Συνεχης ενημερωση

    Πέμπτη, 23-Αυγ-2018 14:10

    Ο "μοχλός" των δημοσίων επενδύσεων: μια ιταλική οικονομική εμμονή

    • Εκτύπωση
    • Αποθήκευση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Alessio Terzi

    Στο ιταλικό μακροοικονομικό πλαίσιο, πολλοί είναι πεπεισμένοι ότι ότι μόνον εάν είχαμε έναν μεγάλο δημοσιονομικό "μοχλό" ελευθερίας ως Ιταλία, θα μπορούσαμε να θέσουμε επιτέλους σε κίνηση μια οικονομία η οποία έχει "βαλτώσει" εδώ και 20 χρόνια.

    Ο υποφαινόμενος ωστόσο υποστηρίζει ότι η αποδοτικότητα των ιταλικών δημοσίων επενδύσεων είναι αυτή τη στιγμή χαμηλή. Ειδικά μέτρα μπορούν να ληφθούν για τη βελτίωση της κατάστασης και μόνο άμα τη λήψει τους μπορεί ο μοχλός των δημοσίων επενδύσεων να χρησιμοποιηθεί με πυγμή.

    "Δώστε μου έναν μοχλό και θα κινήσω τη Γη", συνήθιζε να λέει ο αρχαίος Έλληνας μαθηματικός Αρχιμήδης και πολλοί στην Ιταλία σκέφτονται ανάλογα, σχετικά με τη δημοσιονομική επέκταση.

    Αυτή η σχολή σκέψης περιγράφεται ανάγλυφα σε μια πρόσφατη ρήση του Ιταλού υπουργού Οικονομικών Giovanni Tria, ο οποίος εξήγησε ότι οι δημόσιες επενδύσεις "θα αποτελέσουν την κυβερνητική αργυρή σφαίρα για την προώθηση της ανάπτυξης". Αυτή η στρατηγική, κατά την άποψή του, θα επιφέρει μεγέθυνση του ΑΕΠ και δημοσιονομικό χώρο για τη χρηματοδότηση των δεσμεύσεων που έχει αναλάβει η κυβέρνηση σε επίπεδο παροχών, όπως αυτές περιγράφονται στο πρόγραμμα της συμμαχικής κυβέρνησης. Οι τελευταίες περιλαμβάνουν μια αντιμεταρρύθμιση στο συνταξιοδοτικό, γραμμικό φόρο (flat tax), καθώς και καθολικό ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα. Οι ίδιες αντιλήψεις περι δημοσιονομικών βρίσκονται πίσω από τη διεκδίκηση της ιταλικής κυβέρνησης να εξαιρεθούν οι δημόσιες επενδύσεις από τον υπολογισμό του κρατικού ελλείμματος της Ιταλίας από πλευράς Ευρωπαϊκής Ένωσης.

    Οι συγκεκριμένες απόψεις δεν αποτελούν προνόμιο του "αντισυστημικού" τμήματος του ιταλικού πολιτικού σκηνικού, αλλά έχουν οριζόντια διεισδυτικότητα σε όλο το εύρος του. Για μεγάλο χρονικό διάστημα, τις ίδιες θέσεις πρέσβευε και ο τέως πρωθυπουργός Ματέο Ρέντσι. Ακόμη και η Confindustria, γενική συνομοσπονδία των ιταλικών βιομηχανιών, έχει τοποθετηθεί υπέρ μιας αύξησης του ΦΠΑ, εάν τα έσοδα χρησιμοποιηθούν για αύξηση των δημοσίων επενδύσεων, αφού κάτι τέτοιο "θα έδινε ώθηση στην ανάπτυξη και θα μείωνε την αναλογία χρέους προς ΑΕΠ".

