Συνεχης ενημερωση

    Σάββατο, 12-Μαϊ-2018 08:40

    Με αέρα κανονικότητας!...

    • Εκτύπωση
    • Αποθήκευση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Θοδωρή Γιάνναρου

    Διαβάζοντας τις αναρτήσεις ενός πολύ ενδιαφέροντος, από πλευράς ανάλυσης, Αθηναίου ψυχολόγου, εντόπισα μία ανάρτηση, κάτω από δύο διαφορετικής θεματολογίας φωτογραφίες κολλημένες μεταξύ τους, που έκρινα πως θα άξιζε να μοιραστώ μαζί σας: η πρώτη έδειχνε ένα ομόφυλο ζευγάρι αντρών σε σφιχτό εναγκαλισμό να ανταλλάσσουν φιλιά, ενώ η δεύτερη δίπλα, δυο αγοράκια σκελετωμένα, να σηκώνουν αδύναμα τα χέρια, εκλιπαρώντας μάλλον για λίγο φαγητό... 

    Η πρώτη φωτογραφία αγανακτεί αυτόν που τη βλέπει. Η αθέμιτη προσπάθεια θεσμοθέτησης και μαζικής επιβολής μιας άλλης μορφής "διαφορετικότητας", ενός μοντέλου αντίληψης και διαπαιδαγώγησης που δεν είναι σε θέση να γιατρέψει ούτε καν να ανακουφίσει υπαρξιακές αμηχανίες... δεν είναι σε θέση να καλύψει ούτε θεσμικά μας κενά, ούτε την ανάγκη του σύγχρονου ανθρώπου για ολοκλήρωση και απαρτίωση. Είναι απλά μια ακόμα αυτοτροφοδοτική αντανάκλαση μιας κοινωνίας, βαθιά κοιμισμένων ναρκισσιστικών καταναλωτών, που αποφασίζει για την ορθοπραξία, με μοναδικό γνώμονα το ατομικό δικαίωμα. Αυτή η αυτοδικαιωματική και αυτοδικαιωτική πολιτική σύγχρονη ορθολαγνεία, χρειάζεται μάλλον εκ βάθρου αναθεώρηση και τον συλλογικό προβληματισμό μας...

