Συνεχης ενημερωση

    Τετάρτη, 10-Ιαν-2018 00:17

    Πολύ ή λίγο Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου;

    • Εκτύπωση
    • Αποθήκευση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Ιωάννη Μυλωνάκη

    Περισσότερη ή λιγότερη υπερεθνική οργάνωση του διεθνούς εμπορίου; Αυτό φαίνεται ότι είναι το βασικό ερώτημα που φαίνεται να απασχόλησε τους 4.000 Υπουργούς και τα πολυάριθμα μέλη των αποστολών των 164 κρατών - μελών του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) καθώς και τους παρατηρητές από Διεθνείς Οργανισμούς και υποψήφιες προς ένταξη χώρες κατά την 11η Υπουργική Διάσκεψη, η οποία πραγματοποιήθηκε στο Μπουένος Άιρες στην Αργεντινή από 10 έως 13 Δεκεμβρίου 2017. 

    Παρά το γεγονός ότι το αρνητικό αποτέλεσμα και αυτής της Υπουργικής Διάσκεψης ήταν εκ των προτέρων γνωστό από τις προσυνεδριακές συσκέψεις, το σύνολο των 164 κρατών - μελών του ΠΟΕ αντιπροσωπεύτηκαν από Υπουργούς και Ανώτατους Κυβερνητικούς Αξιωματούχους. Σε κανένα θέμα δεν υπήρξε ουσιαστική και οριστική λύση παρά μόνο στη συμφωνία οι σύνεδροι να συνεχίσουν τις διαπραγματευτικές προσπάθειες μέχρι την επόμενη Διάσκεψη το 2019. Το σύνολο των Αντιπροσώπων των ισχυρών οικονομικά και εμπορικά κρατών - μελών υπήρξε παρών (ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα, Ιαπωνία), με τον Αντιπρόσωπο των ΗΠΑ να αναχωρεί την πρώτη ημέρα των εργασιών μετά την ομιλία του. 

    Η διάσκεψη αυτή είχε και επετειακό χαρακτήρα καθώς έλαβε χώρα 70 χρόνια μετά τη δημιουργία της Γενικής Συμφωνίας Δασμών και Εμπορίου (GATT) το 1948 (Χάρτης Αβάνας, Κούβα), η οποία μετεξελίχθηκε σε Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου την 1η Ιανουαρίου 1995 (Συμφωνία Γύρου Ουρουγουάης, 1994). Tα 50 ιδρυτικά μέλη της Γενικής Συμφωνίας Δασμών και Εμπορίου το 1947, αυξήθηκαν σε 23 το 1994 και σε 164 κράτη - μέλη σήμερα, με μεγάλο αριθμό υποψηφίων προς ένταξη χωρών στον ΠΟΕ. 

    Σημειώνεται ότι η Υπουργική Διάσκεψη είναι το ανώτατο καθοδηγητικό όργανο του ΠΟΕ, συνέρχεται κάθε δύο χρόνια σε διαφορετική πρωτεύουσα, ενώ οι αποφάσεις των διασκέψεων έχουν νομικό και δεσμευτικό χαρακτήρα για όλα τα κράτη - μέλη. Ο κατάλογος των υποψηφίων διοργανωτριών πρωτευουσών είναι μακρύς και κάθε φορά γίνεται σκληρή διπλωματική μάχη για το ποια χώρα θα αναλάβει τη διοργάνωση της Υπουργικής Διάσκεψης. Αυτή τη φορά, σειρά είχε το Μπουένος Άιρες στην Αργεντινή, η πρώτη χώρα της Νότιας Αμερικής που ανέλαβε τη διοργάνωση ενός εμπορικού διπλωματικού γεγονότος αυτού του επιπέδου.

    Σκοπός της διάσκεψης δεν ήταν το κλείσιμο μιας Παγκόσμιας Συμφωνίας για το Εμπόριο ή η ενδυνάμωση και ανάπτυξη του διεθνούς εμπορίου, απελευθερωμένου από εθνικά ή γεωπεριφερειακά μέτρα προστατευτισμού, όπως τις προηγούμενες φορές. Αυτή τη φορά, σκοπός της διάσκεψης ήταν η προσπάθεια άμβλυνσης των χρονιζόντων διαφορών των κρατών - μελών του Οργανισμού ως προς τις επιμέρους διαπραγματεύσεις για κοινά αποδεκτούς κανόνες σε θέματα Εμπορίου Αγαθών, Υπηρεσιών, Γεωργίας, γεωγραφικών προσδιορισμών, κρατικών προμηθειών, επιδοτήσεων, επενδύσεων, ηλεκτρονικού εμπορίου και πνευματικών δικαιωμάτων. Κράτη - μέλη με τελείως οικονομικό και εμπορικό υπόβαθρο, συμφέροντα και διαπραγματευτικές δυνατότητες, συνασπίζονται, επί δέκα έξι συναπτά έτη, για να επιτύχουν το κλείσιμο μιας Γενικής Συμφωνίας για το Παγκόσμιο Εμπόριο, η οποία να αντικαταστήσει την προηγούμενη Συμφωνία του Γύρου Ντόχα του Νοεμβρίου 2001. 