    Πινακας 1

    Το διάγραμμα 1 δείχνει το αποθεματικό κρατικών κεφαλαίων, εκφρασμένο ως ποσοστό του ΑΕΠ, σε τρεις ευρωπαϊκές χώρες συγκρίσιμων μεγεθών. Με μια πρώτη ματιά, με ιστορικούς όρους, τα ιταλικά κρατικά κεφάλαια δεν μοιάζουν συγκριτικά μικρά ή συρρικνούμενα. Η Γερμανία, από την άλλη πλευρά, είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς μοιάζει μια χώρα με χρόνια ένδεια επενδύσεων. Ακόμη και η Γαλλία, μία χώρα γνωστή για τον μεγάλο δημόσιο τομέα της, έχει αποθεματικό κρατικών κεφαλαίων 10 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερο σε σχέση με την Ιταλία.
    Αφήνοντας στην άκρη το κομμάτι των κρατικών αποθεματικών, οι υποστηρικτές της τόνωσης των ιταλικών δημόσιων επενδύσεων αναφέρονται επίσης στη σύγχρονη οικονομική φιλολογία περί μακροχρόνιας στασιμότητας σε ένα περιβάλλον χαμηλών επιτοκίων. Βασιζόμενη στην έκθεση του ΔΝΤ το 2014 για την Παγκόσμια Οικονομική Προοπτική (WEO), πολλοί επισημαίνουν ότι "διαπιστώνει πως οι αυξημένες δημόσιες επενδύσεις συντελούν στην αύξηση της παραγωγής, τόσο βραχυπρόθεσμα, όσο και μακροπρόθεσμα".

    Μέχρι εδώ, οι απόψεις του κ. Tria θα έμοιαζαν δικαιωμένες. Το κλειδί, ωστόσο, βρίσκεται στη συνέχεια της πρότασης - όπου αναφέρεται: "...ειδικά σε περιόδους υποαπασχόλησης πόρων και όταν η αποδοτικότητα των επενδύσεων είναι υψηλή". Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΟΣΑ, ο Πίνακας 2 δείχνει το παραγωγικό έλλειμμα της Ιταλίας. Το 2019, το πραγματικό ΑΕΠ θα ξεπεράσει τις προσδοκίες, δυσκολεύοντας τη χρήση του επιχειρήματος περί "υποαπασχόλησης πόρων" στην ιταλική οικονομία.

    Πίνακας 2

    Επιπλέον, το WEO του ΔΝΤ (2014) εξηγεί ότι "τα χρηματοδοτούμενα μέσω δανεισμού projects θα μπορούσαν να έχουν έντονη επίδραση στην παραγωγή χωρίς να αυξάνουν τη σχέση χρέους προς ΑΕΠ, εάν εντελώς ξεκάθαρα ορισμένες ανάγκες στις υποδομές καλύπτονται με αποδοτικές επενδύσεις". Όταν κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει, ακόμη και μετά από τέσσερα χρόνια, η πολλαπλασιαστική επίδραση των δημοσίων επενδύσεων στις ανεπτυγμένες οικονομίες είναι σχεδόν μηδενική (βλέπε Πίνακα 3).

    Πίνακας 3

    Η εμπειρική ερώτηση - κλειδί λοιπόν είναι πόσο αποδοτικές είναι οι δημόσιες επενδύσεις στην Ιταλία. Με στοιχεία από τη δεκαετία του ‘60 και εξής, οι De Jong et al (2017) δημιούργησαν ένα ειδικό μοντέλο "Αξίας σε Κίνδυνο" (VAR) για την Ιταλία, στο οποίο φαίνεται ότι τα αυξητικά σοκ στις δημόσιες επενδύσεις δεν έχουν στατιστικά σημαντική επίδραση στην ανάπτυξη, ούτε βραχυπρόθεσμα ούτε μακροπρόθεσμα (Πίνακας 4).

    Πίνακας 4

    Η διεθνής σύγκριση σε αυτό το επίπεδο είναι συντριπτική, καθώς η Ιταλία έχει ένα από τα χαμηλότερα μακροπρόθεσμα φαινόμενα πολλαπλασιαστικής επίδρασης από τις δημόσιες επενδύσεις στον χώρο της Ευρωζώνης. (Πίνακας 5).