    Η φωτογραφία των δύο αποστεωμένων παιδιών δίπλα, που φαντάζει τόσο παράταιρη, θυμίζει αυτό που συνεχώς και με χίλιους τρόπους προσπαθεί κανείς να ξεχάσει: Το μέγεθος, όχι τόσο της συλλογικής, αλλά κυρίως της προσωπικής του ευθύνης στην εξάπλωση και τη βίαιη θεσμοθέτηση της υψίστης μορφής αναξιοπρέπειας, τη φτώχεια και την αντιδιαστολή της με τον πλουτισμό, ως αποδεκτή κανονικότητα. Σε έναν πολιτισμό που εξιδανικεύοντας ως πυλώνες του, το δικαίωμα και την κατανάλωση έχει επιτύχει να αιμορραγεί ανθρωπιστικά, ηθικά και ψυχικά, και συνειδησιακά. Σε έναν αμερόληπτο και όχι ψυχικά εμπλεκόμενο αναγνώστη είναι σαφές πως στο κειμενάκι αυτό υπό μορφή άρθρου δεν υπάρχει πουθενά επιθετική ρητορική σε ιδιαίτερα άτομα, ή ομάδες ιδιαιτέρων ανθρώπων. Αν και το βρίσκω περιττό -μάλλον για τους πιο εμπαθείς λογοκριτές δεν είναι περιττό, θα χρειαστεί να ξεκαθαρίσω και πάλι πως το κειμενάκι που παραθέτω μετά την εισαγωγή δεν αφορά στους ομοφυλόφιλους της φωτογραφίας που περιέγραψα, ούτε σε καμιά περίπτωση υπονοεί επίθεση εναντίον των ατόμων που χαρακτηρίζονται από ομοφυλοφιλική σεξουαλικότητα και δράση. Το κειμενάκι αυτό μέσα στο άρθρο αφορά σε προσωπική  ανάγκη να διευκρινιστεί ο προβληματισμός, η διαφωνία και η περιορισμένη ανεκτικότητα, απέναντι σε μια κοινωνία που επιμένει να εθελοτυφλεί και να επιτρέπει να την απαξιώνουν. Εθελοτυφλεί στις πιο απόκρυφές της φοβίες... στα πιο σκοτεινά της κίνητρα που την ωθούν να υιοθετήσει αντισταθμιστικές τεχνικές και ιδεολογίες προκειμένου να γλυτώσει ανώδυνα από τα δύσκολα. Να "λύσει" εύκολα τα μεγάλα της προβλήματα χωρίς να βλέπει πόσα άλλα και σοβαρά τέτοια δημιουργεί. Μια σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα, ιδιαιτέρως προβληματική και μπερδεμένη, αφού δεν μπορεί να δρα με σαφή κριτήρια ορθότητας, ούτε να αυτοεξεταστεί, προσπαθεί αστόχαστα κι άστοχα μόνο να αντιδρά μικροπολιτικά και παρορμητικά στα εγγενή προβλήματα που έχει δημιουργήσει και που είναι, τόσο κοινωνικά, όσο και υπαρξιακά και ψυχικά, σε ανθρώπους και ομάδες ανθρώπων, υιοθετώντας αδιακρίτως ως ισοπεδωτικό κανόνα της, την αρχή της δαιμονοποίησης της διαφορετικότητας. Μια γεννεσιουργός αιτία αυτής της εντεινόμενης δαιμονοποίησης είναι η ισοπεδωτική και τεχνική της αποδοχή και η εύκολη ταύτισή της με την κανονικότητα... Η ύπαρξη του διαφορετικού κινητοποιεί πάντα μέσα μας πρωτόγονο φόβο και ενοχή. Τον φόβο ότι θα μας συντρίψει και θα μας καταπιεί η δική μας εγγενής διαφορετικότητα, που συνήθως προβάλλουμε στους μιασματικούς και "ξένους" άλλους. Την ενοχή γιατί ακόμα δεν είμαστε αυτογνωστικά σε θέση να συμπεριλάβουμε χωρίς να επιστρατεύσουμε τον πρωτόγονο  μηχανισμό της σχάσης -διασπαστικές και ανεπίλυτες συγκρούσεις, που υπονομεύουν την αυτοτέλεια και την τόσο απαραίτητη για μας αίσθηση ολότητας κι επάρκειας μέσα