fed δεν μένει πλέον «κολλημένη» στο παρελθόν, αλλά εφευρίσκει τα αναγκαία νομισματικά εργαλεία για να αντιμετωπίσει τα προβλήματα των σημερινών χρηματοπιστωτικών αγορών. Εφόσον η Bernanke και Σία κατάφερε να δημιουργήσει δύο νέα εργαλεία νομισματικής πολιτικής, τότε σίγουρα είναι σε θέσει να «κατασκευάσει» πολλά περισσότερα. Μάλιστα, δεν αποκλείεται στα υπόγεια την Fed να πραγματοποιείται δημιουργικός «πόλεμος» μεταξύ νεαρών οικονομολόγων για το ποιος θα βρει τα περισσότερα νέα μέσα νομισματικής πολιτικής...

Το μόνο αρνητικό στην όλη ιστορία είναι πως η συμπεριφορά των αγορών και της οικονομία έχει καταστεί ιδιαίτερα απρόβλεπτη, και από ό,τι φαίνεται θα συνεχίσει να είναι στο άμεσο μέλλον. Οι οικονομολόγοι γνωρίζουν κατά προσέγγιση τον τρόπο με τον οποίο η μείωση των επιτοκίων θα επηρεάσει την οικονομία. Παραδείγματος χάριν, τα οικονομετρικά μοντέλα λένε –σύμφωνα και με την πρότερη εμπειρία- πως η οικονομία χρειάζεται περίπου 12 με 18 μήνες προτού η μείωση των επιτοκίων να έχει πλήρη επίδραση. 

Ωστόσο, το TSLF είναι νέο εργαλείο και δεν μπορεί να συγκριθεί ιστορικά. Επομένως, ουδείς γνωρίζει για το αν η επίδραση του θα είναι άμεση ή θα απαιτήσει μεγαλύτερο χρονικό διάστημα ή για το αν θα βοηθήσει άμεσα τις πιστώσεις ή τις αγορές. Οι ειδικοί επί των προβλέψεων απλά δεν μπορούν να προβλέψουν, καθώς πρόκειται για μέτρο δίχως προηγούμενο. 

Αυτό που όμως είναι σίγουρο είναι πως η οικονομία του 21^ου αιώνα απαιτεί νομισματική πολιτική 21^ου αιώνα. Και από ό,τι φαίνεται αυτό έχουν αρχίσει να καταλαβαίνουν και οι Κεντρικές Τράπεζες. 

Ο Mandel είναι επικεφαλής οικονομολόγος για το BusinessWeek