Συνεχης ενημερωση

    Τρίτη, 21-Μαρ-2017 00:06

    Έχουν σημασία οι θεσμοί;

    • Εκτύπωση
    • Αποθήκευση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Κώστα Μπακογιάννη

    Κάθε φορά που μας φταίει κάτι όλοι μας καταλήγουμε στη γνωστή και χιλιοειπωμένη παραδοχή: ότι στη χώρα μας δε θα αλλάξει τίποτα, αν δεν αλλάξουμε εμείς. Ότι είναι θέμα νοοτροπίας, είναι θέμα κουλτούρας, είναι θέμα παιδείας. Έτσι πετάμε πάντα τη μπάλα στην εξέδρα. 

    Το ερώτημα βεβαίως είναι πως θα γίνει αυτό. Γιατί στις άλλες χώρες πετυχαίνει το πείραμα; Είναι θέμα ανθρώπων και dna; Και αν ναι, γιατί οι Έλληνες στο εξωτερικό διαπρέπουν, όπως συχνά πυκνά επαναλαμβάνουμε, γεμάτοι περηφάνια; 

    Προφανώς δεν είναι ούτε θέμα κλίματος ούτε DNA. Είναι οι κανόνες του παιχνιδιού. Είναι αυτό που ονομάζουμε θεσμοί. Όλοι μας άλλωστε ανταποκρινόμαστε σε κίνητρα και αντικίνητρα. Και σε αυτά θα πρέπει κάποια στιγμή να εστιάσουμε. 

    Δυστυχώς όμως, το πολιτικό μας σύστημα δεν τα αγγίζει. Η συζήτηση περί θεσμών έχει πάρει το χαρακτήρα του φερετζέ. Την ανοίγουμε όποτε θέλουμε να αποπροσανατολίσουμε το δημόσιο διάλογο. Και όποτε μάλιστα θέλουμε να τον αποπροσανατολίσουμε πολύ, ρίχνουμε στο τραπέζι και τη συνταγματική αναθεώρηση. Το βαρύ πυροβολικό των θεσμικών αλλαγών. 

    Αυτό όμως δημιουργεί μια συνεχή στρέβλωση. Με τον πολιτικό διάλογο από τη μία να προτάσσει τα πρόσωπα και να εξαντλείται στο διαχωρισμό των καλών και των κακών. Να έρθουν οι μεν, να φύγουν οι δε, μέσα στο ίδιο στρεβλό θεσμικό πλαίσιο. Και από την άλλη, με εμάς τους ίδιους τους πολίτες  που αναζητάμε τον επόμενο "μεσσία”, γιατί ξέρουμε ότι οι θεσμοί μας είναι ανάπηροι και λειψοί. 

    Σε αυτό ακριβώς το σημείο θα πρέπει να δώσουμε ένα τέλος. Και αυτό θα μπορούσε να γίνει σε δύο επίπεδα.

    Το πρώτο επίπεδο προφανώς είναι η συνταγματική αναθεώρηση. Κάποια στιγμή θα πρέπει  για παράδειγμα να μιλήσουμε γενναία για την αλλαγή στο άρθρο 16 και τα ελληνικά πανεπιστήμια. Ή  για την επαίσχυντη διάταξη για την προστασία των Υπουργών. Θα πρέπει να μιλήσουμε για τη μη δυνατότητα διάλυσης της βουλής και για συγκεκριμένες-κλειδωμένες θητείες. Σκεφτείτε πόσο διαφορετική θα ήταν η ιστορία των τελευταίων 7 ετών αν δεν μπορούσαμε να διαλύσουμε τη βουλή όποτε μας κάνει κέφι και αν ήταν υποχρεωτικό για τους βουλευτές να εκλέξουν μια κυβέρνηση. Θα μπορούσαμε να μιλήσουμε και για πολλά άλλα ακόμη, όπως για την εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας από το λαό και να τον ‘αναγκάσουμε’ να συνυπάρχει με μια κυβέρνηση, όχι η κυβέρνηση να τον επιλέγει κάθε φορά με το φόβο των πρόωρων εκλογών. Ή επίσης και για τα δημοψηφίσματα, για τη διεξαγωγή των οποίων θα πρέπει να υπάρξουν αυστηροί όροι και προϋποθέσεις.

    Το δεύτερο επίπεδο έχει να κάνει με πιο πρακτικές κινήσεις που μπορούν να γίνουν πολύ εύκολα, αύριο το πρωί.  Ή με πολιτική απόφαση. Ή με προεδρικό διάταγμα, ή το πολύ με μία τροπολογία. Μία ακόμη τροπολογία στις τόσες που δρομολογούνται καθημερινά.

    Εδώ μπορούμε να διακρίνουμε δύο κατηγορίες. Είναι τα top down -όπως τα λέμε και στο χωριό μου - και τα bottom up.