    Πίνακας 5

    Με πιο απλά λόγια, αυτό σημαίνει ότι η αποδοτικότητα και άρα η "επιστροφή" των κεφαλαίων που δαπανόνται σε δημόσιες επενδύσεις στην Ιταλία είναι χαμηλή. Επομένως, η "ιερή αρχή" ότι η δημόσια επένδυση θα "βγάλει τα λεφτά της" δεν φαίνεται να επιβεβαιώνεται στην ιταλική περίπτωση. Όπως αναφέρεται αναλυτικά από την Bank of Italy (2012), όταν οι επιστροφές δεν καταγράφονται συστηματικά και δεν "διορθώνονται", ο μοχλός των δημοσίων επενδύσεων θα παραμένει βραχύς και αναποτελεσματικός. Αιτίες γι’ αυτό αποτελούν μεταξύ άλλων οι κακές επιλογές projects (είτε, στην καλύτερη περίπτωση, λόγω κακών πολιτικών πρακτικών είτε, στη χειρότερη, λόγω διαφθορας), η κακή εφαρμογή του σχεδιασμού, τα γραφειοκρατικά προσκόμματα που εμποδίζουν την ολοκλήρωση των έργων. Αυτοί οι παράγοντες είναι ιδιαίτερα ισχυροί στην Ιταλία, δεδομένης και της εντονότατης ανομοιογένειας μεταξύ των περιφερειών της χώρας.

    Τα ευρήματα του ΟΟΣΑ (2017) δείχνουν να επιβεβαιώνουν αυτά τα στοιχεία, δείχνοντας πόσο θετικό απόβαρο για την ιταλική οικονομία έχουν οι επενδύσεις, όταν συνδυάζονται με δομικές μεταρρυθμίσεις.

    Η υποστήριξη στις δομικές μεταρρυθμίσεις είναι ικανή να δώσει στην ανάπτυξη πολύ μεγαλύτερη ώθηση σε σχέση με μια "έκρηξη" δημοσίων επενδύσεων, όπως σημειώνουν και πρόσφατες αναλύσεις. Στην πραγματικότητα, όλα τα επιτυχημένα παραδείγματα ώθησης της ανάπτυξης στην Ευρώπη τις τελευταίες δεκαετίες ακολούθησαν μετά από περιόδους δομικών μεταρρυθμίσεων, ενώ σε κανένα από αυτά δεν προηγήθηκε μια "βίαιη" αύξηση στις δημόσιες επενδύσεις.

    Από πλευράς πολιτικής οικονομίας, η πιθανότερη εξήγηση για την ιταλική εμμονή με τη χρηματοδοτούμενες μέσω ελλειμμάτων δημόσιες επενδύσεις είναι ότι κάτι τέτοιο θα ανέβαλλε αναγκαίες σκληρές επιλογές. Δεν υπάρχει κανείς που να μην συμφωνεί με την αύξηση των επενδύσεων, ειδικά εάν αυτές χρηματοδοτούνται μέσω ελλειμμάτων, καθώς κάτι τέτοιο δεν ενοχλεί καθόλου κάποια κατεστημένα συμφέροντα. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία σε ένα περιβάλλον χαμηλών επιτοκίων, όπου ο κίνδυνος μιας μεγάλης κρίσης δημοσίου χρέους θεωρείται χαμηλός.

    Κανείς δεν επιθυμεί τη δαιμονοποίηση των δημοσίων επενδύσεων. Από την άλλη πλευρά, ωστόσο, πρέπει κανείς να επισημαίνει την ανάγκη δομικών μεταρρυθμίσεων, ιδιαίτερα στον δημόσιο τομέα, προκειμένου η εξυγίανση της κατανομής των δημοσίων δαπανών να ελευθερώσει πόρους για δημόσιες επενδύσεις. Εάν αυτά τα μέτρα έχουν προηγηθεί, ο μοχλός των δημόσιων επενδύσεων μπορεί να χρησιμοποιηθεί, καθώς θα δίνει και μεγαλύτερη πολλαπλασιαστική απόδοση.

    Όπως θα σημείωνε άλλωστε και ο πρώην αξιωματούχος του ΔΝΤ Carlo Cottarelli, είναι πιο χρήσιμο να καταλαβαίνεις πώς να ξοδεύεις καλύτερα, παρά να ξοδεύεις περισσότερα.

    Μπορείτε να δείτε το άρθρο στον σύνδεσμο: http://bruegel.org/2018/08/the-great-fiscal-lever-an-italian-economic-obsession/

    Διαβάστε ακόμα για:

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

    Δειτε τα πρωτοσελιδα ολων των εφημεριδων