μας. Τον παραπάνω φόβο σήμερα η μετανεωτερικότητα δεν έχει τα διαγνωστικά και τα θεραπευτικά εργαλεία για να το αντιμετωπίσει. Αφού έχει αποτάξει ως ασύμβατες με τους σκοπούς της, αναχρονιστικές, και επικίνδυνες, τη ρητορική και την προοπτική του Νόμου, της παράδοσης και του λόγου, θεωρώντας τα παραπάνω μάλιστα ως βασικά εμπόδια στον οδοστρωτήρα του νέου "Νόμου του δικαιώματος" και της αυτοδικαίωσης, αυτοεγκλωβίζεται ολοένα και περισσότερο στα αδιέξοδα που η ίδια γεννάει και τροφοδοτεί. Όπως ακριβώς το φίδι που κυνηγώντας την ουρά του προκειμένου να τη φάει και να ζήσει, στο τέλος θα αυτοφαγωθεί. Είναι εντυπωσιακό πως κανένα από τα κείμενά μου, ποτέ μέχρι τώρα όπου τα ανήρτησα,  δεν δέχτηκε τέτοιο καταιγισμό ασυγκράτητης επιθετικότητας, ενώ το ίδιο για τον απεμπλεκόμενο αναγνώστη δεν είχε καμιά επιθετική διάθεση. Ποιο να είναι άραγε το προκλητικό του γνώρισμα; Γιατί αναστατώθηκαν τόσο πολύ κάποιοι άνθρωποι; Ποιο ευαίσθητο σημείο ακουμπάει μέσα μας η ρητορική του; Μήπως την προσωπική μας αλήθεια που ακόμα ανεπίγνωστη σε μας φαντάζει βαθιά απειλητική; Οι αντιδράσεις, στη συντριπτική τους πλειοψηφία, είναι ανεξέλεγκτες, θυμώδεις, παρορμητικές επιθέσεις, δυσαρέσκειας, αποτροπιασμού, ειρωνείας, άλλοτε απροκάλυπτης χυδαιότητας και οργής, άλλοτε μίσους μεταμφιεσμένου με την επίφαση της επιστημονικής ορολογίας και αναλυτικής διάθεσης και προοπτικής. Ακόμα κι αν κάποιος διαφωνεί, βέβαια, φαντάζομαι θα μπορούσε να διατυπώσει τη διαφωνία του και τον σκεπτικισμό του χωρίς να ταυτίζει τον λόγο αυτόν τόσο με απειλή… Πώς όμως μπορεί να είναι τόσο απειλητικός ένας λόγος που εκθέτει μια προσωπική άποψη για την κοινωνία και τις μεθοδεύσεις της;... Γιατί τόσο εύκολα παίρνει κανείς τόσο προσωπικά μια θέση που δεν αναφέρεται στο άτομό του, ούτε θίγει συγκεκριμένα πρόσωπα, παρά μόνο καταστάσεις και την ευρύτερη περιρρέουσα ιδεολογία μιας κοινωνίας που κωφεύει στα δικά της αιτήματα για επάρκεια και συνοχή; Γιατί προκαλεί ένας λόγος τη συνοχή της πλειοψηφίας σε μια ανεξέλεγκτη οργή κι επιθετικότητα; Κάποιοι λένε πως ως επιστήμονας θα έπρεπε να προσέχω τι υπογράφω. Πρώτα από όλα, ακριβώς αυτό προσπαθώ και θέλω να κάνω: Να προσέχω, να λέω την αλήθεια, και όχι αυτό που θα ήθελε ή μπορεί κάποιος για τους δικούς του λόγους να ακούσει, ή και να δεχτεί. Φυσικά, η άποψή μου μπορεί να μην αντανακλά τη θέση κάποιων ούτε τις θέσεις μαζικής κατανάλωσης, ούτε το επιδιώκω. Δεν είναι για μένα κριτήριο ορθότητας -και πολύ περισσότερο αλήθειας- η σύγκλιση ακόμα και της πλειοψηφίας... Ειδικά στο απείρως πολύπλοκο και πολυπαραγοντικό ζήτημα της αλήθειας… Η αλήθεια πάντα, σε όλους τους τόπους και τις εποχές, πολύ περισσότερο σήμερα, είναι σημείο αμφιλεγόμενο, αντιλεγόμενο, αφορμή διενέξεων, αλλά για τους καλοπροαίρετους μπορεί και να είναι σημείο  επαναπροσδιορσμού. 