    Η Ευρωπαϊκή Ένωση προσήλθε στη Διάσκεψη με δημόσια γνωστές τις διαπραγματευτικές θέσεις της, όπως οριοθετήθηκαν στο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων (6 Δεκεμβρίου 2017). Το διαπραγματευτικό πακέτο περιελάμβανε τρεις βασικές θέσεις και αφορούσε τις διαπραγματεύσεις για α) επιδοτήσεις αλιευμάτων, συμπεριλαμβανομένων των δεσμεύσεων για την παράνομη, αδήλωτη και ακανόνιστη αλιεία, β) την εγχώρια στήριξη στον αγροτικό τομέα και την κρατική πολιτική αποθεμάτων τροφίμων, και γ) την δέσμευση για εμβάθυνση των διαπραγματεύσεων στο ηλεκτρονικό εμπόριο, εγχώριο κανονισμό για τις Υπηρεσίες, διαφάνεια και καλές κανονιστικές πρακτικές για τις Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις και διευκόλυνση των επενδύσεων καθώς και τις πολιτικές για πολύ μικρές, μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις και τους εξαγωγικούς περιορισμούς αγροτικών προϊόντων. 

    Αυτό που τελικά συμφωνήθηκε στην 11η Υπουργική Διάσκεψη του ΠΟΕ στο Μπουένος Άιρες ήταν η δέσμευση των κρατών - μελών να συνεχίσουν τις διαπραγματεύσεις με προοπτική επίτευξης συμφωνίας στην επόμενη Υπουργική Διάσκεψη το 2019 για α) τις εγχώριες επιδοτήσεις στην Αλιεία, β) το Ηλεκτρονικό Εμπόριο, με την αποφυγή επιβολής τελωνειακών δασμών στις ηλεκτρονικές μεταδόσεις, γ) την αποφυγή καταστρατήγησης των Πνευματικών Δικαιωμάτων για Εμπορικά Θέματα, δ) τη συνέχιση των πολιτικών υποστήριξης των Μικρών Οικονομικών και ε) τη σύσταση επιτροπής εργασίας για την ένταξη του Νότιου Σουδάν. Οι περισσότεροι των Υπουργών εκδήλωσαν την δυσαρέσκειά τους για την έλλειψη συμφωνίας σε ουσιώδη ζητήματα αγροτικών προϊόντων, όπως η διατήρηση αποθεμάτων ασφαλείας τροφίμων, Υπηρεσιών, Κανόνων Εισδοχής σε νέες αγορές και ο εγχώριος ανταγωνισμός καθώς και για ζητήματα Περιβάλλοντος.   

    Ο Αντιπρόσωπος των ΗΠΑ (πήρε τον λόγο από τους πρώτους και αναχώρησε αμέσως) συνόψισε την αποτυχία της 11ης Υπουργικής Διάσκεψης του ΠΟΕ, αναφέροντας ότι δεν μπορεί κάποιος εύκολα να κατανοήσει την έννοια της ανάπτυξης σε αυτή την παγκόσμια εμπορική λέσχη, όπου οι κανόνες εφαρμόζονται μόνο σε λίγους, ενώ στους περισσότερους δίδεται ελεύθερη είσοδος στο όνομα του αυτοαποκαλούμενου "αναπτυξιακού καθεστώτος" της οικονομίας τους. Επανέλαβε έτσι, ακόμα μια φορά, τη θέση των ΗΠΑ ότι δίνουν πολλά στις αναπτυσσόμενες και υπό ανάπτυξη χώρες χωρίς να λαμβάνουν καμία συγκεκριμένη δέσμευση από αυτούς για τους τομείς που εμπορικά έχουν ενδιαφέρον. Άρα, η συναίνεση σταματά στο σημείο αυτό, έχοντας ένα ισχυρό οικονομικά και εμπορικά αντίπαλο.    

