Συνεχης ενημερωση

    Τρίτη, 19-Ιουν-2018 00:24

    Ενισχύοντας τις γραμμές άμυνας της ελληνικής δημόσιας διοίκησης - Προκλήσεις και Ευκαιρίες

    • Εκτύπωση
    • Αποθήκευση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Άγγελου Μπίνη

    Η Ελλάδα δεν είναι η μόνη χώρα που καταβάλει μεγάλες προσπάθειες για την ενίσχυση των ρυθμίσεων και των πρακτικών ακεραιότητας και λογοδοσίας στους δημόσιους οργανισμούς. Η πρακτική εμπειρία σ’ έργα ακεραιότητας και καταπολέμησης της διαφθοράς σε δέκα έξι χώρες και σε τέσσερις διαφορετικές ηπείρους καταδεικνύει πόσο σημαντικό είναι να μην αναλώνεται το αντικείμενο και η επιχειρησιακή προσέγγιση ενός μεταρρυθμιστικού έργου σχεδόν μονοδιάστατα στη μετάφραση και στην "αβασάνιστη" μεταφορά ενός μοντέλου ή ενός πλαισίου που έχει αναπτύξει ένας διεθνής οργανισμός ή κάποια άλλη χώρα στο κράτος που έχει την πρωτοβουλία της μεταρρύθμισης, αλλά να γίνεται προσπάθεια εντοπισμού των ιδιαιτεροτήτων, των αποκλίσεων αλλά και των δυνατών σημείων κάθε εθνικής δημόσιας διοίκησης, ώστε να μπορεί πραγματικά η ομάδα έργου να προσαρμόζει τις προτάσεις και τα διαθέσιμα εργαλεία στις ανάγκες και στις προκλήσεις της συγκεκριμένης διοικητικής, πολιτιστικής, κοινωνικής και δημοσιονομικής πραγματικότητας. Δυστυχώς πολλές φορές ελλείπει η τεχνογνωσία αλλά και η "υπομονή" για αυτή την άσκηση, φαινόμενο που είναι ένας από τους βασικούς λόγους για την αποτυχία των μεταρρυθμιστικών εγχειρημάτων και τη διαπίστωση ότι ένα μοντέλο που εφαρμόστηκε με επιτυχία σε κάποιο κράτος δεν μπόρεσε να αποδώσει εξίσου καλά σ’ ένα διαφορετικό εθνικό πλαίσιο.

    Στην ίδια προβληματική, εάν πάρουμε ως μελέτη περίπτωσης το Σύστημα Εσωτερικού Ελέγχου (Internal Control System) κι ειδικότερα το Μοντέλο των τριών Γραμμών Άμυνας, μπορούμε να κάνουμε τις εξής παρατηρήσεις. 

    * Εάν δεν κάνει κάποιος την προσπάθεια να επαληθεύσει ποιες από τις λειτουργίες και δραστηριότητες που συναποτελούν το μοντέλο αυτό, υπάρχουν πραγματικά σήμερα στους δημόσιους οργανισμούς, ώστε να δει και που υπάρχουν οι αποκλίσεις και επομένως που πρέπει να επικεντρώσουμε τους έτσι και αλλιώς περιορισμένους πόρους μας, ελλοχεύει ο κίνδυνος να περιοριστούμε σε μία απλή αναπαραγωγή θεωρητικών πλαισίων που έχουν μικρές πιθανότητες να ενσωματωθούν στα συστήματα λήψης αποφάσεων, διοίκησης και λειτουργίας των δημόσιων οργανισμών. Αυτό είναι το ονομαζόμενο "κενό εφαρμογής-implementation gap". 

    * Παρατηρείται λοιπόν η ανάπτυξη χιλιάδων σελίδων θεωρητικών προσεγγίσεων και τεχνικών συμβουλών, οι οποίες δεν λαμβάνουν υπόψη τις υφιστάμενες αδυναμίες και προκλήσεις και συνακόλουθα δεν προτείνουν ρεαλιστικά βήματα εφαρμογής και επίτευξης της αλλαγής. Ακόμα και εάν πρόκειται για το πλέον ιδανικό μοντέλο, την διεθνώς ορθή πρακτική, οι πιθανότητες ενσωμάτωσης και μη απόρριψης του"μοσχεύματος τεχνογνωσίας" είναι περιορισμένες.