    Γιατί άραγε οι θέσεις μου, κατά καιρούς, προκαλούν αντίδραση; Μήπως γιατί η θέση μου ή ό,τι ο καθένας αντιλαμβάνεται με αφορμή τη θέση που προσωπικά καταθέτω... αγγίζει και φέρνει στην επιφάνεια προσωπική αγωνία κάποιων; Την ανεπίγνωστη του δυσκολία να δει κάτω και πέρα από τις ιδεολογικές και ιδεοληπτικές του επιφάσεις;

    Μήπως γιατί ο αληθινός και πιο απειλητικός για την εσωτερική μας συνοχή φόβος είναι το αναπάντητο ερώτημα: πως ο καθένας μας θα συμπεριλάβει μέσα του και θα εμπεριέξει την κάθε είδους ενδοψυχική του διαφορετικότητα; Που, ακριβώς για να μην την δει και την αντιμετωπίσει εσωτερικά, την προβάλει στους άλλους μέσα από την οργή του στους "κακούς";...

    Δεν γράφω επιτιθέμενος, αλλά ούτε και αμυνόμενος.

    Αντίθετα, η συντριπτική πλειοψηφία αυτών που αποφάσισαν να γράψουν την αγανάκτησή τους για τα λεγόμενά μου, απροκάλυπτα μου επιτέθηκαν. Στο πρόσωπό μου, χωρίς να γνωρίζουν, ούτε την προσωπική μου ζωή, ούτε την προσωπικότητά μου, ούτε -πολύ περισσότερο- τα κίνητρά μου. Ή μάλλον, ακόμα κι αν κάποιοι είχαν μια υποψία για όλα ή για κάποια από τα παραπάνω, την έβαλαν ασυνείδητα στην άκρη, για να προτάξουν πάνω απ' όλα την οργή τους που πήρε αυτόνομα και καταλυτικά τα ηνία των υποθέσεων και των συμπερασμάτων τους. 

    Δεν έχω άλλη υπόθεση διαθέσιμη, παρά του ότι όλοι οι εμφανώς και αφανώς επιτιθέμενοι, πριν νιώσουν επιθετικά, μπήκαν μέσα τους σε θέση άμυνας. Αισθάνθηκαν αμυνόμενοι σε μια δήλωση που τη βίωσαν ως επίθεση, ως έντονα απειλητική επίθεση. Κανείς όμως δεν φοβάται μια επίθεση αν δεν έχει κάτι σημαντικό να χάσει. Μια βεβαιότητα, μια ιδέα για τον εαυτό του, ή για τον κόσμο που τη βρίσκει συνήθως αναίμακτη και βολική…

    Το πιο τραγελαφικά ενδιαφέρον είναι πως κάποιοι, αρκετοί άνθρωποι που συμφωνήσαν με τις θέσεις μου, και θέλησαν να μου δώσουν συγχαρητήρια, δεν τόλμησαν καν να βάλουν σε δημόσιο διάλογο την υποστήριξή τους, αλλά κρυφίως μου την έστειλαν με προσωπικό μήνυμα φοβούμενοι την κατακραυγή των πολλών... Μήπως αυτό θα πρέπει να μας προβληματίζει ακόμα περισσότερο για το τι σήμερα εκπροσωπεί σε έναν τέτοιο διάλογο τη διαφορετικότητα; Και πόσο τελικά ανεκτή είναι αυτού του είδους η διαφορετικότητα από τη δικτατορία του μεταμορντενισμού;

    Πάντα ο θυμός, απ’ όσο γνωρίζω, ιδίως η ανεξέλεγκτη οργή και η πομπώδης κατάκριση, έχει την αφετηρία της σε έναν λανθάνοντα αλλά πραγματικό φόβο. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, υποθέτω, στη δυσκολία και την αμηχανία του κάθε επιτιθέμενου-αμυνόμενου αναγνώστη να διαμορφώσει και να στηρίξει μια σαφή, συνεκτική, και εμπεριστατωμένη ενδοψυχική θέση. 

    Απ' ό,τι φαίνεται, στη συγκεκριμένη περίπτωση, μια θέση για την ομοφυλοφιλία και τα αιτήματά της, ή για τους τρόπους που η ίδια η κοινωνία, θεσμικά και εξωθεσμικά, διαχειρίζεται τη δική της αμηχανία και το δικό της άγχος για την ενσωμάτωση της διαφορετικότητας. 

    Είναι πολύ φυσικό και αναμενόμενο κάποιος άνθρωπος που δεν αντέχει να διαχειριστεί, ούτε καν έχει επίγνωση αυτής της εσωτερικής του σύγκρουσης και διάσπασης, να την πετά αυτόματα στις πλάτες κάποιου άλλου. Κάποιου άλλου που μπορεί, επειδή δεν διακατέχεται από το ίδιο άγχος διαχείρισης των εσωτερικών του συγκρούσεων, να είναι στην πλεονεκτική θέση να τις ατενίζει λιγότερο επιτακτικά, με τη διάθεση της εξωτερικής τους διευθέτησης.

    *Ο κ. Θοδωρής Γιάνναρος είναι Μοριακός Βιολόγος, τ. Διοικητής του Νοσοκομείου "Ελπίς”, & Μέλος του "Τομέα Υγείας” της Νέας Δημοκρατίας

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