Συνεχης ενημερωση

    Τρίτη, 06-Μαρ-2018 00:07

    Μια πρώτη αποτίμηση της νέας πολιτικής πραγματικότητας στην Ιταλία

    • Εκτύπωση
    • Αποθήκευση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Κώστα Λάβδα*

    Στην τρίτη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωζώνης, η εκλογική αναμέτρηση της Κυριακής οδηγεί σε δυσκολία ή και αδυναμία σχηματισμού κυβέρνησης. Κάτι ακόμη σημαντικότερο, οδηγεί σε προβληματισμό για το μέλλον της ιταλικής κοινοβουλευτικής δημοκρατίας όπως τη γνωρίζουμε. Παρότι ο Luigi Di Maio, ο ηγέτης του νέου Κινήματος Πέντε Αστέρων που κατέλαβε την πρώτη θέση δηλώνει καταρχήν έτοιμος να ξεκινήσει συνομιλίες για σχηματισμό κυβέρνησης με όλα τα κόμματα, η κατάσταση στη νέα βουλή θα είναι δύσκολη.

    Το κεντροαριστερό Δημοκρατικό Κόμμα του Renzi δεν μπόρεσε να φτάσει το 20%, ενώ το Κίνημα Πέντε Αστέρων σκαρφάλωσε στο 31% εξασφαλίζοντας ιδιαίτερη ισχύ στο Νότο. Η δεξιά Λέγκα του Βορρά με 18% έρχεται δεύτερη ή τρίτη, ανάλογα με τα τελικά αποτελέσματα, λίγο μπροστά ή λίγο πίσω από το Δημοκρατικό Κόμμα. Tο αριστερό κόμμα Ελεύθεροι και Ίσοι περιορίστηκε στο 3,4% των ψήφων. Φαίνεται ότι ο κυρίως βιομηχανικός και ευρωπαϊκός Βορράς ευνόησε τη δεξιά και την κεντροδεξιά, ο περισσότερο αγροτικός Νότος εξασφάλισε στο Κίνημα Πέντε Αστέρων την πρώτη θέση. Αλλά πέρα από το μεταναστευτικό, που σε ένα βαθμό προσφέρει κοινά σημεία αναφοράς στη δεξιά και την κεντροδεξιά, τα θεματικά πεδία της οικονομικής πολιτικής, του εκσυγχρονισμού και της θέσης της Ιταλίας στην Ευρώπη είναι εξαιρετικά σύνθετα. Ενώ η πορεία της Λέγκας – που κινήθηκε από την αποσχιστική ατζέντα του Βορρά προς ένα ευρύτερο πλαίσιο Ιταλικού εθνικισμού – καταδεικνύει τόσο την ύπαρξη ενός γνήσιου αντιευρωπαϊκού ρεύματος σε εθνικό επίπεδο όσο και την ανάσχεση των δυνάμεων που αμφισβητούσαν την ακεραιότητα της Ιταλίας.

    Πρέπει, με άλλα λόγια, να είμαστε προσεκτικοί: όχι μόνο το Δημοκρατικό Κόμμα και η κεντροαριστερά αλλά και η Forza Italia υποστηρίζουν, σε γενικές γραμμές, την Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ το δεξιό μπλοκ – στο μέτρο που συμπεριλαμβάνει τη Forza Italia – είναι ελάχιστα συνεκτικό. Επίσης, σε αντίθεση με τη Λέγκα που παραμένει σκληρά αντιευρωπαϊκή, το Κίνημα Πέντε Αστέρων αποτελεί πολυσυλλεκτικό κίνημα διαμαρτυρίας με εύπλαστη και αρκετά καιροσκοπική ατζέντα. Δεν πρόκειται για αντισυστημικό κόμμα θέσεων. Κατά πάσα πιθανότητα, τα στελέχη του σε μια μελλοντική κυβέρνηση θα συνεργαστούν με τις Βρυξέλλες αρκετά καλά. Τέλος, δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι η κεντροδεξιά και η κεντροαριστερά κερδίζουν στις περιφερειακές εκλογές, οι οποίες διεξήχθησαν παράλληλα με τις βουλευτικές, στις ευρύτερες περιοχές του Μιλάνου και της Ρώμης. Η  κεντροδεξιά επικρατεί στην περιφέρεια του Μιλάνου και η κεντροαριστερά στην περιφέρεια της Ρώμης.

