Συνεχης ενημερωση

    Τετάρτη, 06-Ιουν-2018 10:08

    Ο ιταλικός λαϊκισμός οδηγεί σε δύσκολες επιλογές

    • Εκτύπωση
    • Αποθήκευση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου
    Ο ιταλικός λαϊκισμός οδηγεί σε δύσκολες επιλογές

    του Alessio Terzi

    Παρακινούμενοι από μια πολιτική κρίση που ξεδιπλώνεται και από το selloff στις αγορές, αρκετοί διεθνείς παρατηρητές έχουν μόλις συντονιστεί στην τρέχουσα κατάσταση της Ιταλίας. Συχνά, εκπλήσσονται από την υψηλή στήριξη -σε μια χώρα ιδρυτικό μέλος της ΕΕ- προς κόμματα που αγκαλιάζουν τέτοια λαϊκιστική και ανελεύθερη ρητορική.

    Στην καλύτερη περίπτωση, πολλοί έχουν περάσει σε απλουστευμένες εξηγήσεις, με την πιο συχνή από αυτές να υποστηρίζει ότι οι ψηφοφόροι της Λέγκας απλώς θέλουν χαμηλότερους φόρους, ενώ αυτοί του Κινήματος Πέντε Αστέρων -που βρίσκονται κυρίως στο φτωχότερο Νότο- θέλουν εύκολα λεφτά μέσω ενός βασικού εισοδήματος. Στις χειρότερες περιπτώσεις, υπήρξαν αλαζονικές εξηγήσεις, τύπου: "οι άνθρωποι δεν καταλαβαίνουν, είναι εξαγριωμένοι”.

    Κοιτάζοντας στα οικονομικά του ιταλικού λαϊκισμού, οι περισσότερες προτάσεις φαίνεται να είναι επιφανειακές, χωρίς να υποστηρίζονται σε αποδείξεις ή να έχουν προσεκτικές εξηγήσεις, και πιθανώς θα αυξήσουν παρά θα μετριάσουν τα χρόνια προβλήματα της Ιταλίας -μεταξύ των οποίων η χαμηλή ανταγωνιστικότητα, τα ασταθή δημόσια οικονομικά, οι υψηλές δαπάνες για τις συντάξεις και οι χαμηλές για τους νέους και η αύξηση της ανισότητας. Ωστόσο, κάποιες από τις προτάσεις τους δεν είναι καθόλου εξεζητημένες. Συγκεκριμένα, σωστά απορρίπτουν τις εθνικές και ευρωπαϊκές άρχουσες τάξεις, που υπεκφεύγουν γνωστά προβλήματα εδώ και χρόνια και ανισορροπίες, επειδή απαιτούνται δύσκολες επιλογές.

    Αν και η λίστα θα μπορούσε να είναι μεγαλύτερη, δύο περιπτώσεις αφορούν συγκεκριμένα την Ιταλία. Η πρώτη συνδέεται με το δημόσιο χρέος. Όπως είναι ευρέως γνωστό, η Ιταλία έχει το τέταρτο μεγαλύτερο ποσοστό χρέους ως λόγο επί του ΑΕΠ παγκοσμίως, σχεδόν στο 135%, και μέχρι τώρα η κυβέρνηση ξοδεύει περισσότερα ετησίως στην εξυπηρέτησή του παρά σε δημόσιες επενδύσεις. Μελέτη των Reinhart et al (2015) έχει αποδείξει ότι τα επίπεδα χρέους που παρατηρούμε τώρα είναι άνευ προηγουμένου στις προηγμένες οικονομίες για μη πολεμικές περιόδους. Δείχνουν ακόμη ότι το μενού λύσεων για τη μείωσή του μπορεί να χωριστεί σε "ορθόδοξες” (ενίσχυση της ανάπτυξης, ιδιωτικοποιήσεις, πρωτογενή πλεονάσματα) και "ανορθόδοξες” (οικονομική καταστολή, πληθωρισμό, αναδιάρθρωση κλπ).

    Στην περίπτωση της Ιταλίας, η ορθόδοξη εργαλειοθήκη δεν έχει πολλές ελπίδες. Η δεκαετία του 1980 και του 1990 χαρακτηρίστηκε από μεγάλης κλίμακας ιδιωτικοποιήσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να έχουν θετικό αντίκτυπο αλλά δύσκολα έθεσαν το χρέος σε πτωτική τροχιά. Η επίτευξη μεγάλων πρωτογενών πλεονασμάτων είναι η επίσημη προσέγγιση που περιλαμβάνεται στο δημοσιονομικό σύμφωνο της ΕΕ. Ωστόσο η Ιταλία εμφανίζει πρωτογενή πλεονάσματα σχεδόν κάθε χρόνο από τις αρχές του 1990. Ενώ κάποιοι θα υποστηρίξουν ότι αυτά θα έπρεπε να είναι μεγαλύτερα, οι Eichengreen and Panizza (2014) πώς τα πρωτογενή πλεονάσματα που απαιτούνται να μειώσουν το χρέος σημαντικά, είναι πολύ σπάνια στην πρόσφατη οικονομική ιστορία, και ως εκ τούτου, είναι απίθανο να φέρουν αποτέλεσμα στην Ιταλία.

