Συνεχης ενημερωση

    Παρασκευή, 09-Μαρ-2018 00:21

    Η Τουρκία θα κοιτάξει εμπρός και όχι πίσω. Η Ελλάδα;

    • Εκτύπωση
    • Αποθήκευση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Σωτήρη Σέρμπου

    Είναι γεγονός πως η Τουρκία αποτελεί μια ανερχόμενη αναθεωρητική δύναμη. Τώρα ξεκινάει και θα συνεχίσει να ξεδιπλώνει την ισχύ της τόσο στη Μέση Ανατολή όσο και στην Ανατολική Μεσόγειο και στο Αιγαίο. Αισθάνεται ισχυρή και δεν το κρύβει. Φροντίζει μάλιστα, με περισσή αυθάδεια να το επικοινωνεί ακόμα και με αγοραία γλώσσα και ανάλογο ύφος, που φτάνει μέχρι την Ουάσινγκτον. Στο εσωτερικό της, η εθνικιστική πλειοδοσία βρίσκεται στο απόγειο της και δεν πρόκειται να λήξει την επομένη των προεδρικών εκλογών.

    Πώς εξηγείται αυτό; Ο λόγος είναι, ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την Τουρκία εξακολουθεί να μην προέρχεται από το εξωτερικό, αλλά από το εσωτερικό. Σε αυτή τη μεγάλη χώρα εξακολουθεί να είναι υπαρκτός ο φόβος του κατακερματισμού και της διάλυσης της. Αυτός ο φόβος ανέκαθεν αποτελούσε ένα πολύ ισχυρό συστατικό στον ψυχισμό των Τούρκων. Ως εκ τούτου, τα εσωτερικά και όχι τα εξωτερικά μέτωπα είναι τα κρίσιμα προκειμένου η Τουρκία να σφυρηλατήσει κοινωνική συνοχή. Σε περίπτωση που δεν πετύχει η στρατηγική της Τουρκίας τόσο στη Μέση Ανατολή, όσο και στην Κύπρο και στο Αιγαίο, δεν θα είναι και το τέλος του κόσμου για τους γείτονες μας. Αντιθέτως, αν δεν γεφυρωθεί το ρήγμα μεταξύ κοσμικών και ισλαμιστών, η χώρα κινδυνεύει να εισέλθει σε επικίνδυνα μονοπάτια αποσταθεροποίησης και περιδίνησης. Είναι ιδιαίτερα ουσιαστικό και κρίσιμο για τις διαδικασίες που ήδη εξελίσσονται στο εσωτερικό της κοινωνίας. Θα επιτευχθεί μια σύνθεση ή όχι; Γι’ αυτό και ο εθνικισμός θα παραμείνει το ισχυρό χαρτί όλων των εμπλεκομένων και θα συνεχίσει να αποτελεί το προνομιακό πεδίο συγκρούσεων μεταξύ κοσμικών και ισλαμιστών. Αποτελώντας το πεδίο πολιτικής που δεν φθείρει την κοινωνία και δεν λειτουργεί διχαστικά. Με άλλα λόγια ο εθνικισμός αποτελεί μια καλή επιλογή για τους Τούρκους. Λειτουργώντας ως το ενοποιητικό στοιχείο που θα προλειάνει το έδαφος προκειμένου να επιτευχθεί μια σύνθεση σε επίπεδο κοινωνίας. Είναι ζωτικής σημασίας για την Τουρκία να προχωρήσει σε μια εθνική συμφιλίωση όπου ο εθνικισμός θα είναι εκείνος που θα αποτελέσει το σημείο αναφοράς και το κατεξοχήν ενοποιητικό στοιχείο. Διανύουμε λοιπόν μια περίοδο μετάβασης για την Τουρκία, όπου τώρα ξεκινάει μια διαδικασία σύνθεσης μεταξύ κοσμικών, ισλαμιστών και στρατού. 