    Στην Ελλάδα αυτή τη στιγμή υπάρχουν ελάχιστοι δημόσιοι οργανισμοί (για παράδειγμα κάποιες από τις δημόσιες εταιρίες που λειτουργούν με τη μορφή ΑΕ) που διαθέτουν μία ουσιαστική λειτουργία Διαχείρισης Κινδύνων, όπως αυτή που περιγράφεται στο μοντέλο των Τριών Γραμμών Άμυνας. Επίσης αν και οι περισσότερες υπηρεσίες διαθέτουν λειτουργίες φυσικής ασφάλειας (physical security) λίγες υπηρεσίες διαθέτουν ανεπτυγμένες λειτουργίες ασφάλειας δικτύου, υπολογιστών και προστασίας δεδομένων, που είναι και ένα πολύ επίκαιρο θέμα λόγω και της έναρξης ισχύος του νέου Κανονισμού Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων-GDPR

    Επομένως είναι σημαντικό να καταγράφονται οι ελλείψεις αυτές (βλ. και Ενισχύοντας τη λογοδοσία στους δημόσιους οργανισμούς) ώστε να δοθεί προτεραιότητα στην ανάπτυξη αυτών των λειτουργιών. Η ίδια προβληματική αφορά και στο επίπεδο ωριμότητας της δραστηριότητας του Εσωτερικού Ελέγχου (Internal Audit) με την έννοια που η δραστηριότητα αυτή προσφέρει ανεξάρτητη διασφάλιση ως αναπόσπαστο κομμάτι του Μοντέλου των Τριών Γραμμών Άμυνας.Δυστυχώς ο βασικός νόμος, Ν.3492/2006, που θέτει το πλαίσιο για την οργάνωση και την άσκηση της δραστηριότητας εσωτερικού ελέγχου στη δημόσια διοίκηση δεν συμβαδίζει με τη ορθή διεθνή πρακτική και χρειάζεται αναθεώρηση. Η Επιτροπή Ελέγχου, είναι επίσης είναι μίανέα έννοια για την ελληνική δημόσια διοίκηση προερχόμενη από τον ιδιωτικό τομέα και τους κανόνες εταιρικής διακυβέρνησης.

    Η μεγάλη εικόνα: Παρέχει ο Εσωτερικός Έλεγχος (Internal Audit) επαρκή διασφάλιση;

    pin
    Πηγή: Παρουσίαση σε ημερίδα εργασίας στο Institut des Finances Basil Fuleihan στη Δημοκρατία του Λιβάνου

     

    Αξίζει να σημειωθεί ότι πολλές δημόσιες διοικήσεις που πρωτοπορούν σε θέματα εσωτερικού ελέγχου και διαχείρισης κινδύνων αντιμετωπίζουν πρόβλημα με τον ακριβή προσδιορισμό των καθηκόντων και του πεδίου δράσης της 2ης Γραμμής Άμυνας, η οποία κανονικά δεν εμπλέκεται άμεσα στη διαχείριση των κινδύνων αλλά οφείλει να επιβλέπει τις διεργασίες διαχείρισης και μετριασμούόλων των κινδύνων που απειλούν την επίτευξη των επιχειρησιακών στόχων του οργανισμού.Στο σημείο αυτό βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μία από τις βασικές προκλήσεις για την ανάπτυξη ενός σύγχρονου Συστήματος Εσωτερικού Ελέγχου στην ελληνική δημόσια διοίκησης, δηλ. την απουσία ή την πλημμελή, εφαρμογή του συστήματος διοίκησης μέσω στόχων όπως αυτό ρυθμίζεται από τις σχετικές διατάξεις των Ν.4369/2016 και Ν.3230/2004 και εξειδικεύεται, μεταξύ άλλων,με την εγκύκλιο με αρ. πρ. 12972/10-05/2016 (ΑΔΑ: ΩΥΔΛ465ΦΘΕ-ΙΞ9) του Υπουργείου Διοικητικής Ανασυγκρότησης. Η διαπίστωση αυτή μας βοηθά να προτεραιοποιήσουμε καλύτερα τις δράσεις μας και να αντιληφθούμε γιατί είναι ιδιαίτερα δυσχερής η ανάπτυξη μιας αποτελεσματικής λειτουργίας διαχείρισης κινδύνων, η κατανομή ρόλων μεταξύ των τριών γραμμών άμυνας και συνακόλουθα η ανάπτυξη υπηρεσιών συνδυασμένης διασφάλισης (combined assurance) στους δημόσιους οργανισμούς.