    Στο πλαίσιο αυτό, ο ικανότατος, πολύ θεσμικός και γενικά αποδεκτός Πρόεδρος της Ιταλικής Δημοκρατίας, ο Sergio Mattarella, θα κληθεί να διευκολύνει το σχηματισμό συμμαχικής κυβέρνησης. Στο νέο κοινοβούλιο από τις 23 Μαρτίου οι πιθανοί συνδυασμοί δεν είναι πολλοί (π.χ. Κίνημα Πέντε Αστέρων με Λέγκα ή αυτά τα δυο μαζί με τους ακροδεξιούς Fratelli d'Italia και ίσως τη Forza Italia του Berlusconi) και ο Mattarella ενδέχεται να αναγκαστεί να κρατήσει την παρούσα κυβέρνηση Gentiloni ώστε να προκηρυχθούν εκλογές εκ νέου. 

    Πώς μπορούμε, με αυτά τα πρώτα δεδομένα, να αποτιμήσουμε συνοπτικά την κατάσταση στην Ιταλία;

    Ο ισχυρός γεωγραφικός κατακερματισμός σε συνδυασμό με την αδυναμία των κομμάτων ως πολιτικών θεσμών και την εύκολη ανάδυση νέων, συχνά καιροσκοπικών σχηματισμών αποτελούν γνώριμα στοιχεία της πολιτικής ζωής στην Ιταλία, ανεξάρτητα από τα μετατοπιζόμενα περιεχόμενα και τις μετασχηματιζόμενες συνθήκες. Ένα ακόμη στοιχείο "συνέχειας στη ασυνέχεια" είναι η αντίσταση πολλών δομών απέναντι στην μεταρρύθμιση και την αλλαγή, αντίσταση που με τη σειρά της οδηγεί σε αναποτελεσματικές δημόσιες πολιτικές και απογοήτευση. Θα πρέπει – με τα σημερινά δεδομένα – να αντισταθούμε στον πειρασμό της εύκολης και ισοπεδωτικής αναφοράς σε ένα θριαμβεύοντα λαϊκισμό. Για όσους υποστηρίζουμε συστηματικά ότι η έννοια του "λαϊκισμού" έχει ξεχειλώσει πέρα από κάθε χρησιμότητα, το ετερόκλητο νέο σκηνικό και οι πολυδιάστατες διαιρετικές τομές στην Ιταλία υποδηλώνουν ένα πεδίο εξαιρετικά ενδιαφέρον.

    Η σχετικά συνεκτική πολιτική βούληση που παραδοσιακά μεταφράζεται μέσω κομμάτων και εκλογών σε δημόσιες πολιτικές εθνικού επιπέδου εκλείπει, στην Ιταλία όπως και σε άλλα πολιτικά συστήματα. Το εκλογικό σώμα απευθύνει αιτήματα (π.χ. περί οικονομικής πολιτικής) σε ένα εθνικό πολιτικό κέντρο που είναι πια εν πολλοίς αδύνατο να ανταποκριθεί σε αρκετά από αυτά. Ελλείψει αποτελεσμάτων, το εκλογικό σώμα δοκιμάζει – στο μεταβατικό στάδιο που βιώνουμε – νέους πρωταγωνιστές, συγχέοντας τα πιθανόν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των ηθοποιών με την κατεύθυνση του σεναρίου.

    Χρειαζόμαστε νέες προσεγγίσεις στην ποικιλία των εκλογικών αντιδράσεων και των πολιτικών στυλ υπό συνθήκες ασύμμετρης προσαρμογής χωρίς πολιτική συναίνεση σε πολιτικά συστήματα στα οποία οι διαδικασίες ανατροφοδότησης (feedback) μεταξύ εφαρμογής και ανασχεδιασμού των δημόσιων πολιτικών έχουν ατονίσει, ενώ το επίπεδο της ΕΕ δεν έχει ακόμη διαμορφωθεί πλήρως. Το αύριο θα είναι γεμάτο προκλήσεις για την Ιταλία, την ευρωζώνη αλλά και τους πολιτικούς αναλυτές.

    *Ο κ. Κ. Λάβδας είναι Καθηγητής Ευρωπαϊκής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο 
         

     

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

    Δειτε τα πρωτοσελιδα ολων των εφημεριδων