    Είναι μία διάσταση που φοβάμαι πως έχουμε υποτιμήσει στην Ελλάδα. Όταν κατανοήσουμε τις δυναμικές που αναπτύσσονται θα αντιληφθούμε πως πλέον δεν φτάνει να "τρέχουμε" πίσω από διεθνείς οργανισμούς όπως ο Ο.Η.Ε. και η Ε.Ε. Το παιχνίδι έχει ανέβει σε επίπεδο δυσκολίας, κι εμείς εξακολουθούμε να μην διαβάζουμε σωστά τα νέα δεδομένα. Ως εκ τούτου, είναι υπαρκτός ο κίνδυνος να παραμείνουμε μόνοι μας και να υποστούμε τα δεινά αποτελέσματα από την εφαρμογή μιας ασύντακτης εξωτερικής πολιτικής, με πιθανή, ακόμα και την ταπεινωτική κατάληξη. Η στρατηγική για την εξωτερική εξισορρόπηση της Τουρκίας έχει ουσιαστικά ακυρωθεί και θα πρέπει να αποφευχθεί η επάνοδος των ελληνοτουρκικών σχέσεων σε αμιγώς διμερές επίπεδο.  

    Στο δια ταύτα και με πολύ απλά λόγια: Αν αύριο η Τουρκία θεωρήσει πως έχει συμφέρον να δημιουργήσει επεισόδιο με την Ελλάδα, αισθάνεται πως είναι αρκετά λυμένα τα χέρια της. Είμαστε σε θέση ως χώρα να διαμορφώσουμε μια αξιόπιστη εθνική στρατηγική προκειμένου να αποτρέψουμε την επιβολή του δικαίου του ισχυρού, που προωθεί η Τουρκία τόσο στο Αιγαίο όσο και στην Κύπρο; Σε αντίθεση με την Τουρκία, που έχει γεμάτο το καλάθι της, αυτό που κυρίως λείπει από την Ελλάδα είναι πως δεν διαθέτει διαπραγματευτικά ατού για να παζαρεύει και να προχωρά σε επωφελείς συμφωνίες "δούναι και λαβείν". Εν προκειμένω, δεν έχουμε τι να προσφέρουμε για να εξασφαλίσουμε την ουσιώδη στήριξη εταίρων και συμμάχων έναντι της υπαρκτής τουρκικής απειλής. Το μόνο που επικαλούμαστε είναι την πάγια θέση μας πως αποτελούμε μια δύναμη σταθερότητας και ασφάλειας στη γεωγραφική ζώνη της ΝΑΕ και της Ανατολικής Μεσογείου. Πολύ σωστά, αλλά για να συνεχίσουμε έτσι, οφείλουμε (χειροπιαστά) να εισπράξουμε κι εμείς κάτι, τόσο από τους Ευρωπαίους όσο και από τους Αμερικανούς. Σε τελική ανάλυση η αλληλεγγύη παραμένει νόμισμα εξαργυρώσιμο. Πρέπει να δώσεις για να πάρεις. 

    Σήμερα έχουμε φτάσει σ’ ένα σημείο όπου έχουμε υποχωρήσει πολύ. Η ενταξιακή πορεία της Τουρκίας στην ΕΕ είναι μια διαδικασία αργού θανάτου. Ακόμα και αν η Τουρκία επιστρέψει μελλοντικά στην Ευρώπη θα είναι με τελείως διαφορετικούς όρους και διόλου ευνοϊκούς για εμάς. Βασιστήκαμε στο αισιόδοξο σενάριο, χωρίς εναλλακτικό σχέδιο, τοποθετώντας όλα μας τα αυγά στο ευρωτουρκικό καλάθι. Έχουμε κι εμείς ευθύνη στην ανατροπή της ισορροπίας δυνάμεων, και στην απώλεια επενδύσεων στον νευραλγικό τομέα της εθνικής άμυνας. Μακάρι να είχαν εξελιχθεί διαφορετικά τα πράγματα αλλά τέτοια πολυτέλεια δεν συνεχίζει να υφίσταται. Πλέον, δεν έχουμε άλλη επιλογή στα χέρια μας από εκείνη της άμυνας. Καταλήγοντας στο συμπέρασμα πως αρκετά σύντομα, οι μόνες πολιτικές που θα έχουμε μπροστά μας για να επιλέξουμε, θα είναι μεταξύ της διαρκούς υποχώρησης και της στοχευμένης όξυνσης. 

