Συνεχης ενημερωση

    Σάββατο, 02-Ιουν-2018 08:32

    Ιταλία: Κρίση και Εξισορρόπηση;

    • Εκτύπωση
    • Αποθήκευση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Κώστα Α. Λάβδα

    Ένα ακόμη πολιτικό δράμα (από τα τόσο συνηθισμένα στην Ιταλία) ή μια κρίση με ειδική βαρύτητα; Τρεις μήνες μετά τις εκλογές, η γειτονική χώρα παραμένει χωρίς κυβέρνηση ενώ οι δυνατότητες συμμαχιών έχουν περιπλεχθεί με την άρνηση του προέδρου Σέρτζιο Ματταρέλλα να αποδεχθεί ως υπουργό Οικονομικών τον πολέμιο του ευρώ Σαβόνα και την εμφάνιση στο πολιτικό προσκήνιο του ζητήματος της συμμετοχής στην Ευρωζώνη ως πολιτικού διακυβεύματος.

    Εντός συνταγματικής παράδοσης

    Από συνταγματική άποψη, ο Ματταρέλλα (ένας συνεπής πρόεδρος με άποψη) είχε αρμοδιότητα να πράξει όπως έπραξε. Πρέπει να γίνει αντιληπτή η εξέλιξη του πολιτικού ρόλου της προεδρίας στην Ιταλία από τη μεταβατική περίοδο της δεκαετίας του 1990. Από τις αρχές της δεκαετίας εκείνης, με δεδομένη την αποσύνθεση της άλλοτε πανίσχυρης Χριστιανοδημοκρατίας, τις αλλαγές στον εκλογικό νόμο και το κομματικό σύστημα, οι διαδικασίες σχηματισμού κυβέρνησης έγιναν πιο σύνθετες και οι πρόεδροι (με πρώτο τον θεωρούμενο τότε πολύ "παρεμβατικό" Όσκαρ Λουίτζι Σκάλφαρο) άρχισαν να διαδραματίζουν κεντρικότερους ρόλους. Το άρθρο 92 του ιταλικού Συντάγματος (για την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης) συνήθως ερμηνεύεται ότι δίνει υπό προϋποθέσεις τη δυνατότητα ουσιαστικής συμβολής στον πρόεδρο στο πλαίσιο της εξισορρόπησης των εξουσιών.

    Έτσι έχει εφαρμοστεί στο πρόσφατο παρελθόν και σε άλλες περιπτώσεις: 1994, 2001, 2014. Προφανώς ο προεδρικός "παρεμβατισμός" μπορεί να οδηγήσει σε πολιτικές αμφισβητήσεις, αλλά στο παρελθόν βρισκόταν η λύση μέσω διαβουλεύσεων (δηλ. προκρινόταν άλλος υποψήφιος για το υπό συζήτηση χαρτοφυλάκιο). Όμως οι νικητές του Μαρτίου, ο Ντι Μάιο από το Κίνημα Πέντε Αστέρων και ο Σαλβίνι από τη Λέγκα, επέλεξαν να ξεσηκωθούν, κατηγορώντας τον πρόεδρο ότι προκάλεσε συνταγματική κρίση (κατηγορίες που απέσυραν λίγα εικοσιτετράωρα αργότερα). Η ουσία από συνταγματική άποψη είναι ότι στα ώριμα κοινοβουλευτικά καθεστώτα ο πρόεδρος είναι πυλώνας του συστήματος θεσμικών φραγμών και αντίβαρων, χωρίς τα οποία δεν μπορεί να λειτουργήσει μια δημοκρατία χωρίς να γλιστρήσει σταδιακά στην κατεύθυνση της δικτατορίας των δημαγωγών.

    Αποκλίσεις Λέγκας - Πέντε Αστέρων

    Από πολιτική όμως άποψη, πόσο μεγάλο κίνδυνο θα συνιστούσε η υπουργοποίηση του Σαβόνα για το μέλλον της χώρας στο ευρώ; Ο πρόεδρος Ματταρέλλα εν προκειμένω σωστά επισήμανε ότι δεν υπήρχε στην ατζέντα των "νικητών" η θέση περί εξόδου από το ευρώ, θέση την οποία υποστήριζε ο Σαβόνα και απειλούσε τις καταθέσεις, τις αγορές και το χρηματιστήριο. Με δεδομένο ότι ο πρόεδρος ορίζει τον πρωθυπουργό και, βάσει εισήγησής του, τους υπουργούς (για να λάβουν ψήφο εμπιστοσύνης κ.λπ.), η προεδρική εγγύηση της εθνικής ενότητας και της λειτουργίας του πολιτεύματος αφορά και τη λειτουργία θεσμικού φραγμού απέναντι σε εκτροπή από την κατάσταση πραγμάτων (συμμετοχή στην Ευρωζώνη) που οι εκλογείς-πολίτες θεώρησαν δεδομένη (άλλωστε μπορούν, αν το επιθυμούν, να ψηφίσουν σχετικά εφόσον ένα κόμμα το προτείνει σε επόμενες εκλογές).

    Από την άλλη πλευρά, το Κίνημα Πέντε Αστέρων (σε αντίθεση με την αντιευρωπαϊκή Λέγκα), αποτελεί πολυσυλλεκτικό κίνημα διαμαρτυρίας με εύπλαστη, καιροσκοπική ατζέντα. Δεν πρόκειται για αντισυστημικό κόμμα θέσεων. Πιθανότατα τα στελέχη του σε μια κυβέρνηση θα μπορούσαν να συνεργαστούν με τις Βρυξέλλες χωρίς προβλήματα. Οπότε ο πρόεδρος μάλλον θέλησε να επιστήσει την προσοχή τόσο των πολιτών όσο και της πολιτικής τάξης στις επιπτώσεις των πολιτικών μηνυμάτων και τη σημασία των σχέσεων λόγων και έργων.