    Μέσα σε ένα ιδιαίτερα διεθνές αρνητικό οικονομικό και πολιτικό κλίμα, η συνεχιζόμενη αποτυχία του ΠΟΕ να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις του παγκόσμιου ανταγωνιστικού εμπορικού περιβάλλοντος αφήνει τα περισσότερα κράτη - μέλη να σκεφθούν και να καταφύγουν σε πιο ευέλικτες περιφερειακές πλειονεμερείς λύσεις, αλλά όχι αντίθετες των κανόνων του ΠΟΕ, με κυριότερες τη Διατλαντική Εταιρική Σχέση Εμπορίου και Επενδύσεων (TTIP), το Σύμφωνο Συνεργασίας των Δύο Πλευρών του Ατλαντικού (TPP) και τη Σύναψη Περιεκτικής Οικονομικής και Εμπορικής Συμφωνίας (CETA). Αυτές, φαίνεται να αποτελούν τις νέες μορφές συνασπισμών χωρών που θα κυριαρχήσουν στο διεθνές εμπορικό σύστημα. Με αυτό το σκεπτικό εμφανίστηκαν και οι BRICS.   

    Το διεθνές οικονομικό και εμπορικό περιβάλλον αλλάζει συνεχώς, οι κρατικές επιχειρηματικές ενισχύσεις σε όλους τους τομείς αυξάνονται, φανερά ή καλυμμένα, τα εμπορικά πνευματικά δικαιώματα παραβιάζονται, πλέον με μορφή κατασκοπίας. Η ύπαρξη κανόνων του ΠΟΕ και οι διαδικασίες προσφυγής και επίλυσης διαφορών μπορεί να επηρέασαν κάπως την άσκηση των πολιτικών αυτών, αλλά δεν επιβράδυναν τη χρήση ή την ενθάρρυνσή τους, ιδιαίτερα από τις αναπτυσσόμενες χώρες. 

    Η έννοια και το μέλλον της παγκοσμιοποίησης έχει αδυνατίσει, το πολυμερές εμπόριο αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα ύπαρξης, η υιοθέτηση κοινά αποδεκτών κανόνων στο εμπόριο αμφισβητείται, όπως και η παρούσα διαδικασία επίλυσης των εμπορικών διαφορών στο πλαίσιο του ΠΟΕ. Το σύνολο σχεδόν των κρατών - μελών του Οργανισμού αντιμετωπίζει ύφεση ή χαμηλούς αριθμούς ανάπτυξης, η κατανομή των οποιοδήποτε κερδών από την ανάπτυξη του εμπορίου είναι άνιση, η τεχνολογική ανάπτυξη είναι μονομερής υπέρ των ανεπτυγμένων χωρών και η διεθνής συνεργασία υποβαθμισμένη. 

    Η ανάγκη νέας παγκόσμιας αρχιτεκτονικής είναι εμφανής, καθυστερημένη, αλλά αναμενόμενη. Μπορεί ο ΠΟΕ να συνεχίσει τις πολυμερείς διαπραγματεύσεις, είναι οι συναινετικές διαδικασίες ο κατάλληλος τρόπος διαπραγματεύσεων; Πολλοί ακόμα προβάλλουν την ιδέα ανάληψης πρωτοβουλιών για επίλυση μεμονωμένων θεμάτων ανά εμπορικό τομέα, σε αντίθεση με τη σημερινή μορφή των συλλογικών διαπραγματευτικών Γύρων. Τελικά, οι διμερείς και περιφερειακές εμπορικές συμφωνίες παρεμποδίζουν το διεθνές εμπόριο και λειτουργούν ενάντια στους κανόνες του ΠΟΕ;  

    Συμπερασματικά, το οξύμωρο στον ΠΟΕ σήμερα είναι ότι παρά τη γενική απραξία και απαξίωση πλέον του θεσμού, τα περισσότερα κράτη - μέλη επιθυμούν να διαπραγματευτούν, ενδιαφέρονται να καταλήξουν σε συμφωνία και ταυτόχρονα δείχνουν να αγωνιούν για το μέλλον του Οργανισμού. Παράλληλα, καταφεύγουν σε υποκατάστατα των επίσημων διαπραγματεύσεων σχήματα, όπως οι πλειονομερείς συμφωνίες, οι οποίες θεωρούνται περισσότερο ευέλικτες, γρήγορες και διαφανείς διαδικασίες διαπραγματεύσεων μεταξύ εθελοντικά συμβαλλόμενων κρατών μελών. Ποιο από τα fora προτάσσουν; Το πλέον αποτελεσματικό για την άσκηση των εμπορικών και, κατ’ επέκτασιν, οικονομικών πολιτικών τους. 

    * Ο κ. Ιωάννης Μυλωνάκης είναι Διδάκτωρ Χρηματοπιστωτικών Υπηρεσιών. Ειδικός Επιστήμονας Υπουργείου Οικονομικών  

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