    Ως προς τη δεύτερη επιλογή, θα πρέπει να έχουμε υπόψη μας πως την αστάθεια στο Αιγαίο δεν είναι σε θέση να την προκαλέσει μόνο η Τουρκία. Μπορεί κι η Ελλάδα να ακολουθήσει αυτή την πολιτική και να την φέρει εις πέρας υπό αυστηρούς όρους και προϋποθέσεις. Αν η Τουρκία όντως επιθυμεί θερμό επεισόδιο, θα το έχει, αλλά θα της κοστίσει. Προφανώς και δεν υποστηρίζει κανείς το ολέθριο σενάριο μιας γενικευμένης σύρραξης και ανοικτής πολεμικής αναμέτρησης με την Τουρκία. Εξέλιξη που δεν θα επέτρεπε το Ν.Α.Τ.Ο. (δηλαδή οι Η.Π.Α.). Εδώ συζητάμε την αξία ενεργοποίησης διαπραγματευτικών εργαλείων, μέσα από μεμονωμένα επεισόδια περιορισμένης και ελεγχόμενης έντασης, με πρωταγωνιστές το Πολεμικό Ναυτικό και την Πολεμική Αεροπορία. Είμαστε σε θέση να εμφανιστούμε πειστικοί πως αν κριθεί αναγκαίο θα φτάσουμε ως εκεί;  Είμαστε διατεθειμένοι να αλλάξουμε τους όρους του παιχνιδιού που σήμερα είναι ασφυκτικά προσδιορισμένοι από την Τουρκία; Πόσο έτοιμοι είμαστε να εμφανιστούμε εξίσου "νευρικοί” όπως οι Τούρκοι;   Προκειμένου να θέσουμε και τους Αμερικανούς ενώπιων των ευθυνών τους. Επιθυμούν οι ΗΠΑ να επιτύχει η Τουρκία συγκυριαρχία και συνεκμετάλλευση στο Αιγαίο και να διαθέτει αντίστοιχη προβολή ναυτικής ισχύος; Όχι, δεν επιθυμούν μία υπερεπέκταση της Τουρκίας. Επιθυμούν οι ΗΠΑ αναβαθμισμένο ρόλο της Ρωσίας στο Αιγαίο; Σαφέστατα όχι. Επιθυμούν -τόσο οι Αμερικανοί όσο και οι Γάλλοι- αναβάθμιση των σχέσεων της Ελλάδας με τη Γερμανία και στα ζητήματα υψηλής πολιτικής (να σημειώσουμε πως η Γερμανία αποτελεί τη χώρα "κλειδί" στο τρίγωνο ΗΠΑ-ΕΕ-Ρωσία); Η απάντηση θα είναι και πάλι αρνητική. 

    Προτού φτάσουμε να εξετάσουμε τέτοιες υποθέσεις εργασίας, οφείλουμε να συζητήσουμε πολύ σοβαρά για το πώς θα πρέπει να στηθεί η άμυνα της χώρας μας και για το πως θα την προσαρμόσουμε με τον βέλτιστο δυνατό τρόπο στον ζωτικό επιχειρησιακά για εμάς χώρο του Αιγαίου. Όπως και σε άλλα ζητήματα, είναι καιρός να μάθουμε να στηριζόμαστε περισσότερο στις δυνάμεις μας και να μην αναζητούμε συνεχώς "Σωτήρες". Η μακρόχρονη δημοσιονομική κρίση σαφώς και έχει αφήσει το αποτύπωμα της στην ισορροπία ισχύος ως προς το στρατιωτικό ισοζύγιο δυνάμεων μεταξύ των δύο χωρών. Γι’ αυτό και θα απαιτηθεί εξορθολογισμός από κοινού με επώδυνες τομές στην αμυντική μας πολιτική. Προκειμένου να ενισχυθεί με τον πλέον αξιόπιστο τρόπο η κατανομή των διαθέσιμων πόρων μας με έμφαση στο Αιγαίο. Είναι προφανές πως για να φτάσουμε ως εκεί,  θα πρέπει να προηγηθεί μια εις βάθος επικαιροποιημένη Αμυντική Αναθεώρηση.