    Στα top down, είναι για παράδειγμα η μείωση του αριθμού των βουλευτών  από 300 σε 200, που προβλέπεται μάλιστα και από το Σύνταγμα.  Ή τα όρια των θητειών στην εκτελεστική εξουσία.  Αδυνατώ να αντιληφθώ γιατί ο πρόεδρος των ΗΠΑ έχει όριο θητειών, ενώ ο Δήμαρχος Καρπενησίου δεν έχει. 

    Άλλο ένα παράδειγμα, είναι να ορίζονται Γενικοί Γραμματείς με 5ετή θητεία, οι οποίοι θα μπορούσαν να επιλέγονται, όπως επιλέγονται και οι  επικεφαλής των Ανεξάρτητων Αρχών, από μία διευρυμένη  πλειοψηφία μέσα στη βουλή. Το ίδιο θα μπορούσαμε να το εφαρμόσουμε για την ηγεσία της Δικαιοσύνης, της Ελληνικής Αστυνομίας, των Σωμάτων Ασφαλείας, των Ενόπλων Δυνάμεων. 

    Και βέβαια είναι εξαιρετικά σημαντικό να μιλήσουμε για τον εκλογικό νόμο. Εξαντλείται η συζήτηση στην απλή ή την ενισχυμένη αναλογική. Προφανώς έχει πολύ μεγάλη σημασία. Όμως αυτό που έχει εξίσου σημασία είναι η φύση και η έκταση των εκλογικών περιφερειών. Των αχανών αυτών περιφερειών που επιβραβεύουν την αναγνωρισιμότητα και όχι την αναγνώριση. 

    Υπάρχουν ασφαλώς και τα Bottom up, που άπτονται περισσότερο στο πεδίο της αυτοδιοίκησης. Σήμερα, έχουμε ένα κράτος στην Ελλάδα, το οποίο είναι δομημένο στο βαυαρικό μοντέλο του 1830. Είναι ένα υπερσυγκεντρωτικό, υδροκέφαλο, γραφειοκρατικό τέρας, το οποίο λειτουργεί πέριξ της πλατείας Συντάγματος. Αυτό το μοντέλο επικρατούσε σε πολλά κράτη της Δύσης. Μόνο που αυτά το άφησαν πίσω τους κι εμείς δε λέμε να απαγκιστρωθούμε, θεωρώντας ότι μπορούμε να λύσουμε τα προβλήματα του 21ου αιώνα, με μεθόδους και εργαλεία του 20ου και του 19ου.

    Στην κατηγορία αυτή εντάσσεται  η φορολογική αποκέντρωση. Με απλά λόγια, να  ζουν οι Περιφέρειες και οι Δήμοι με τα χρήματα που εισπράττουν και να μην εξαρτώνται από  το κεντρικό κράτος, ενισχύοντας την αίσθηση της ανταποδοτικότητας, τη διαφάνεια και τη λογοδοσία.

    Εδώ επίσης μπορούμε να μιλήσουμε και για θεσμική αποκέντρωση. Ένα τέτοιο παράδειγμα θα μπορούσαν να αποτελέσουν τα σχολεία. Αφού η Δημοτική Αρχή είναι ούτως ή άλλως υπεύθυνη για τη συντήρηση των σχολικών υποδομών, γιατί να μην είναι υπεύθυνη και για τη λειτουργία των σχολείων; Ποιος νοιάζεται περισσότερο για τους μαθητές; Ο Υπουργός Παιδείας που είναι στην Αθήνα ή ο Δήμαρχος που έχει το παιδάκι του στο σχολείο της περιοχής του. 

    Το αυτό ισχύει και για τις δομές της υγείας. Ο Καλλικράτης πολύ σωστά προέβλεπε στην αρχή ότι θα πρέπει να μετακυλήσουμε την αρμοδιότητα της πρωτοβάθμιας υγείας στις Περιφέρειες.

    Είναι πολλοί αυτοί που συμφωνούν στα παραπάνω. Στις ιδιωτικές μας συζητήσεις τα λέμε και τα ξαναλέμε, στο δημόσιο λόγο μας όμως κάτι αλλάζει και οι αλλαγές μπαίνουν στο ράφι. 

    Εξάλλου τι έχουμε να χάσουμε; Μήπως έγινε καμία συνταρακτική μεταρρύθμιση την εφταετία της κρίσης και δεν το πήραμε χαμπάρι; Καιρός να τολμήσουμε να κάνουμε και κάτι που δεν κοστίζει, αλλά θα κρατήσει όρθια τη χώρα στο μέλλον. Άλλωστε, είναι γνωστή η ρήση του Αϊνστάιν, ότι ο ορισμός της τρέλας είναι να επαναλαμβάνεις το ίδιο πείραμα ξανά και ξανά και να περιμένεις διαφορετικά αποτελέσματα.    

    * Ο κ. Κώστας Μπακογιάννης είναι Περιφερειάρχης Στερεάς Ελλάδας

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