    Φαίνεται, λοιπόν, ότι μόνο το μέλλον θα δείξει εάν η άρνηση υπουργοποίησης του Σαβόνα αποδειχθεί καλή κίνηση για την υπεράσπιση της ευρωπαϊκής πορείας της Ιταλίας. Υπάρχει κίνδυνος συσπείρωσης και ενίσχυσης της αντι-ευρωπαϊκής ψήφου, οπότε η κίνηση Ματταρέλλα μπορεί να αποδειχτεί (από πολιτική, όχι συνταγματική άποψη) ατελέσφορη. Στην πραγματικότητα, η αρχική άρνηση του Κινήματος Πέντε Αστέρων και της Λέγκας να προτείνουν άλλο υποψήφιο, αναδεικνύει ακόμη περισσότερο το ευρώ ως διακύβευμα στις εξελίξεις που θα ακολουθήσουν. Πράγμα εξαιρετικά προβληματικό για την Ευρωζώνη και για όσους τη στηρίζουν.

    Οι εναλλακτικές εκδοχές

    Ποια είναι τα σενάρια για το επόμενο διάστημα; Η Λέγκα, με δημοσκοπικές ενδείξεις ενίσχυσης όσο εξελίσσεται η περιπέτεια στη Ρώμη, τάσσεται υπέρ της διενέργειας νέων εκλογών. Από την άλλη πλευρά, το Κίνημα αμφιταλαντεύεται και ο Ντι Μάιο ανέλαβε πρωτοβουλία γεφύρωσης του χάσματος, προτείνοντας κυβέρνηση με τη Λέγκα. Τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, τέσσερα είναι τα σενάρια. Στο πρώτο και πιθανότερο, οι προσπάθειες του Ντι Μάιο καρποφορούν και το Κίνημα Πέντε Αστέρων σχηματίζει κυβέρνηση με τη Λέγκα. Στο δεύτερο, η Λέγκα διατηρεί πιο σκληρή στάση, προτείνει άλλον πρωθυπουργό αντί του Κόντε αλλά και τον Σαβόνα υπουργό σε εναλλακτικό χαρτοφυλάκιο οπότε η στάση του Ματταρέλλα δεν μπορεί να προβλεφθεί. Στο τρίτο σενάριο, ορίζεται κυβέρνηση τεχνοκρατών υπό τον Κοτταρέλλι (πρώην στέλεχος του ΔΝΤ) για να προετοιμάσει τον προϋπολογισμό και να πάει τη χώρα σε εκλογές το φθινόπωρο. Τέλος, στο τέταρτο σενάριο, η Βουλή διαλύεται άμεσα και προκηρύσσονται εκλογές μέσα στο καλοκαίρι.

    Οι ευρύτερες προκλήσεις

    Πώς διαμορφώνεται η μεγάλη εικόνα; Μετά από μια περίοδο οικονομικής στασιμότητας και επίμονης ανεργίας, την άφιξη χιλιάδων νόμιμων αλλά και παράτυπων μεταναστών από την Αφρική και την Ασία και την απουσία ευρύτερων συναινέσεων στην ιταλική πολιτική τάξη, οι πολίτες υιοθετούν ευκολότερα πλατφόρμες "ενάντια στο κατεστημένο". Ωστόσο η Κεντροδεξιά και η Κεντροαριστερά παρέμειναν ισχυρές στις περιφερειακές εκλογές, οι οποίες διεξήχθησαν παράλληλα με τις βουλευτικές, στις ευρύτερες περιοχές του Μιλάνου και της Ρώμης. Κι ενώ ο "λαϊκισμός" (για τον οποίο γράφονται εκατοντάδες βιβλία και άρθρα) εξελίσσεται σε μηχανή παραγωγής "πολιτικών αναλύσεων", το ετερόκλητο σκηνικό και οι πολυδιάστατες διαιρετικές τομές στην Ιταλία υποδηλώνουν ένα πεδίο περισσότερο σύνθετο.

    Οι δημοσκοπήσεις των τελευταίων ημερών (μετά την κίνηση Ματταρέλλα) δείχνουν ότι οι Ιταλοί επιθυμούν να παραμείνει η χώρα στο ευρώ σε ποσοστά άνω του 60% (Euromedia) και άνω του 70% (Piepoli). Άλλωστε, όπως έδειξαν οι εκλογές του Μαρτίου, ο γεωγραφικός κατακερματισμός (o βιομηχανικός και ευρωπαϊκός Βορράς ευνόησε τη Δεξιά και την Κεντροδεξιά, ο περισσότερο αγροτικός Νότος εξασφάλισε στο Κίνημα Πέντε Αστέρων την πρώτη θέση) σε συνδυασμό με την αδυναμία των κομμάτων ως πολιτικών θεσμών και την εύκολη ανάδυση νέων, συχνά καιροσκοπικών σχηματισμών εξακολουθούν να χαρακτηρίζουν την πολιτική ζωή στην Ιταλία.

    *Ο Κώστας Α. Λάβδας είναι καθηγητής Ευρωπαϊκής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο

    **Αναδημοσίευση από το "Κεφάλαιο" που κυκλοφορεί

    Διαβάστε ακόμα για:

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