    Γράφημα: Η αποστολή και ο ρόλος της 2ης Γραμμής Άμυνας

    pin
    Πηγή: Βασισμένο σε παρουσίαση της Μονάδας Εσωτερικού Ελέγχου του ΥΠΟΙΚ της Δημοκρατίας της Νότιας Αφρικής



    Οι συντονισμένες προσπάθειες φορέων όπως το Υπουργείο Διοικητικής Ανασυγκρότησης, η Γενική Γραμματεία καταπολέμησης της Διαφθοράς, η ΑΑΔΕ, το Σώμα Επιθεωρητών-Ελεγκτών Δημόσιας Διοίκησης, το Ινστιτούτο Εσωτερικών Ελεγκτών και ο ΟΟΣΑ και αποβλέπουν στη δημιουργία των κατάλληλων προϋποθέσεων για την ουσιαστική ανάπτυξη και ενσωμάτωση αυτών των λειτουργιών και διαδικασιών στα συστήματα διακυβέρνησης και λειτουργίας της ελληνικής δημόσιας διοίκησης. 

    Στο πλαίσιο αυτό, εάν ο στόχος είναι η ενσωμάτωση των λειτουργιών ενός συστήματος εσωτερικού ελέγχου στις καθημερινές πρακτικές των δημόσιων οργανισμών, η ιδιοκτησία της προσπάθειας και το όλο εγχείρημα δεν μπορεί παρά να στηριχθεί στα πολλά και ικανά στελέχη και εμπειρογνώμονες της ελληνικής δημόσιας διοίκησης. Η δημόσια διοίκηση έχει ένα πολύ μεγάλο απόθεμα δυνάμεων και καινοτομίας που αναζητά την ευκαιρία να ηγηθεί των μεταρρυθμίσεων και να αποδείξει στους πολίτες αλλά και σε κάθε τρίτο τη βούληση και την ικανότητά της να εφαρμόσει με επιτυχία σύνθετα μεταρρυθμιστικά εγχειρήματα όπως είναι η ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου συστήματος λογοδοσίας και ακεραιότητας. Στη διαδικασία αυτή η δημόσια διοίκηση δεν πρέπει να είναι επιφυλακτική αλλά ούτε και φοβική απέναντι στις πρακτικές και στα εργαλεία που χρησιμοποιούν διοικήσεις άλλων κρατών αλλά ακόμα και οργανισμοί του ιδιωτικού τομέα. Οι τεχνικές προκλήσεις αυτών των έργων και οι εγγενείς δυσκολίες της φάσης της εφαρμογής και της διαχείρισης της αλλαγής απαιτούν συνέργειες, συνεργασίες και αξιοποίηση όλων των διαθέσιμων, ικανών και πρόθυμων δυνάμεων.

    * Ο κ. Άγγελος Μπίνης είναι ​Σύμβουλος-Αναλυτής σε θέματα Ακεραιότητας και καταπολέμησης της Διαφθοράς, CFE - Διεύθυνση Δημόσιας Διακυβέρνησης/Μονάδα Ακεραιότητας Δημόσιου Τομέα, Ο.Ο.Σ.Α

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