    Η πιο συνήθης επιλογή είναι η τόνωση της ανάπτυξης, η οποία συνήθως έρχεται  ως σύσταση για την εφαρμογή εκτεταμένων διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων. Αν και αυτό είναι μια ασφαλής επιλογή, γνωρίζουμε ότι οι μεταρρυθμίσεις έχουν μια ετερογενή επίδραση και μόνο περιστασιακά αποδίδουν τη σημαντική θετική τόνωση που θα χρειαζόταν η Ιταλία για να ξεφύγει από την τρέχουσα ισορροπία χαμηλής ανάπτυξης-υψηλού χρέους. Στις προηγμένες οικονομίες, αυτό έχει συμβεί γενικά σε μετάπολεμικές περιόδους.

    Τα μη ανορθόδοξα μέτρα -αν και πιο συχνά χρησιμοποιούνταν στο παρελθόν από ό,τι συχνά οδηγούμαστε να πιστεύουμε, ακόμη και στις προηγμένες οικονομίες- είναι ωστόσο γενικά εναντίον των τωρινών συνθηκών της ΕΕ, ή διασχίζουν τις "κόκκινες γραμμές” άλλων κρατών-μελών.

    Κολλημένη μεταξύ σφύρας και άκμονος, η προσέγγιση σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο ήταν να εστιάσουμε βραχυπρόθεσμα, με έναν συνδυασμό ορθόδοξων επιλογών, διατηρώντας τα δημοσιονομικά δεδομένα υπό έλεγχο, προσπαθώντας να μειώσουμε το χρέος σε καλές εποχές και ελπίζοντας για ένα υποστηρικτικό εξωτερικό περιβάλλον.

    Η δεύτερη περίπτωση αφορά την αρχιτεκτονική της ευρωζώνης σε πιο ευρύ επίπεδο. Μέχρι τώρα, είναι ευρέως αποδεκτό ότι η οικονομική και νομισματική ένωση ως έχει είναι ελλιπής και δυσλειτουργική, οδηγώντας για παράδειγμα σε μεγαλύτερη πτώση του ΑΕΠ στη διάρκεια αρνητικών κύκλων. Ενώ μεμονωμένες λύσεις σε αυτό το πρόβλημα διαφέρουν, οι περισσότεροι οικονομολόγοι συμφωνούν ότι χωρίς οικονομική ένωση, όλο το οικοδόμημα του ευρώ δεν μπορεί να μείνει ενωμένο μακροπρόθεσμα. Έχοντας καταλήξει ότι αυτό είναι πολιτικά ανέφικτο, η προσέγγιση ήταν να εστιάσουμε σε βραχυπρόθεσμα "μπαλώματα” και να ελπίζουμε ότι μια κρίση τόσο μεγάλη όσο αυτή του 2008, δεν θα έλθει κάποια στιγμή σύντομα.

    Αυτή η αποσπασματική, μικρής κλίμακας προσέγγιση θα μπορούσε να είναι ανεκτή για τα κράτη-μέλη της ευρωζώνης υπό φυσιολογικές οικονομικές συνθήκες. Ωστόσο, σε μια χώρα που βίωσε στασιμότητα του ΑΕΠ για 20 χρόνια, και χωρίς καθαρή πορεία για έξοδο από αυτό το αρνητικό ισοζύγιο στο προσεχές μέλλον, είναι πιο πιθανό να επιδιωχθούν ριζικές αλλαγές παρά μικρές, στο status quo.

    Όπως παρατήρησε πρόσφατα ο οικονομολόγος του Harvard, Dani Rodrik, τουλάχιστον οι Ιταλοί λαϊκιστές είναι ξεκάθαροι για το πώς θα λύσουν το περίφημο τρίλημμά του, το οποίο δηλώνει πως είναι αδύνατο να έχουμε ταυτόχρονα λειτουργική ΟΝΕ, εθνική κυριαρχία και δημοκρατική πολιτική. Οι εθνικές και ευρωπαϊκές άρχουσες τάξεις δεν έχουν δώσει ακόμη μια ξεκάθαρη απάντηση. Εάν οι υπερασπιστές του ευρωπαϊκού project θέλουν να ανακτήσουν δημοτικότητα, δεν μπορούν πλέον να ελπίζουν ότι θα σκουπίζουν τα προβλήματα κάτω από το χαλί και ότι θα χρειαστεί να παρουσιάσουν μια ξεκάθαρη λειτουργική εναλλακτική. Η τρέχουσα λαϊκιστική ατζέντα θα μπορούσε κάλλιστα να οδηγήσει σε μια πιο φτωχή Ιταλία. Ωστόσο, σύντομα το να προβάλλουμε το τεράστιο κόστος της διάλυσης του status quo, δεν θα είναι αρκετό.

    © Copyright Bruegel. Η μετάφραση του κειμένου έγινε από το Capital.gr. Η δημοσίευση της ελληνικής μετάφρασης δεν αποτελεί προϊόν επίσημης συνεργασίας

    Μπορείτε να δείτε το κείμενο εδώ: http://bruegel.org/2018/05/italian-populism-calls-for-hard-choices/

    Διαβάστε ακόμα για:

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