    Επαναλαμβάνω πως το σκέλος της εξωτερικής εξισορρόπησης της Τουρκίας καθίσταται πλέον ανεπαρκές προκειμένου να παραμείνουμε αξιόπιστοι ως προς το παιχνίδι της αποτροπής. Τόσο η Ατλαντική Συμμαχία όσο και η Ε.Ε. αποτελούν στρατηγικές επιλογές για την Ελλάδα, δεν αποκλείουν όμως προνομιακές διμερείς σχέσεις τόσο με κράτη εντός όσο και εκτός των τειχών του ευρωατλαντικού και ευρωπαϊκού πλαισίου. Ειδικότερα, θα απαιτηθούν συμπληρωματικές στρατηγικές επιλογές, με έμφαση στην ανάπτυξη μιας περισσότερο προδραστικής, ευέλικτης και το κυριότερο πολυδιάστατης εξωτερικής πολιτικής. Θα πρέπει να επιδείξουμε μεγαλύτερη ανεξαρτησία στην άσκηση της εξωτερικής μας πολιτικής. Μην ξεχνάμε πως παραμένουμε μια μικρή χώρα που απειλείται από μια  μεγάλη με φιλοδοξίες περιφερειακής υπερδύναμης. Το γεγονός πως η ιστορία είναι γεμάτη από ατυχήματα, δεν σημαίνει πως η Τουρκία δεν διαθέτει τους πόρους και δεν θα φροντίσει να αξιοποιήσει όλους τους διαθέσιμους συντελεστές ισχύος της, για να υλοποιήσει τη στρατηγική της. 

    Δυστυχώς για εμάς, το παιχνίδι σήμερα δεν προσδιορίζεται από μια παγκόσμια ισορροπία δυνάμεων όπως στην περίοδο του Ψυχρού Πολέμου. Εστιάζει στην επίτευξη περιφερειακών ισορροπιών ισχύος. Είναι αυτό το νέο δεδομένο που επιτρέπει ανακατατάξεις μεταξύ των παικτών που πρωταγωνιστούν στις εξελίξεις. Το βλέπουμε να συμβαίνει τόσο στην Ευρώπη όσο και στη Μέση Ανατολή. Ως προς την Ελλάδα, από κοινού με το σκέλος της απολύτου αναγκαίας εσωτερικής εξισορρόπησης (βλ. εθνική άμυνα) θα απαιτηθεί η σύναψη ολοκληρωμένων και με σαφές περιεχόμενο συμπληρωματικών σχέσεων και για το αντίστοιχο της εξωτερικής εξισορρόπησης. Εκείνων που θα επιφέρουν την επίτευξη ισορροπίας μεταξύ στρατηγικών στόχων και τακτικών κινήσεων για την υπεράσπιση της εθνικής μας κυριαρχίας. Ενισχύοντας, και το κυριότερο, προάγοντας τη διεθνή υποστήριξη στην ουσία των θέσεων μας. Περιττό να υπογραμμίσω πως η ανάγκη για αναπροσαρμογή με στόχο την ενδυνάμωση της εθνικής μας στρατηγικής έναντι των γειτόνων μας, είναι κάτι που πρέπει να χτίσουμε και όχι να το αφήσουμε να αιωρείται σε κενό αέρος. Εξακολουθούμε να αποφεύγουμε να συζητήσουμε συντεταγμένα και στη βάση των περιορισμένων στρατηγικών μας επιλογών. Προκειμένου να επιτευχθεί μια λειτουργική ισορροπία μέσων και στόχων στην εξωτερική μας πολιτική. 

    Εν κατακλείδι, ένα μεγάλο μέρος τη δουλειάς που αφορά το πεδίο της εξωτερικής πολιτικής, είναι απόλυτα συνδεδεμένο με τη δυνατότητα που έχει η κάθε χώρα στο εσωτερικό της προκειμένου να διαμορφώσει μια πολιτική. Δεν θα ξεχάσω μία από τις συμβουλές του James Baker: "Ποτέ μην επιτρέψεις στον άλλον να καθορίσει την ατζέντα". Τα τελευταία χρόνια οι γείτονες μας γνώρισαν εκ νέου, μας εξέτασαν, και εν τέλει μας μέτρησαν. Τα αποτελέσματα είναι απογοητευτικά και ορατά δια γυμνού οφθαλμού. Προκαλώντας το λιγότερο μειδίαμα, από κοινού με αυξανόμενο αίσθημα αυτοπεποίθησης εκ μέρους των τουρκικών πολιτικών και στρατιωτικών ελίτ. Φρονώ πως και οι πλέον δύσπιστοι αντιλαμβάνονται πως ο χρόνος δεν κυλάει υπέρ μας. Η Τουρκία θα συνεχίσει να κοιτάζει εμπρός και όχι πίσω. Η Ελλάδα;

    * Ο κ. Σωτήρης Σέρμπος είναι Επίκουρος Καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης.

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

    Δειτε τα πρωτοσελιδα ολων των εφημεριδων